Andijon davlat universiteti
universaljurnal.uz
324
MADANIYATSHUNOSLIK YONDASHUVI ASOSIDA
SMIRLARDA
KIBERXAVFSIZLIK TUSHUNCHALARINI RIVOJLANTIRISH
MEXANIZMLARI
Muxammadjonov Xojiakbar Zafarjon
li,
Annotatsiya:
Bugungi raqamli asrda kiberxavfsizlik, ayniqsa, aloqa
rnatish va
ijtimoiy
zaro t sir qilish uchun texnologiyaga tobora k proq ishonadigan
smir
talabalar uchun muhim muammoga aylandi.
smirlarning kiberxavfsizlik haqidagi
-atvorni
tar ib qilish, shaxsiy m lumotlarni himoya qilish va kiberxavflarni yumshatish uchun
zarurdir. Ushbu madaniy me'yorlar, qadriyatlar va amaliyotlar ularning raqamli sohadagi
munosabati
va
xulq-atvoriga
qanday
t sir
qilishini
hisobga
olgan
holda,
madaniyatshunoslik yondashuvi orqali
smirlarda kiberxavfsizlik haqidagi tasavvurlarni
rivojlantirish mexanizmlarini
rganadi.
Kalit s zlar:
Madaniy kontekst va kiberxavfsizlik tushunchalari, OAV vakillari va
madaniy kontentlar, T limiy tadbirlari va madaniy kompetentsiya
Abstract:
Cybersecurity has become an important issue in today's digital age,
especially for adolescent students who increasingly rely on technology for communication,
learning, and social interaction. Understanding the mechanisms that shape adolescents'
perceptions of cyber safety is essential to promoting responsible online behavior,
protecting privacy, and mitigating cyber risks. This essay explores the mechanisms by
which adolescent students' perceptions of cybersecurity develop through a cultural studies
approach, considering how cultural norms, values, and practices influence their attitudes
and behaviors in the digital realm.
Keywords:
Cultural
Context
and
Concepts
of
Cybersecurity,
Media
Representations and Cultural Content, Educational Activities and Cultural Competence
:
-
-
O zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 6-oktyabrdagi
Axborot
texnologiyalari sohasida t lim tizimini yanada takomillashtirish, ilmiy tadqiqotlarni
rivojlantirish va ularni IT-industriya bilan integratsiya qilish chora-tadbirlari t
gi
PQ-4851 sonli qarorlari [1] ijrosini ta minlash hamda 2020 yil 2 martda esa
Andijon davlat universiteti
universaljurnal.uz
325
-
Kiberxavfsizlik hozirda yangi kirib kelgan tushunchalardan biri b lib, unga
berilgan turlicha t riflar mavjud. Xususan, CSEC2017 Joint Task Force manbasida
kiberxavfsizlikka quyidagicha t rif berilgan [3]: kiberxavfsizlik
hisoblashlarga
asoslangan bilim sohasi b lib, buz unchilar mavjud b lgan sharoitda amallarni t
ri
bajarilishini kafolatlash uchun
zida texnologiya, inson, axborot va jarayonlarni
mujassamlashtiradi. U xavfsiz kompyuter tizimlarini yaratish, amalga oshirish, tahlillash
va testlashni
z ichiga oladi. Kiberxavfsizlik t limning mujassamlashgan bilim sohasi
b lib, qonuniy jihatlarni, siyosatni, inson omilini, etika va risklarni boshqarishni
z
ichiga oladi.
Madaniy
kontekst
va
kiberxavfsizlik
tushunchalari:
smirlarning
kiberxavfsizlik
haqidagi
tasavvurlari
ularning
madaniy
konteksti,
jumladan,
texnologiyadan foydalanish, maxfiylik va onlayn xavfsizlik bilan bo liq ijtimoiy
normalar, qadriyatlar va amaliyotlar bilan shakllanadi. Individuallikka qarshi jamoaviylik,
hokimiyatga b lgan munosabat, shaxsiy hayot va xavfsizlikni anglash kabi madaniy
omillar
smirlarning raqamli domendagi xatti-harakatlari va qarorlariga t sir qilishda
muhim r l
ynaydi. Masalan, shaxsiy avtonomiya va erkinlikni birinchi
ringa
q yadigan madaniyatlarda
smirlar
zlarining onlayn aloqalarida shaxsiy daxlsizlik va
avtonomiyani birinchi
ringa q yishga moyil b lishlari mumkin, holbuki jamoaviylik
madaniyatlarda ularning munosabatlariga potentsial t sir k rsatishi mumkin b lgan
jamoaviy farovonlik va ijtimoiy uy unlikka e'tibor qaratilishi mumkin. Masalan:
kiberxavfsizlik va xavflarni boshqarishga qaratilgan.
OAV vakillari va madaniy kontentlar:
Ommaviy axborot vositalari vakillari va
madaniy
kontentlar
ham
smirlarning
kiberxavfsizlik
haqidagi
tasavvurlarini
shakllantirishda hal qiluvchi r l
ynaydi. Ommabop ommaviy axborot vositalari,
k ngilochar va axborot vositalarida xakerlar, kiberhujumlar va onlayn tahdidlarning
tasviri
smirlarning texnologiya, xavfsizlik va xavfga b lgan munosabatiga t sir qilishi
mumkin. Texnologiyani imkoniyatlar, aloqa yoki tahdid manbai sifatida tasvirlaydigan
madaniy kontentyatlar
smirlarning raqamli platformalar va qurilmalarni qanday idrok
etishi va ular bilan shu ullanishiga t sir qilishi mumkin.
qituvchilar va siyosatchilar
kiberxavfsizlik bilan bo liq ommaviy axborot vositalari vakillari va madaniy kontentlarni
tanqidiy tahlil qilish orqali
smirlarga onlayn
zaro aloqalar bilan bo liq xavf va
imkoniyatlarni chuqur tushunishga, raqamli savodxonlik, mas'uliyat va axloqiy xulq-atvor
madaniyatini rivojlantirishga yordam berishi mumkin.
T limiy tadbirlar va madaniy kompetentsiya:
Madaniy kompetentsiya va
raqamli savodxonlikni ra batlantiradigan t limiy tadbirlar
smirlarning kiberxavfsizlik
haqidagi tasavvurlarini rivojlantirish uchun muhim ahamiyatga ega. Madaniy tadqiqotlar
yondashuvlarini kiberxavfsizlik b yicha t lim dasturlariga integratsiyalashgan holda,
maxfiylik va xavfsizlikning madaniy
lchovlarini tanqidiy
rganishga yordam berishi
Andijon davlat universiteti
universaljurnal.uz
326
mumkin. Ushbu aralashuvlar onlayn xulq-atvor bilan bo liq madaniy me'yorlar va
qadriyatlar b yicha munozaralarni, kiberxavfsizlik amaliyotlaridagi madaniy farqlarni
t kidlaydigan amaliy tadqiqotlarni va
smirlarni
zlarining madaniy istiqbollari va
not
ri qarashlarini aks ettirishga undaydigan hamkorlik loyihalarini
z ichiga olishi
mumkin. Madaniy malaka va xabardorlikni oshirish orqali
qituvchilar
smirlarga
raqamli dunyoning murakkabliklarida mas'uliyatli, axloqiy va xavfsiz tarzda harakat qilish
imkoniyatini berishi mumkin.
Xulosa qilib aytganda,
smirlarda kiberxavfsizlik haqidagi tasavvurlarni
rivojlantirish mexanizmlari k p qirrali b lib, ular madaniy me'yorlar, qadriyatlar,
ommaviy axborot vositalari vakillari va t lim tadbirlari t sirida rivojlantiriladi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
O zbekiston Respublikasi prezidentining
2021 yillarda O zbekiston
respublikasini
rivojlantirishning
beshta
ustuvor
yo nalishi
bo yicha
harakatlar
strategiyasini
Ilm, ma rifat va raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish yili da amalga
oshirishga oid davlat dasturi to g risida gi Farmoni, 2020 yil 2 mart, PF-5953-son
2.
Information Technology Security Evaluation Criteria (ITSEC), Provisional
Harmonized Criteria (1991) Luxembourg: Office for Official Publications of the European
Communities, 1991 ISBN 92-826-3004-8, Catalogue Number: CD-71- 91-502-EN-
ECSC-EEC-
