Andijon davlat universiteti
universaljurnal.uz
167
T
LIM TIZIMI VA MENEJMENTINI RIVOJLANTIRISHDA XORIJIY
TAJRIBA YUTUQLARIDAN FOYDALANISH SAMARASI
Jumaboyeva Olmaxon Qahramon qizi
Qoqon universiteti 1- kurs Magistri
Annotatsiya:
mazkur maqolada t lim menejmentini rivojlantirishda xorijiy tajriba
sifatida menejmentning yapon modelini e`tiborga molik tomonlari yoritildi.
Kalit so`zlari:
t lim menejmenti, integratsiya, xoriiy tajriba, yapon modeli,
"ijtimoiy inson"
:
Abstract:
This article highlights noteworthy aspects of the Japanese management
model as a foreign experience in the development of educational management.
Key words:
educational management, integration, foreign experience, Japanese
Respublikamizning t lim sohasida olib borilayotgan keng k lamli islohotlarni
amalga oshirish va ularni natijaviyligini t minlash borasida O`zbekiston ta`lim
menejmentini rivojlantirish dolzarb masalalardan biridir. Bu borada xorijiy tajribalarni
o`rganish, uni amaliyotga tadbiq etish masalasi esa muammoga chim vazifasini bajaradi.
Zero,
zbekiston Respublikasining Prezidenti Sh.M.Mirziyoevning 2018 yil 5 maydagi
PQ-
-
sharoitlarni yaratish b yicha q shimcha chora-tadbirlar t
maydagi PQ-
mexanizmlarini takomillashtirish b yicha q shimcha chora-tadbirlar t
qarorida fan, t lim va ishlab chiqarish
rtasidagi integratsiyani kuchaytirish lozimligi
keltirilib, hozirgi kunda oliy t lim muassasalari amaliyotida jahon tajribasini joriy etish
ta muhimligi t kidlangan [1].
Fan, t lim va ishlab chiqarish
rtasidagi integratsiya t lim sohasini nazorat
qilishning zamonaviy usullarini q llash zaruratini keltirib chiqarmaqda va shu tufayli
yurtimizda ta`lim ehtiyojini iqtisodiy t
yildan-yilga oshib bormoqda. Chunki, t lim mamlakat ichki siyosatiga faol t sir etadigan
ijtimoiy jarayondir. Shu tufayli, bugungi kunda t lim menejmentini rivojlantirishning
y nalishlaridan biri bu xorijiy mamlakatlar tajribasini quyidagi eng taraqqiy etgan:
video konferentsiyalar
masofaviy t lim turlari
onlayn rejimida
tkaziladigan faol muloqotlar kabi t lim usullarni tadbiq etish
ikki tomondagi olimlar
rtasida dolzarb muammolar b yicha baxs-munozaralar, ularning
chimlari, m lum bilim sohalari b yicha tajriba almashish kabi vazifalarni amalga
oshirilishi ayni mudaao.
Bugungi kunda t lim menejmentini rivojlantirishning xorijiy tajribalar asosida
o`rganish t lim muassasalarini boshqarishni takomillashtirish dolzarbligi va zaruratini
k rsatadi. Mazkur masalani natijaviyligi:
Andijon davlat universiteti
universaljurnal.uz
168
kadrlar raqobatbardoshligini t minlash;
qitishni yangi zamonaviy t lim texnologiyalarga moslashtirish;
zamonaviy metodlarni va tamoyillarni ishlab chiqish va amaliyotga joriy etish;
t lim sifatini t minlash va modernizatsiyalashtirish;
zamonaviy
quv-metodik t minotni shakllantirishda xorijiy tajribalardan jobiy
foydalanishimizda aks etadi.
Har bir mamlakatning o`ziga xos menejment modellari mavjud bo`lib, mazmun
jixatidan bir-biridan farq qiladi. Quyida menejmentning yapon modelini izohlaylik:
Yaponiya jahon bozorida
takchi
rinlardan birini egallaydi. Buning asosiy
sabablaridan biri u tomonidan q llanayotgan menejmentning insoniy omilga qaratilgan
modelidir. Yaponiyada milliy xarakterning
ziga xos alomatlariga mos keluvchi mehnat
va hulq usullari vujudga kelgan. Yaponlar insoniy resurslarni mamlakatning asosiy boyligi
deb hisoblaydilar. X jalik yuritishning yapon tizimi tarixan vujudga kelgan guruhli
jipslashganlik va yaponlarni yuqori sifatli mahsulotlarni yaratishga tu ma intilishi
an'analariga suyanadi.
Yapon menejmentining mohiyati odamlarni boshqarishdan
iboratdir. Bunda yaponlar odamlar guruhiga qaraydilar, guruh tomonidan m qullanadigan
yoshi b yicha kattaroq kishiga b ysunish an'anasi vujudga kelgan. Yaponlar mehnatning
oldida bosh egadilar. Ularni k pincha "mehnatsevarlar" deb ataydilar. Shu bois,
menejmentning yapon modeli "ijtimoiy insonga" m ljallangan. "Ijtimoiy inson" ra batlar
va motivatsiyaning
ziga xos tizimiga egadir. Ra batlarga ish haqi, mehnat
sharoitlari, rahbarlik usuli, xodimlar
rtasidagi shaxslararo munosabatlar kiradi.
Xodimning mehnatdagi muvaffaqiyatlari, uning xizmatlarini tan olinishi, xizmatdagi
sish, kasbiy mukammalashish, ijodiy yondashuv mehnatga motivatsiya b ladilar. Yapon
ta`lim menejmenti yaponliklarda mehnat va hulq usullarini vujudga keltirish bilan
shug`ullanadi. Masalan, yapon maktablarining quyidagi xususiyatlari diqqatga sazovordir:
Yapon maktablarida
quvchilar tozalash ishlarini
zlari qilishadi. Bu tarbiya
bo chadan boshlab
jarayon ish joylarida ham davom etadi. Shuning uchun tozalik vaqti yaponlar uchun odatiy
hol.
Yapon maktablarida qa`tiy tartib o`rnatilgan. Pedagoglarga bo`lgan hurmat
baland, chunki, yaponlar k p ishlashadi va farzandlarining t limini
qituvchiga ishonib
topshirishadi.
qituvchilar esa bu ishonchni oqlashga harakat qiladilar. Jamoat orasida
k
Yapon maktablarida kutubxona darsi o`tiladi. Yapon
quvchilariga kitobni
qanday
qish, kitoblar bilan qanday ishlash
rgatiladi. Zero, aynan shu dars orqali yapon
o`quvchilarida mehnat va hulq usullari mujassamlashadi.
Yapon maktablarida
quvchilarni
z- zini boshqarishga
rgatish tajribasi
ham mavjud. Bu bilan ular mehnat qilishga, tozalikka rioya etishga, o`z hulqi va
madaniyatini mustaqil boshqarishga odatlanib borishadi.
Xulosa qilib aytganda, t lim menejmentini rivojlantirishda xorijiy tajriba
yutuqlaridan foydalanish natijasida yurtimizning ta`lim menejmentini maqsadli
rivojlantirishga o`z hissamizni qo`shamiz. Masalan, yapon maktabi amaliyotida
qo`llaniladigan tartiblarni O`zbekiston ta`lim tizimiga ham joriy etilsa maqsadga muvofiq
bo`ladi. Bizning yurtimizda ham azal-azaldan ota-bobolarimiz mehnatni ulug`lab
kelishgan, ona-momolarimiz hushhulqli, ozoda va pazanda bo`lishgan, menejmentning
Andijon davlat universiteti
universaljurnal.uz
169
yapon modelining mehnat va hulq usullarining vujudga kelishi, aslida o`zbek xalqining
azaliy an`anasining zamonaviy ko`rinishi,-desak mubolag`a qilmagan bo`lamiz.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Mirziyoev Sh.M. Tanqidiy tahlil, qatiy tartib-intizom va shaxsiy javobgarlik - har
bir rahbar faoliyatining kundalik qoidasi b lishi kerak. T:
zbekiston, 2017. 104 b
2. Yuldoshev N.K,, Nabokov V.I. "Menejment nazariyasi". Darslik. T.TDIU,
2013.- 433 b.
3. Muxtorov A., Sultonov T., Mustafakulov Sh.I. T lim sohasini rivojlantirish
b yicha xorijiy tajribalar Iqtisodiyot va innovacion texnologiyalar 2012. 4. 9 b.
4. Turakulova, Feruza Aminovna. "Qualified practice organized in the system of
higher education-the main factor in the activity of the future pecialist" Galaxy International
Interdisciplinary Research Journal 10.12 (2022): 1686-1692
