Andijon davlat universiteti
universaljurnal.uz
235
QITUVCHINING IJTIMOIY-PSIXOLOGIK RIVOJLANISHI
Rasulx jayeva Madina Axmadjonovna
T lim kafedrasi PhD., dotsent
Azizova Maftuna Anvarovna
T lim muassasalari boshqaruvi y nalishi magistranti
Anotatsiya:
Maqolada
qituvchining pedagogik mahoratini oshirish mexanizmini
yaratish, shu munosabat bilan pedagogik tashxis pedagogik faoliyatda erishiladigan
yutuqlarni belgilovchi xarakter kasb etganida samarali b lishini t kidlanishi xususidagi
m lumotlar bayon etilgan
Kalit
s zlar:
ekstensiv,
kommunikativ,
psixologik,
hamkorlik,
ijodkorlik,diagnostika.
Abstract:
The article describes the creation of a mechanism for improving the
pedagogical skills of a teacher, in connection with which it is emphasized that pedagogical
diagnostics are effective when it takes on the character of determining achievements in
teaching activities.
Key words:
extensive, communicative, psychological, cooperation, creativity,
diagnostics.
Jamiyat taraqqiyotida muhim
rin egallagan insonni tarbiyalash, uni bilim olishga,
mehnat qilishga undash va bu xatti - harakatini sekin - asta k nikmaga aylantirib borish
lozim. Insonning mushohada qilishi qobiliyatni tarbiyalaydi va aqlni peshlaydi. Aql ongni
saqlaydi. Ong esa moddiy va m naviy manbaga aylanadi. Shu tarzda inson asta - sekin
takomillashib, komillikka erishib boradi, ammo buning uchun tarbiyachi va
talab etadi.
qituvchining ijtimoiy-psixologik shakllanishida
z ustida ishlashi murakkab
tizimga ega. Bunda
qituvchi ekstensiv, taxminiy, metodologik, kommunikativ,
psixologik hamkorlikda ijodkorlik vazifalarini bajaradi [2]. Olimlarning pedagogik
mahorat tahliliga bu kabi chuqur yondashuvida barcha
zaro bo langan tizimlarni
birdaniga qamrab olish amalda mumkin emas. Natijalar haddan ziyod katta hajmda, tarqoq
b ladi, eng asosiysi, bu holda pedagogik mehnatning alohida b
inlari tahliliga chuqur
yondashib b lmaydi. Umuman, pedagogik faoliyat doimiy ravishda
z- zini tahlil etish,
qituvchi refleksiyasi [1] rivojlanishining tashabbuskori b la oladigan
ziga xos
ynamo i kerak.
Y.S.Turbovskiy tomonidan ishlab chiqilgan, pedagogik tajribani diagnostik
rganish nazariyasi va metodikasi har bir pedagogik jamoada va jamoaning har bir
zosida pedagogik kasbiy faoliyat xususiyatlarini
rganishda yagona maqsad uchun
Andijon davlat universiteti
universaljurnal.uz
236
harakatlanishga imkoniyat beradi, bu
z navbatida
qituvchining pedagogik mahoratini
oshirish mexanizmini yaratish uchun zamin hozirlaydi. Shu munosabat bilan pedagogik
tashxis pedagogik faoliyatda erishiladigan yutuqlarni belgilovchi xarakter kasb etganida
samarali b lishini t kidlamoqchimiz. Olimlar tomonidan olib borilgan tajriba ishlari
jarayonida shu narsa aniqlanganki, pedagogik mahoratni tadqiq qilishning belgilovchi
xarakteri bevosita
qituvchining kasbiy refleksiyasiga tayanadi.
qituvchining
z ichki imkoniyatlarini baholash diagnostika davomida har
deb t kidlaydi A. K. Markova,
unga
ishonch bildirish kerak, uning kasbiy faoliyatiga bahoni oshirib yoki pasaytirib q yish
qituvchi kasbiy rivojlanishini t xtatib q yishi mumkin. Ushbu
qituvchining
individual rivojlanish manti ini hisobga olish maqsadga muvofiqdir.
qituvchining
yutuqlarini boshqa
qituvchilarning yutuqlari bilan emas, balki
zining oldingi yutuqlari
bilan ham taqqoslash kerak .
Shaxsiy pedagogik faoliyatni
z- zida tahlil qilish jarayonida
qituvchi
zining
t lim-tarbiyaviy faoliyati natijalari va xususiyatlarining holatini
rganadi, pedagogik
ziddiyatlar
rtasidagi sabab va oqibatli bo lanishlarni aniqlaydi,
quvchilarga t lim va
tarbiya berishni yanada takomillashtirish y llarini belgilaydi,
deb t kidlaydi L. Y.
Pleskach. Olimning fikriga k
fleksiya
z- zini tahlil qilish b lib,
z- zicha
belgilangan maqsadga erishish emas, balki bilim olish, tajriba orttirish usuli, ijodga, kasbiy
jihatdan takomillashishga nisbatan ra
T kidlamoqchimizki, pedagogik tashxislash qayd qiluvchi emas, balki maqsad
hosil qilishni belgilovchi (prognostik) xarakterga ega b lganligida samarali b ladi, Bu
qituvchining kasbiy refleksiyasi rivojlanishi asosida amalga oshiriladi. Ayni paytda
aynan t lim-tarbiya jarayonida maqsad hosil qiluvchi tashxislash uning rivojlanish
qobiliyatini t minlaydi.
qituvchi tomonidan
z kasbiy faoliyati natijalarini anglab
tishi uning pedagogik faoliyatni amalga oshirishini yanada takomillashgan usullarini
izlash va ularni
zlashtirish zaruriyatini ta minlaydi. Faoliyatni
zgartirish esa, faoliyat
subyektining
zgarishiga olib keladi.
qituvchining analitik (tahlil qilish) qobiliyatlari
rivojlanishi jarayonida uning kasbiy refleksiyasi ham rivojlanadi, bu
z navbatida,
qituvchining
z- zini rivojlantirish jarayonini m lum bir y nalishga solib, uning
shaxsiy ijodiy faolligini oshiradi.
qituvchining diagnostik faoliyati quyidagilarda
namoyon b ladi: -
quvchilarga bilim, k nikma, malakalarni (BKM) rivojlantirishga
yordam beradi; - Turli xil y nalishdagi rejalarni qanday q llash kerakligi b yicha
maslahat beradi; - Faol qayta aloqani t minlaydi; -
quvchi
larning harakatlarini q llaydi va mustahkamlaydi; -
quv faoliyatidagi qiyinchiliklarni
ngishga yordam beradi; -
quv faoliyatini individuallashtirishga yordam beradi; -
diagnostika qilish bosqichlari:
1.
z zmi tahlil qilish va zarur narsalarni anglash;
2.
zini rivojlantirishni rejalashtirish maqsad, vazifa belgilash;
3.
zini namoyon etish va kamchiliklarini tuzatish.
qituvchining diagnostik faoliyati k rinishlari:
1. Dunyoqarash asnosida
zini anglash- qituvchining dunyoqarashi, tasavvuri va
qadriyati bilan bog liq ravishda namoyon b ladi. U atrof-muhitdagi voqea va hodisalarni
mohiyatini k ra oladi va tushunadi bunga
zini y naltiradi, pedagog sifatida
z fikrini
Andijon davlat universiteti
universaljurnal.uz
237
asoslay oladi. Muammo chimini topa oladi. Bu kompetensiya
qituvchining
quv va
boshqa faoliyatlaridagi
z- zini anglash mexanizmini t minlaydi.
2. Umummadaniy - milliy va umuminsoniy qadriyatlarga ega b lish;
mamlakatning ijtimoiy hayotida ishtirok etish; oilasiga, urf-odatlarga hurmat; ijtimoiy
k nimalarga ega b lish. Ilm fanning inson hayotiga va dunyo rivojiga t sirini angalay
olishi va
quvchi yoshlarga tushuntira olishi.
3.
quv va bilish jarayoni -
qituvchining mustaqil bilish faoliyati. Mantiqiy
fikrlashi.
quv-biluv faoliyatini baholashi, bilim va k nikmasini tahlil qila olishi.
4. M lumotga ega b lish - pedagogik faoliyati,
z faniga doir m lumotlarni
egallash k nikmasi.
5. Muloqotchanlik - til bilishi, turli xil insonlar bilan muloqotda b lishi, jamoada
ziga xos
rinda turishi.
6. Ijtimoiy - foydali mehnat-oilaviy munosabatlar va m suliyat, jamiyat rivojidagi
ishtiroki, ijtimoiy foydali mehnat qilishi. Iqtisodiy va huquqiy k nikmalarga ega b lish.
7.
z ustida ishlashi - jismoniy, m naviy, intellektual jihatdan
z- zini
rivojlantirib borishi.
M lumki,
qituvchi pedagogik jarayonni rejalashtiruvchisi, boshqaruvchisi
hamda y naltiruvchisi hisoblanadi. Uning kasbiy, shaxsiy faoliyatini uy unlikda olib
borishi muhim ahamiyat kasb etadi.
qituvchi guruh, sinfdagi
quvchilarga t lim va
tarbiya berar ekan, shu bilan birgalikda jamiyat
zosi b lgan
z farzandlarini ham
tarbiyalovchi ota-ona sifatida namoyon b ladi. Demak,
z ish joyidagi faoliyati bilan
birgalikda, oiladagi, jamoadagi ishlarini uy unlikda olib bonsh uchun kun tartibini t
ri
rejalashtirib olishga zarurat tu iladi.
Xulosa qilib aytganda har bir yosh pedagog pedagoglik kasbiga kirib kelar ekan ,
zining ustida ishlashi , yuqori natijalarga erishish uchun tinmay izlanishi, kasbiga
fidokor, izlanuvchan, bilimli, pedagogic mahoratga ega b lishi lozim, har bir voqea va
jarayonni diognoz qila olishi va oldindan turli hil variantlarda k ra olishi lozimdir.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
2.
-
3.
-
