Andijon davlat universiteti
universaljurnal.uz
221
TA LIM TARBIYA JARAYONIDA INNOVATSION DUNOQARASHNI
RIVOJLANTIRISH
Abdullayeva Jamilaxon Gopirovna
AVPYM
MM Pedagogika va psixologiya,
t lim texnologiyalari kafedrasi
qituvchisi
Annotatsiya
: ushbu maqolada tarbiya jarayonini tashkil etishda innovatsion t lim
va uning mohiyati
quvchilarining dunyoqarashini rivojlantirish va ilmiy salohiyatini
takomillashtirishda q llanilishi lozim b lgan metodlar haqida fikr yuritilgan. T lim
jarayonida innovatsion dunyoqarashni rivojlantirishning ahamiyati haqida umumiy
m lumotlar yoritib berilgan.
Kalit s zlar:
ehtiyoj, innovatsiya, innovatsion dunyoqarash, metod, motiv,
pedogogik texnologiya, qiziqish, qobiliyat, t lim, texnologik xarita.
Annotation
This article discusses innovative education in organizing the
educational process and the methods that should be used to develop the students'
worldview and improve their scientific potential. General information about the
importance of forming an innovative worldview in the educational process is covered.
Key words:
need, innovation, innovative worldview, method, motive, pedagogical
technology, interest, ability, education, technological map.
zbekiston Respublikasi T lim t
risidagi qonuning 36-
lim
sohasidagi eksperimental va innovatsion faoliyat t limni modernizatsiya qilish maqsadida
amalga oshiriladi hamda yangi t lim texnologiyalari va resurslarini ishlab chiqishga,
ularni sinovdan
tkazishga hamda t lim jarayoniga joriy etishga qaratilgan.
Eksperimental va innovatsion faoliyatni amalga oshirish tartibi va shartlari
zbekiston
1] deb belgilandi.
Tarbiya jarayonidagi yangi munosabatlarning
t limdagidan tubdan farq qilib,
quvchi talabalarning shaxsiy mustaqilligi va
quv
faoliyatini taqiqlamasdan, balki belgilangan maqsad sari y naltirish,
quv faoliyatini
hamkorlikda tashkil etish, ularni pedagogik faoliyatga ongli ravishda y llash, biror-bir
faoliyatni buyruq orqali amalga oshirmasdan, balki samarali tashkil etish orqali
quvchi
talabalarga fan asoslarini
rganishga b lgan qiziqishlarini yanada orttirish, shaxsning
ehtiyoji, qiziqishi va imkoniyatlarini chegaralamasdan erkin tanlash huquqini berish
sanaladi.
madaniyatshunos olimlar tomonidan aniqlangan va paydo b lgan. Ularning fikricha, bir
madaniyat elementlarini boshqasiga joriy qilish m nosini bildirgan. Uning bu m nosi
etnografiyada hozirgacha saqlanib qolgan. Innovatsion pedagogik muammolar
chimini
izlash t lim sohasida innovatsion jarayonning xususiyati, mazmuni, tarkibini tasniflash va
tekshirish natijalarini tahlil qilish bilan amalga oshiriladi[2].
Zamonaviy t lim-tarbiya jarayonida darsn
etilmoqda. Bunday darslar tizimga kirib kelishi
quvchining ijodiy qobiliyatini
stirish,
aqliy salohiyatini kuchaytirish, ilmiy dunyoqarashini kengaytirish va har bir yangilikni tez
va t la mukammal qabul qila olish k nikma va malakalarining shakllanishiga xizmat
qiladi.
Andijon davlat universiteti
universaljurnal.uz
222
Dars jarayonini tashkil qilishda innovatsion texnologiyalarni q llash
quvchilarda
ilmiy izlanishga qiziqishni uy otadi, ijodkorlik va bunyodkorlik qobiliyatini
rivojlantiradi. Natijada egallangan bilim, k nikma va malakalar amaliy faoliyatda tatbiq
etiladi,
zlashtirish sifati oshadi. Buning uchun
qituvchi-pedagog mahoratli b lishi va
mavzularning mazmuniga qarab darsni t
ri rejalashtirishi, mash ulot davomida barcha
quvchilarni faol va ongli ishlashlariga erishmo i lozim. Pedagogik innovatsiya bu
pedagogik faoliyatdagi ilmiy yangilikda
qitish va tarbiya mazmuni va texnologiyasidagi
zgarishlar, ularning samaradorligini oshirishga qaratilgan.
Innovatsiya - innovatsiya natijasi sifatida tushuniladi va innovatsion jarayon uchta
asosiy bosqichning rivojlanishi sifatida qaraladi:
oyani yaratish (m lum bir holatda,
ilmiy kash iyot), amaliy jihatlarda
oyalarni rivojlantirish va yangiliklarni amaliyotga
tatbiq etish. Pedagogik texnologiya texnologik yondashuvga asoslanadi. Texnologik
yondashuv deganda tayyor mahsulot (ishlab chiqarish texnologiyasiga
xshash) olish
uchun ishlab chiqarish jarayonlarida q llaniladigan usul va metodlar t plami tushunilib,
q yilgan maqsadlarga erishishda kutilgan natijalarni kafolatlaydigan usul metodlari
majmuasi tushuniladi. Agar metod bilish y li, tadqiqot y li yoki biror faoliyatdagi
m lum amaliyot va nazariy bilimlar sohasini egallashni harakatlar, usullar majmuasi deb
tushunsak, pedagogik texnologiyaning t lim usuli, m lum m noda t lim-tarbiya
jarayonlari, vositalari, shakl va metodlari majmuasini anglatadi[6].
quv-tarbiya jarayoniga zamonaviy pedagogik texnologiyalarni joriy qilish
pedagogdan ijobiy ishlashni talab etadi. Pedagog
zida unga yordam beruvchi tashqi
imkoniyatlar, y ni, nazariy va amaliy,
quv qurollari va vositalari mavjudligi haqida
t liq m lumotlarga ega b lishi kerak. Pedagog
zidagi mavjud m lumot va
imkoniyatlar asosida qaralayotgan t lim y nalishi b yicha m lumotlar hamda ilg`or
qitish uslublarini k zlagan maqsadga y naltirish qobiliyatiga ega b lishi lozim.
-
quvchilarning birgalikdagi faoliyati orqali amalga
T lim jarayonida innovatsion dunyoqarashni rivojlantirish mavzusi juda keng
qamrovli b lib, t lim sohasidagi yangiliklarni va
zgarishlarni yaxshilashni maqsad
qiladi. Bu,
quvchilarning m lumotlarini
rganish, tushuntirish va qabul qilish
jarayonlarini
zlashtirishni yangi usullariga asoslangan. Innovatsion dunyoqarash, t lim
jarayonlariga t sir etish uchun yangi texnologiyalar, dasturlar,
quv modellari va
metodlarini
rganishni
z ichiga oladi.
Innovatsion dunyoqarashni rivojlantirish uchun quyidagi yondashuvlar foydali
b lishi mumkin:
Texnologiyalardan foydalanish
: T lim jarayonlarini innovatsion dunyoqarash
uchun texnologiyalardan foydalanish, masalan, m ruzalar, virtual t lim vositalari,
interaktiv darsliklar, onlayn t lim platformalari va boshqa texnologiyalar.
Andijon davlat universiteti
universaljurnal.uz
223
rgaruvchilar uchun
quv dasturlarining tuzilishi
:
quvchilarning
m lumotlarini tushuntirish uchun yangi,
quvchilarning
rganishga chaqiradigan
darsliklar va dasturlarni yaratish.
qituvchilarning bilimini oshirish
:
qituvchilar uchun tanlovlar, seminarlar va
kurslar orqali innovatsion t lim metodlarini
rganish va rivojlantirish.
Hamkorlik
: T limning innovatsion dunyoqarashini rivojlantirishda
qituvchilar,
quvchilar, maktab boshqaruv organlari, sohaga oid soha ekspertlari va boshqa shaxslar
rtasida hamkorlikni ra batlantirish zarur.
Tahlil va baholash
: Innovatsion dunyoqarashni
rganishda amaliyotni q llab-
quvvatlash uchun
qituvchilar va
quvchilar
rtasida tahlil va baholash jarayonlarini
rganish muhimdir.
Bu yondashuvlar bilan, t lim jarayonida innovatsion dunyoqarashni rivojlantirish
amaliyotida muvaffaqiyatga erishish mumkin.
Xulosa:
Tarbiya jarayonini oldindan loyihasi, ya`ni texnologik xaritasi tuziladi.
Texnologik x
oshirish, ularga ajratilgan vaqtni aniq belgilash lozim.
Texnologik xarita tuzishda albatta tashkiliy qism, yangi mavzuning motivatsiyasi,
-bosqich
qayd etiladi. Dars texnologik xaritasining har tomonlama mukammal tuzilishi, maqsad va
t minlash, vaqtdan unumli foydalanish imkonini beradi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
lim t
-yildagi
RQ-637-son qonuni 36-moddasi. https://lex.uz/docs/-5013007#-5013539
2.
Azizx
-
Toshkent.: 2003-17b. 4.
3.
Ishmuhamedov R, Yuldashev M. Ta`lim va tarbiya, innovatsion pedagogik
texnologiyalar.-T.2013-yil, 272 b.
4.
Madumarov T, Kamolidinov M. Innovatsion pedagogik texnologiya asoslari
va uni ta`lim-tarbiya jarayonida qo`llash:uslubiy qo`llanma.-
- yil.144-b.
5.
Muslimov
N.Usmonboyeva
M,
Sayfurov
D.
Innovatsion
ta`lim
texnologiyalari. O`quv-metodik qo`llanma. Toshkent-2015.144-b.
6.
Y ldoshev J, Usmonov S. Pedagogik texnologiya asoslari.
Toshkent:
qituvchi, 2004,
7.
.200 b
8.
www.lex.uz
9.
www.Ziyo.net
10.
www.Ilm.uz
