Andijon davlat universiteti
universaljurnal.uz
241
BOSHLAN
ICH SINFLARDA ELEKTRON K
RGAZMALARDAN
FOYDALANISH ORQALI T
LIM SIFATINI OSHIRISH
Jabbarova Aziza Shixnazarovna
Buxoro innovatsiyalar universiteti, pedagogika-psixologiya
va sport kafedrasi
qituvchisi
Annotatsiya.
Bugungi t lim sharoitida elektron k rgazmalardan foydalanishning
dolzarbligi,
quv jarayonida
quvchilarning bilim, k nikma, malaka hamda
kompetensiyalarini shakllantirish orqali ularda hayotiy k nikmalarni rivojlantirishni
t minlovchi zamonaviy
qitish vositalariga ehtiyojning
ortib borayotganligi,
boshlan ich sinf
quvchilariga xalq o zaki ijodini
qaratish, ularda kolloborativlik, kommunikativlik, kreativlik, kritiklikni tarkib toptirishda
elektron vositalarning ahamiyati va t lim sifatini oshirishdagi imkoniyatlari haqida s z
boradi.
Kalit s zlar:
elektron k rgazma, vosita, bilim, k nikma, malaka, kompetensiya,
hayotiy k nikmalar, xalq o zaki ijodi, 4K tamoyili, kolloborativlik, kommunikativlik,
kreativlik, kritiklik.
.
.
Annotation.
The relevance of the use of electronic exhibitions in today's
educational conditions, the growing need for modern teaching tools that ensure the
development of life skills in them through the formation of knowledge, skills,
competencies and competencies of students in the educational process, focusing on 4K
principles in teaching folk oral creativity to elementary students, focusing on
colloborativity, communicativeness, creativeness, the importance of
Keywords:
electronic exhibition, motor, knowledge, skills, competence,
competence, life skills, folk oral creativity, 4K principle, colloborativity, communicativity,
creativity, criticality.
Hozirgi davrda tezkor, jadal tarzda axborot texnologiya vositalarining xilma-xil
turlari yaratilmoqda. Kundalik hayotimiz uchun axborot texnologiyalarining zarurati
limda q llaniladigan k rgazmali
qurollardan biroz chekingan tarzda t lim jarayonida ham darslarni yanada qiziqarli va
yangi axborotlarga boy tarzda tashkil etishda axborot-kommunikatsiya texnologiyalari,
multimedik vositalardan keng foydalanish zarurati oshmoqda.
Andijon davlat universiteti
universaljurnal.uz
242
Jahonda jamiyat axborotlashuvi tendensiyalariga mos ravishda zamonaviy didaktik
vositalarni t lim jarayoniga kengroq joriy etish va ularning samaradorligini yanada
oshirishga alohida y nalish sifatida qaralmoqda. Rivojlangan mamlakatlarga xos global
t lim muhitini shakllantirishga ilmiy yondashuvlar kontekstida t limning uzluksizligi va
amaliy y nalganligini t minlash, mustaqil t lim olish, ijodiy rivojlanishga y naltirish
asosiy omil hisoblanadi.
Shu jihatdan, il or t lim muassasalari tomonidan
qitishning yangi shakllarini
rivojlantirishda zamonaviy didaktik vositalarni yaratish va ulardan foydalanish
mexanizmlarini takomillashtirish muammolariga alohida yondashish kuzatiladi. Dunyo
miqyosida multimedia texnologiyalarini jadal rivojlantirish, turli uzluksiz axborotlarni
jamlash, ularni t lim elementlari bilan boyitish, axborot texnologiyalarining nazariy
masalalari, turli sohalarda q llashning
ziga xos xususiyatlari,
quv adabiyotlarining
yangi avlodini yaratish mexanizamlari, elektron darsliklar yaratishni takomillashtirish
omillariga oid izlanishlar amalga oshirilmoqda.
Milliy t lim dasturida belgilangan 4K tamoyillariga asoslangan yondashuvlardan
foydalanib
quv jarayonida multimedia vositalarini q llash, t limning barcha turlariga
zamonaviy didaktik vositalarni tadbiq etish loyiha va ilmiy tadqiqotlar nafaqat axborot
makonining k rinishini
zgartirishga, balki sifatli hamda maqsadli
quv jarayonini
t
Ayniqsa, boshlan ich sinflarda
quvchilarni t lim
tarbiya jarayonida xalq
o zaki ijodi bilan tanishtirishda texnik vositalarning turli k rinishlaridan foydalanish
ularda zamonaviy talablarga asoslangan kolloborativlik, kommunikativlik, kreativlik,
kritiklik k nikmalarini shakllantirish imkonini bermoqda.
Kollaboratsiya - darsliklar
quvchilarning jamoada ishlash qobiliyatini
rivojlantirishga yordam beradigan tarzda tuzilgan. Bu
quvchilarga hamkorlik qilish,
samarali fikr almashish va
zaro q llab-quvvatlash k nikmalarini
rganishga
k maklashadi;
Kommunikativlik -
quvchilar
z fikrlarini aniq, ravshan ifodalashga,
suhbatdoshni tinglashga va tushunishga, m lumotni tkazishda til vositalaridan unumli
foydalanishga
rganadi;
Kreativ fikrlash -
quvchilar
z maqsadlariga erishish uchun yangi yondashuvlarni
q llashni
rganadi, innovatsion chimlarni ishlab chiqadilar va ijodiy muammolarni hal
qilish k nikmalariga ega b ladi;
Kritik (tanqidiy) fikrlash - ushbu metodologiya
quvchilarning axborotni tanqidiy
baholash,
z fikri va mulohazalarini shakllantirish k nikmalarini rivojlantirishni
z
ichiga oladi.
quvchilar muammolarga tahliliy nuqtayi nazardan yondashishni
rganadi
va mantiqiy fikrlash asosida
z nuqtayi nazarini shakllantiradi.
Xalqaro tajribalarga asoslangan tarzda t limda innovatsion texnologiyalardan
foydalanish Singapur, Xitoy, Angliya, Finlandiya, Estoniya kabi t limi il or mamlakatlar
quvchilarda 4K tamoyilini
z ichiga olgan XXI asr k nikmalarini rivojlantirishga
Boshlan ich sinflarda
quvchilarni integratsion yondashuvlar asosida xalq o zaki
ijodi bilan tanishtirishda elektron k rgazmalardan foydalanish orqali ularning
kommunikativ k nikmasi va savodxonlik darajasini oshishrishga erishish samarali natija
beradi.
Andijon davlat universiteti
universaljurnal.uz
243
PIRLS xalqaro reytingida yuqori
rinlarni egallagan davlatlar t limida
quvchilarda "4K"ni
z ichiga olgan muloqot, tadqiqot, yaratuvchanlik kabi
k nikmalarga alohida ur u berilganligi va shuning uchun ham ular xalqaro reytinglarda
katta natijalarga erishganligi fikrimizning isbotidir.
Boshlan ich sinflarda
quvchilarni xalq o zaki ijodi bilan tanishtirishda "4K"
modeliga asoslangan innovatsion yondashuvlardan foydalanib, darslarda elektron t lim
vositalarini q llash
qituvchidan yuqori darajadagi kompetentlikni talab etadi.
Masalan, kichik yoshdagi
quvchilarda tanqidiy fikrlash qobiliyati savol-
topshiriqlar bilan, muloqot k nikmasi esa, savol-topshiriqlar va mash ulotlar orqali
rivojlanadi. Boshlan ich sinflarda
quvchilarni xalq o zaki ijodi bilan tanishtirish
natijasini
quvchining dunyoqarashi, fikrlashi
sishida k rish mumkin. XXI asr
quvchisi portretida XXI asr k nikmalari b lishi talab etiladi.
boshlan ich sinflarda
quvchilarni xalq o zaki ijodi bilan tanishtirish jarayonida
elektron k rgazmali vositalardan foydalanish
qituvchi-murabbiylarimiz oldida turgan
eng muhim talablardan biridir. Bunda:
-boshlan ich sinf
quvchilarining axborot bilan ishlash va
z- zini rivojlantirish,
zini- zi
zini-
rgatishning imkoniyatlari pedagogik,
psixologik va fiziologik jihatdan aniqlashtirishga erishish;
-boshlan ich sinf
quvchilarining axborotlar bilan ishlash, nutqiy va lingvistik
kompetensiyalari shakllantirish, ijodiy fikrlash, mustaqil ishlay olish kompetensiyalarini
minlash
orqali takomillashtirish;
quvchilar t lim traektoriyasiga oid jarayonlarni oldindan tasavvur qilish, bashorat
qilish, gipotezalarni shakllantirish, dunyoqarashini kengaytirish, yaratuvchanlik, kreativlik
kompetensiyalari ishlab chiqilib,
quv platformasi va mobil ilovalardan foydalanish orqali
qitish metodikasini mazmunan takomillashtirish;
boshlan ich sinf
quvchilarini kompetensiyalarini rivojlantirishda elektron
kutubxona, virtual va intellektual borliq, robototexnika, arduino, masofadan
qitish,
t lim kontentini boshqarish tizimlari, t ldirilgan borliq, hisoblash matematikasi, ijtimoiy
tarmoqlar, internet tijorat, raqamli axborotlar bilan ishlash va ularni qayta ishlash
texnologiyalari hamda pedagoglarning didaktik t minotini yaxshilash,
qituvchilar va
mentorlar uchun masofadan
qitish, LMS, MOOC kurslarining joriy etish samaradorligini
asoslash zarur.
Boshlan ich sinflarda
quvchilarni xalq o zaki ijodi bilan tanishtirishda
rgazmalilik t limning eng qadimiy va sinovlardan
tgan samarali tamoyillaridan
biri, tabiiy, bugun ham bu tamoyil
z qimmatini y qotgan emas. Ammo ilgari
qituvchi
turli hajm va miqdorlarda, ibtidoiy shakl-shamoyillarda, turli materiallar va rang-
b yoqlardan foydalanib
zi yoki kimningdir k magida ming bir mashaqqat bilan
tayyorlashi lozim b lgan k rgazmali qurollar zahmatini bugun axborot-kommunikatsiya
texnologiyalari, xususan, kompyuterlar, multimedia beminnat
z b
Boshlan ich sinflardan boshlab
quv jarayoniga yangi axborot va pedagogik
texnologiyalarni keng joriy etish, t lim sohasida zamonaviy axborot va kompyuter
texnologiyalari, internet tizimi, raqamli va keng formatli telekommunikatsiyalarning
zamonaviy usullarini
zlashtirish, bugungi taraqqiyot darajasini belgilab beradigan
Andijon davlat universiteti
universaljurnal.uz
244
bunday il or yutuqlar uzluksiz t lim tizimi hamda har bir oila hayotiga keng kirib borishi
lozim, albatta.
Bugungi kunda axborot almashinuvi uzluksiz t lim tizimining barcha turlari
faoliyatiga, y ni umumiy
rta t lim, kasb-hunar t limi, oliy t limga ijobiy t sir
etmoqda. Axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining t lim tizimiga keng joriy
qilinishi,
quv jarayonini tashkil etish,
quv-uslubiy t minotini rivojlantirish, fanlarni
zlashtirish samaradorligini oshirishga olib kelmoqda.
quv jarayoni:
-butun
quv jarayonida kompyuter texnikasi vositalarini q llashni;
- quv jarayonini har tomonlama qamrab olishni;
- texnikaviy, dasturiy, tashkiliy va
quv-metodik t minotni bir turli hamda bir
xilligini;
-har xil sharoitlarga q llashni moslashtirishni;
-yuqori didaktik va iqtisodiy samaradorlikni;
- yangi usullar asosida t limni, fan va ishlab chiqarishning
zaro munosabatlarida
integratsiyalashni hamda mutaxassislarning tayyorgarligining oldindan ilgarilab ketishini
t
Haqiqatan, ushbu talablar kompyuter texnologiyalari bilan tashkil etilayotgan t lim
jarayonining asosini tashkil qilishga katta yordam beradi.
Elektron
quv-metodik majmualar, y ni elektron k rgazmali vositalar davlat
t lim standartlariga mos keladi, sinf va auditoriya mash ulotlarining barcha turlari va
mustaqil t limning
quv-metodik t minotini
zida mujassamlashtiradi.
quv-metodik majmua zamonaviy axborot texnologiyalari muhitida
qitishning didaktik, dasturiy va texnik, interaktiv majmuasidan tashkil topadi. Elektron
quv-
qitishning kompyuter va
XXI asrda fan-texnika taraqqiyoti rivojlanib, axborotlar keskin k payib bormoqda.
Bill Geyts t biri bilan aytganda, insoniyat axborot ummoniga ch kib ketmoqda. Lekin bu
axborotlarni t lim oluvchilarga
tkazish uchun vaqt chegaralangan. Ona tili darslarida
ham xuddi shu vaqt taqchilligi muammosi yaqqol seziladi. Chunki mavzu yuzasidan
nazariy m lumotlar berish va mustahkamlash mashqlarini bajarish hamda savol-
topshiriqlar ustida ishlashga belgilangan vaqt (40 45 daqiqa) juda kam. Elektron
k rgazmali vositalar ustida ishlanganda bu muammoning chimi bir qadar osonlashadi.
Axborot texnologiyalari
qituvchiga m ruza matnlari va darsliklarni kompyuter
xotirasiga kiritish, turli tajribalar
tkazish, animatsiya, slaydlar, turli xil k rgazmali
materiallar yaratishga imkon beradi. Ushbu texnika vositalaridan darsda t
ri
foydalanilsa, ular t lim oluvchilarning s z boyligini oshiradi, talaffuzning ravon
b lishiga, eshitib tushunish qobiliyatini rivojlantirishga xizmat qiladi.
Ona tili darslarida boshlan ich sinf
quvchilarini xalq o zaki ijodi bilan
tanishtirishda zarur m lumotlarni
quvchilarga havola etishda ham kompyuter
texnologiyalari bizga beminnat yordamchidir.
Masalan, 3-sinf Ona tili kitobida poliz va sabzavot ekinlari, qishloq x jaligining
boshqa mahsulotilari (paxta, ipak qurti, makkaj xori) hamda transport vositalari haqidagi
topishmoqlar uchraydi. Mazkur topishmoqlarni
rganishda innovatsion t lim
texnologiyalaridan foydalanish, multimedia hamda kompyuter
yinlarini q llagan holda
quvchilarning kommunikativ kompetenligini rivojlantirish imkoniyati yuqlori b ladi.
Andijon davlat universiteti
universaljurnal.uz
245
k rinishi tasvirlanadi. Mavzularda tarvuz haqida fikr berilmaganini hisobga olgan darslik
mualliflari
zi semiz, b yni y q, terisi qalin, tuki y q (rarvuz)[4] Topishmo ini
berganlar. Bu esa, bayon etilgan tekstlarni mazmunan t latishga imkon beradi.
Shuningdek, kuz va qish fasllari haqida topishmoqlar tekstga bo liq holda
rganilishi
mumkin:
qituvchi.- Qor, muz haqida qanday yangi topishmoqlarni bilasiz?
quvchi.-
tda yonmas, suvda botmas.
qituvchi.- Yaxshi. Bu topishmoqning javobi nima?
quvchi.-
ladi.
qituvchi.- Endi mana bu topishmoqning javobini toping: Oq tovuq, katagi sovuq.
Bolalar bu topishmoqning javobi qor ekanligini aytganlaridan s ng,
qituvchi
doskadan pardani surib, oldindan doskaga yozib q
qib beradi. Dars yakunida
qituvchi topishmoqlar asosidagi xulosalar b yicha
quvchilarning ijodiy faoliyatlarini baholash maqsadida yakunlovchi suhbatni
tkazadi.
Xulosa
rnida shuni t kidlash joizki, boshlan ich t lim jarayonida, ayniqsa
quvchilarning ijodiy kommunikativlik hamda tadqiqotchilik k nikmalarini tarkib
lish,
muammolarga
chim izlash, faoliyatni tanqidiy baholash, shaxs sifatida
z- zini
baholash, faol harakatda b lish ular ongida vatanparvarlik, insonparvarlik, mehnatsevarlik
kabi
oyalarni tarkib toptirishda yordam beruvchi kichik-kichik matnlarni kompyuter
xotirasiga kiritib, dars jarayonida q llash orqali t lim oluvchilarga ham m naviy ozuqa
beriladi, ham puxta nazariy bilimlar bilan qurollantirilib boriladi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
Mahmudov N. Zamonaviy ona tili. / Til va adabiyot t limi.
Toshkent,
2013. 5 son. B.: 7.
2. Fayazova M. R. Uzluksiz t lim tizimida axborot texnologiyalaridan foydalanish.
// Uzluksiz t lim.
Toshkent, 2013. 1 son. B.: 58 59.
3. Mamatov D. N., Rajabova S. Y. T limda elektron
quv-metodik majmualardan
foydalanish. // Maktab va hayot. Toshkent, 2012. 7 8 son. B.: 30.
-
1977,28-bet.
