Andijon davlat universiteti
universaljurnal.uz
303
UMUMIY
RTA T
LIM MAKTABLARIDA IQTIDORLI BOLALAR
IJODIY FAOLIYATINI RIVOJLANTIRISHNING HAMKORLIK MEXANIZMINI
TAKOMILLASHTIRISH
Q qon universiteti
T lim muassasalari boshqaruvi y nalishi magistranti
Annotatsiya:
Maqolada iqtidorli
quvchilarni erta aniqlash va iqtidorini r yobga
chiqarishning maqsad va vazifalari hamda omillari, jarayonlari haqida fikr-mulohazalar
keltirilgan.
Kalit s zlar:
iqtidorli
quvchi, yosh izlanuvchi, t lim jarayoni, omil, boshqaruv
faoliyati, iqtidor, ilmiylik.
:
Abstract:
The article contains opinions about the goals and tasks of early
identification of gifted students and the realization of their talents, as well as factors and
processes.
Key words:
gifted student, young researcher, educational process, factor,
management activity, talent, scientific.
Iqtidorli yoshlarni barvaqt aniqlash va ularning iqtidorini r yobga chiqarishdajahon
miqyosidagi buyuk kashfiyotlarni jamiyatimizning negizini tashkil etadigan buyuk
allomalarimiz merosiga tayangan holda bugungi zamon talabalaridan kelib chiqib, xalq
farovonligiga xizmat qiladigan buyuk kashfiyotlar yaratish k nikma va malakalarini hosil
qilish muhim ahamiyat kasb etdi. Bilimli, iqtidorli bola nafaqat
zining, balki xalq,
millatning ham kelajagini belgilaydi. Iqtidorli yoshlar
zbekiston Respublikasining
ijtimoiy va iqtisodiy taraqqiyotining hamda uning jahon hamjamiyatida munosib
rin
egallashini t minlovchi muhim omil hisoblanadi. Shu
degan savol paydo b
ijodiy xususiyati va aqliy faoliyatini anglatadigan tushuncha, shuningdek, iqtidorli yoshlar
bilan shu ullanish istagining kuchliligi bilan ajralib turadilar. Iqtidorli
quvchilarni
izlash, aniqlash va tarbiyalashning asosiy maqsadi respublikaning ilmiy va ijodiy
salohiyatini rivojlantiruvchi intellektual salohiyati bor yoshlarni tayyorlash, yordam berish,
nalishlari b yicha
z
yobga
chiqarish uchun imkoniyatlar yaratishdan iboratdir. Bir s z bilan aytganda, t lim
muassasalarida
quvchilar shaxsining rivojlanishi, ularning qiziqishlari, iqtidorlarini
r yobga chiqishi, mustaqil bilim olishlariga va ijodiy mehnat qilishlariga shart-sharoit
llab-quvvatlaydi.
T lim muassasalarining iqtidorli
quvchilari maxsus psixologik va pedagogik test
Andijon davlat universiteti
universaljurnal.uz
304
tkazish orqali aniqlanadi. Bunday
quvchilarni maqsadli hayotga y llashda t lim
muassaslarining vazifalari quyidagilardan iboratdir:
-
iqtidorli
quvchilarning intellektual salohiyati, chuqur bilim olishi va
-
malakali
qituvchilarni iqtidorli
quvchilar bilan individual (yakka
tartibda)
ishlashga safarbar qilish;
-
ilm-fan taraqqiyotining ustuvor y nalishlari b yicha ilmiy jamiyat ishlariga
iqtidorli
quvchilarni keng jalb etish;
-
iqtidorli
quvchilar bilan ishlashda maktabda iqtidorli
quvchilar haqidagi
m lumotlar banki va ularni doimiy tashxislash monitoringini shakllantirish;
-
ular bilan ishlashning il or pedagogik texnologiyalarini aniqlash;
-
oliy t lim muassasalari,
rta-maxsus kasb-hunar t limi tizimida faoliyat
yuritayotgan tuk mutaxassislar bilan hamkorlik qilish.
Umumiy t lim maktablarida iqtidorli
quvchilarni maqsadli tayyorlash mazmuni
quyidagi tartibda amalga oshirilishi mumkin: maqsadli dastur b yicha yakka tartibda
(individual)
qitish; chuqurlashtirilgan dastur b yicha
qitish (fundamental fanlar,
umumkasbiy fanlar); oliy t lim muassasalari,
rta maxsus kasb-hunar t limi va litsey
talablariga asoslangan holda maktabda iqtidorli
quvchilarning kasbiy,
quv-ijodiy va
tarbiyaviy tayyorgarligining q shimcha y nalishi va t lim xizmatlarini joriy etish.
Iqtidorli
quvchini maqsadli tayyorlash dasturlarida ular egallashi zarur b lgan quyidagi
omillar nazarda tutiladi:
-
fanlarni yuqori darajada
zlashtirish;
-
dasturlashtirishni chuqur bilish;
-
chet tillaridan savodxonlik;
-
ilmiy-ijodiy ishlarni
-
bajarish jarayonida mustaqil fikrlash, yangi fikr-mulohazalarni
bildira olish k nikma va malakalarini egallash;
-
soha b yicha yangiliklarni tezkorlik bilan egallash;
-
davlatning ichki va tashqi siyosatini t
ri tushunadigan va uni q llab -
quvvatlaydigan, vatanparvar, barkamol inson sifatida
zini namoyon etish.
Iqtidorli
quvchilar bilan ishlashda ustoz-
muhim ahamiyat kasb etadi. Bu jarayonga ilmiy rahbar sifatida
quvchilarni maqsadli
tayyorlash dasturi b yicha tarli bilimga ega b lgan
qituvchilar jalb etiladi. Bunday
qobiliyatli
quvchilarga ilmiy rahbar etib ijodiy va uslubiy ishlash tajribasiga ega b lgan
quv-uslubiy va ilmiy faoliyati b yicha reytingi yuqori b lgan
qituvchilar tanlanadi.
Iqtidorli
quvchilarning ilmiy rahbarlari zimmasiga quyidagi vazifalar yuklatiladi:
-
iqtidorli
quvchilarni maqsadli tayyorlash dasturini yaratish va uni amalga
oshirishga rahbarlik qilish;
-
iqtidorli
quvchilar bilan ishlash b yicha
takchi xorijiy davlatlardagi
il or tajribalarni bilish va ularni
z faoliyatida q llash;
-
yangi pedagogic texnologiyalarni
quv jarayoniga tatbiq qilish;
-
kompyuter texnologiyasi va video, audiotexnikalar, elektron darsliklarni
keng q llash;
-
maqsadli dasturni muvaffaqiyatli bajarayotgan iqtidorli
quvchilarni
moddiy va m naviy ra batlantirish.
Andijon davlat universiteti
universaljurnal.uz
305
Umumiy
rta t lim maktablarida iqtidorli bolalar bilan ishlashni tashkil etishning
ziga xos tizimi mavjud b
Jumladan, maktab direktori va uning
rinbosarlari, uslubiy birlashmalar, sinf murrabbiysi,
xotin-qizlar va yoshlar tashkilotlari, ota-onalar hamda barcha
qituvchi- murabbiylar
z vazifalari
b lib, ular yagona maqsadni amalga oshiradilar.
Iqtidorli
quvchilar bilan ishlash orqali t lim muassasalari
z oldiga q ygan
vazifalarni, y ni yoshlarni mustaqil fikrlash, b sh vaqtlarini tashkil etish, ularning
birorta kasb-hunar egallashi uchun poydevor yaratish, iqtidorli, ijodkor
quvchilarni
ra batlantirish ishlarini mahalla hamkorligida amalga oshirish orqali iqtidorli
quvchilar
safini kengaytirishga erishadi.
Xulosa qilib aytganda, iqtidorli
quvchilarni aniqlash, tanlash va tarbiyalash
borasida mamlakatimiz t lim tizimida amalga oshirilayotgan ishlar, jamiyat taraqqiyotini
t minlash, vatanimiz iqtidoriy salohiyatni dunyo miqyosida namoyon etish imkonini
beradi. Shuningdek: umumiy
rta t lim maktablarida iqtidorli bolalarni aniqlash va
tarbiyalashning pedagogik mehanizmini yaratish; iqtidorli bolalarning rivojlantirish
mazmunini ishlab chiqish ( quv reja, maqsadli dastur); umumiy
rta t lim maktablarida
umumiy
rta t
ra iqtidorlarini
tarbiyalash muhim ahamiyat kasb etadi.Shuning bilan birga: umumiy
rta t lim
maktablarida iqtidorli bolalarni erta aniqlash b yicha pedagogik, psixologik, ilmiy
salohiyat, kasbiy salohiyat kompleks tashxis dasturlarini yaratish va uni amalga joriy etish
mexanizmini ishlab chiqish.
Ushbu jarayonni muvaffaqiyatli amalga oshirish uchun maktab, oila, fuqarolik
jamiyati, ilmiy muassasalarning ijodiy-pedagogik muvofiqdir.
Adabiyotlar ro`yxati
1.
zbek tilining izohli lu ati. 2 jild.
zbekiston milliy ensiklopediya-
2.
Y ldoshev X.K. Barkamol avlodni tarbiyalash oila, mahalla va t lim
muassasalari hamkorligi konsepsiyasi. T., 2012
3.
Milliy
oya: tar ibot texnologiyalari va atamalar lu ati.
T.:
4.
www.ziyonet.uz
