Andijon davlat universiteti
universaljurnal.uz
330
INSON RESURSLARINI BOSHQARUVDA RAHBAR
KREATIVLIGINING AHAMIYATI.
Rustamaliyeva Guzalxon Baxromjon qizi Q qon universiteti
T lim muassasalari boshqaruvi y nalishi magistranti
Annotatsiya:
Ushbu maqolada boshqaruv jarayoni, uni t
ri y lga q yishda
rahbarning va rahbarlik faoliyatining
rni, rahbar boshqaruv jarayonlarini tashkil etishda
kerak b ladigan xususiyatlar haqida fikr yuritilgan.
Kalit s zlar:
rahbarlik, jarayon, faoliyat, tuzilma, boshqarish, maqsad, optimal
daraja, vazifa, tashkilot.
:
.
Abstract:
This article discusses the management process, the role of the leader and
leadership activities in its proper implementation, and the features needed to organize the
management processes of the leader.
Keywords:
leadership, process, activity, structure, management, goal, optimal
level, task, organization.
Yer yuzida suv, daraxtlar,
t- lanlar, yom ir, vulqonlar otilishi-yu ularning qayta
s nishi ham boshqarilishga muhtoj va ularning boshqaruvchisi tabiat hisoblanadi. Bizni,
insonlarni, kim va qanday boshqarish jarayonini y lga q yish va t
ri davom ettirish -
Boshqaruv jarayoni bu - tashkilot resurslarini u tomonidan
z maqsadlariga erishish
uchun shakllantirish va foydalanish b yicha uzluksiz, izchil bajariladigan,
zaro
bo
lga q yishda, avvalo, ishchi
- xodimlarni tushunish - yaxshigina psixolog b la olish kerak. Bunda har bir shaxs
z
fikrini ochiq ifoda eta olishi, faqatgina rahbarning emas, balki xodimlarning ham istagi
b lishi darkor. Chunki hamma ishni qiladigan rahbarning yol iz
zi emas, albatta. Q l
ostidagilarga suyana oladigan rahbar - har
rda boshi tik b ladi. Bejizga Muhtaram
ajdodlarimiz aytganidek, rahbar xalqqa yuk
b lmasligi, aksincha, xalqning yukini
- degan hikmatni keltirib
tmaganlar. Boshqaruv jarayoni quyidagicha amalga oshiriladi: - m lumotlar bazasini
tayyorlash; - prognozlashtirish; - faoliyatni t
ri tashkil etish; - xodimlarni halol va
samarali mehnatga d vat etish; - mehnatlarini nazorat qilish; - boshqaruv jarayonini
t
ri tashkil etish; - maqbul qarorlar qabul qilish.[2:69-70] Biror bir ishga q l urishdan
oldin, haqiqatdan ham, ana shu narsa-hodisa haqida m lumotlarni yi ib olishdan
boshlaymiz. Xoh u kitob yoki tarixiy drama yozish b lsin, xoh kino olish. Prognozlash bu
oldindan bilish, ilmiy asoslangan bashorat, y ni ishning ehtimoliy oqibatlarini hisobga
oshirishda maqbul qarorlar qabul qilishni rahbar ishchi guruhi bilan kelishilgan holda yoki
k proq ularni manfaatini k zlab qabul qilishi kerak. Har qanday boshqaruv ushbu
Andijon davlat universiteti
universaljurnal.uz
331
boshqaruvchiga ega b lishi lozim. Tashkilotni tuzilma sifatida qabul qilarkanmiz, uning
rahbari boshqaruvning aynan ikki asosiy funksiyasini t minlovchi shaxs sifatida
tushuniladi. Tashkilot miqyosida tahlil qilinganda yuqorida qayd etilgan asosiy funksiyalar
quyidagicha ifoda etiladi: - Maqsadga y naltiruvchi funksiya - tashkilotni m lum
maqsadga olib boruvchi vazifalarni mujassamlashtiradi. - Tashkiliy funksiya - tashkilot
turli b limlaridagi mavjud imkoniyatlardan optimal darajada foydalanishdir. [3:11]
Maqsad - bu insonning kelajakka
ylab q ygan loyihasidan kelib chiqib, nafaqat
korxona yoki tuzilma uchun balki har bir inson
zi uchun y l xarita tuzib olishi
maqsadlariga, orzularini qarab q yilgan qadamlardan biri b lishi mumkin. Bunda
korxona (inson) ngib
tishi kerak b lgan qiyinchilik, t siqlar, yutuqlar va boshqalarga
tayyor turadi. Tashkiliy funksiyadagi optimal darajadagi foydalanish bu eng yaxshi, eng
zi forschadan
nosini bildiradi, rahbarlik tashkilot rasman mavjud joyda qaror
topadi, liderlik esa psixologik munosabatlar jarayonida vujudga keladi. Rahbarning
minlanadi. Ikki yoki undan ortiq shaxslarning
muayyan maqsad y lida birlashuvi yoki birlashtirilishi guruhni tashkil etadi. Doimiy va
izchil faoliyat, tashkilotning maqsadi y lida qilingan amaliy ishlar, jahon tajribalari
asosida sohaga oid yangiliklarni joriy etish maqsadidagi ertangi kun rejalarining aniqligi
rahbar faoliyatining asosini bildiradi[4:122] Abu Nasr Farobiy
zilaridan saylangan rahbar yoki boshliqlar hokimi mutlaq
b lmaydi, ular odamlar ichidan k tarilgan, sinalgan, eng oliyjanob, rahbarlikka loyiq
kishi b
- deya keltirib
tgan. Necha asrlik isbotlanib,
z tasdi ini topib kelgan
bu mavzuda ham ajdodlarimiz samarali ijod qilganlar. Bugungi kunda ularning qiymati
- muvaffaqiyatga intilishdir. Rahbar
z oldiga maqsad q ya olishi va uni bajarishga
urunishi lozim. Umuman olganda, insonga xos intilishni ikki toifaga b lish
mumkin:1)muvaffaqiyatga intilish; 2)ma lubiyatdan qochish. Biron bir qiyin va inqirozli
vaziyat paydo b lganda, b zi birlar mazkur vaziyatni hal etish orqali muvaffaqiyatga
erishish haqida
ylasa, boshqa birov esa talofotga uchramaslik
amida
zini iloji
aralashmaslik, qochish kabi vaziyatlarga
tarlicha qarshilik bildirishda
zida kuch
topilmasligi mumkin. Bunday holda t
ri qarorga kelish lozim, ayniqsa, u shaxs
rahbarlik faoliyatini olib borayotgan b lsa. Hech narsa qiyinchiliksiz, t siqlarsiz
b lmaydi, shunday ekan oyo
aksincha u tosh to b lgan taqdirda ham oshib
tishimiz kerak. Rahbarlikning
ng esa,
zligimizni unutib
q ymasligimiz ham muhim. Rahbarning vazifasi rejalashtirish, ishni tashkillashtirish va
vazifalarni b lib berishdan iborat. Undan tashqari rahbar:
ysunuvchi hodimlar bor;
ladi;
laqonli
hodimlar guruhiga suyanadi. Rahbarlik t siri butun jamoani q llashida, har bir
xodimning muammosiga, dardiga
z muammosi, dardi deb qarashida k rinadi. Rahbar
shaxsiy sifatlari ichida rahbarlik faoliyati uchun ahamiyatli b lgan quyidagilarni ajratib
Andijon davlat universiteti
universaljurnal.uz
332
k rsatish mumkin: Rahbarning
z q l ostidagi hodim ichki dunyosini tushunishi, y ni
zini
qituvchi
rniga q ya olishi, uning holatini hisobga olishi, fikrini tinglashi,
qiziqish va tashvishlariga sherik b lishi katta ahamiyatga ega. Buning uchun rahbarda
yuksak madaniyat, zarur kommunikativ malakalari va axloqiy-hissiy sezgirlik b lishi
lozim.[7:88] Rahbar har tomonlama mutaxassis b lishi lozim, hodimlarini ishini
tekshirishda yoki biron bir kelishuv imzolaganda aldanib qolmaslikda, boringki, pora olib,
korxona kelajagiga xavf tu dirmasligi uchun ham ishining eng yuqori darajadagi
mutaxassisi b lishi shart. Bugungi kunda
zbekistonda ham rahbarlarni ish faoliyatiga
tubdan
zgartirishlar, q shimchalar kiritilmoqda. Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev
2022- yilning 4-avgust kuni davlat xizmatini isloh qilish va boshqaruvda natijadorlikni
oshirish chora-tadbirlari yuzasidan videoselektor yi ilishida, navbatdagi muhim vazifa -
markaziy idoralarni transformatsiya qilish orqali fuqarolarga xizmat qiladigan ixcham va
samarali boshqaruv tizimini yaratish ekanligini t kidlab
tdilar. Bundan buyon, rahbarlik
lavozimiga nomzodlar mahallada odamlar bilan ishlagan, ularning muammosini
z k zi
bilan k rib, hal qilgan kadrlar orasidan tanlab olinadi.
Xulosa qilib aytganda, ayni damda rahbarlik talablariga javob bera olish uchun
kadrlar tayyorlash ham muhim vazifadir. Bugungi globallashuv zamonida rahbar
zamonaviy bilim va malakalarni egallash bilan bir qatorda,
zida kreativlik va ijodkorlik
xususiyatlarini shakllantirgan b lishi lozim.
Foydalanilgan adabiyotlar
quv q llanma.
2. S.T
Darslik Toshkent - 2020. 92-122-247 b.
3. Mahmudov I. Boshqaruv psixologiyasi. YUNAKS-PRINT. - Toshkent: 2005.22 -
170 b.
