Andijon davlat universiteti
universaljurnal.uz
151
B
LAJAK BOSHLAN
ICH SINF
QITUVCHILARINING ESTETIK
AHAMIYATI
Kadirova Dilobarxon Baxtiyorovna
qituvchisi
Kodirova Diloromxon Xalilovna
Marxamat tumani 20-maktab
qituvchisi
Annotatsiya:
Mazkur maqolada b lajak boshlan ich sinf
qituvchilarining
qilingan. Boshlan ich sinfda
quv fanining maqsad-vazifasi,
tasviriy
quvchilarda m naviy dunyoqarash, fikrlash qobilyati, k rish xotirasi,
ijodiy tasavvur, estetik hissiyotni
stirishda ushbu fanning amaliy hamda nazariy
ahamiyati haqida fikrlar berib boriladi.
:
Annotation:
This article discusses the importance of visual arts in the formation of
the aesthetic culture of future primary school teachers. The purpose and task of the fine
arts subject taught in primary school is the practical application of this subject in the
development of spiritual outlook, thinking ability, visual memory, creative imagination,
and aesthetic feeling in fine art students. and opinions about the theoretical importance are
given.
Kalit s zlar:
-estetik t lim,
malaka, metod, dars, estetika, tafakkur, k rgazmali
qitish, badiiy tarbiya, , ijodiy
tafakkur.
-
Key words:
Fine art, methodology, didactics, knowledge, art-aesthetic education,
skill, method, lesson, aesthetics, thinking, visual teaching, artistic education, creative
thinking.
ini mehnatga, aql-idrokka, tafakkur qilishga, ijod qilishga,
g zallikka intilishga
rgatib, unda chiroyli, g zal m naviy dunyosini yaratib keldi.
-idrok, chuqur
bilim va tafakkur, g
kuzatishlar va ilmiy tadkiqotlar shuni k
-
tafakkur, g zal estetik ideallar beribgina qolmay, odam zotini eng muhim jihatlarini, y ni
Andijon davlat universiteti
universaljurnal.uz
152
kuzatish, k rish, idrok qilish va tafakkur-tasavvurlarini rivojlantiradigan bosh va asosiy
vosita ekanligi isbotlanmoqda. [1]
qitishda eng k
zaki bayon
lsa-
rgazmali
quv fani
ziga xos xarakteriga
k ra, k rgazmasiz
qitish mumkin b lmagan
quv fani hisoblanadi.Yana bu
quv
predmetining pedagogik texnologiyasiga k ra, 45- minutli darsning yarmidan k pi
amaliy ishlar bilan t minlanadi. Shuningdek, kuzatishlar va ilmiy tadqiqotlar shuni
k
-tafakkur, g zal estetik ideallar
beribgina qolmay, odam zotining eng muhim jihatlarini, y ni kuzatish, k rish, idrok
qilish va tafakkur-tasavvurlarini rivojlantiradigan bosh va asosiy vosita ekanligi
isbotlanmoqda.
quvchilarga estetik va badiiy tarbiya
berishdir. Estetik tarbiya
bu o`quvchilarda hayotdagi, tabiatdagi, san`atdagi, fan va
jamiyatdagi go`zalliklarni to`la-to`kis qabul qilish qobiliyatini tarbiyalashdir. Estetik
tarbiya o`z ichiga badiiy, mafkuraviy, ma`naviy hamda axloqiy tarbiyani oladi. Estetik
tarbiya jarayonida kishining qarashlari, hissiyotlari, didi hamda ideallari shakllanadi: bu
shakllanish mafkuraviy tarbiya, ijodiy fikrning rivojlanishi bilan mustahkam
bog`langandir. Estetik tarbiya kishini olijanob, go`zal hamda insonparvarlik harakatlariga
moyil qiladi. Bugungi kunda madaniy va ma`naviy tarbiya o`z oldiga insonda mavjud
voqelikni ijodiy o`zlashtirish qobiliyatiga ehtiyojini yaratishdan tashqari, balki unda
go`zallik qonuniga asosan qayta qurish ehtiyojini ham tarbiyalashga qaratilgan. [2]
Maktablarning vazifasi estetik tarbiyaning turli metodlari yordamida bolaning aql va
vujudiga ta`sir o`tkazib, unda estetik hissiyotlarini paydo qilish orkali uni go`zallikka,
tabiat ko`rinishlariga yaqinlashtirish, shuningdek bolaning ijodiy imkoniyatlarini, fikriy
faoliyatini rivojlantirib, inson faoliyatining turli sohalarida namoyon bo`lishiga
ko`maklashishdan iboratdir. Estetikaning insonlarning ijodiy faoliyatlaridagi roli benihoya
kattadir. Estetik hissiyot hamma odamlarga xos b lgan hissiyotdir. Atrofdagi tabiat
manzaralari estetik hissiyotlarimizning birinchi manbai hisoblanadi. Masalan, bahor
faslidagi to manzaralari baland qorli qoyalari uzoqlardan ma rur turishlari odamda
estetik lazzatlanish hissini tu diradi. Yom irdan s ng turli rangda jilolanib turuvchi
kamalak, gulzorlar yoki kapalak, xuddi dengizdek k z il amaydigan k m-k k
paxtazorlar uzoqlarda chiroyli b lib k rinib turgan dala tepaliklari odamda qandaydir
k tarinki ruh tu diradi. Hayotdagi go`zal narsalar, aql, ruh, irodaga ta`sir qilib,
insonning ruhiy olamini boyitadi. Hayotga estetik munosabatda b lish ilhomning asosi
hisoblaninb, mehnatni quvonch va m naviy zavq manbayiga aylantirishga yordam beradi.
quvchilarning estetik jihatdan tarbiyalash maqsadida
qituvchi ularga tabiatdagi
g zallikni, shakllarning turli-tumanligini k rsatadi. Bolalarga quvonch, hayajon baxsh
etgan tabiat g zalliklari, s z bilan tasvirlab b lmas rang birikmalari uzoq vaqtlargacha
ularning xayolida saqlanadi. Manzaraning, daraxt shoxlarining, barglarning, gullarning
ziga qarab rasmini chizish, ularning
ziga xos xususiyatlarini
rganish orqali bolalar
tabiatga qiziqadian b ladilar. Bunday darslar bolalarga dunyoni keng va atroflicha k ra
olishga, shuningdek k rish orqali olgan taasurotlarni doirasini kengaytirishga yordam
beradi. Shu bilan birga muvaffaqiyatli badiiy-estetik t lim ham bolaning muvaffaqiyatli
va uy
yaxshilashga imkon beradi. Estetika g zallik tushunchasiga shakl va mazmun jihatdan
Andijon davlat universiteti
universaljurnal.uz
153
birdek t sir k rsatganligi sababli, insonning ichki dunyosiga, uning ijtimoiy hayotiga
estetik tarbiyaning vazifalari keng k lamli va serqirradir. Bola g zallikni idrok etish,
baholash (dastlabki bosqichlarda) k nikmalarini egallaydi va keyinchalik u yoki bu
estetik qiymatga ega b lgan mahsulotlarni yaratishni
rganadi.
Maktab yoshidagi bolalarning estetik tarbiysi k pincha zamonaviy pedagogikaning
y nalishlaridan biri sifatida tushuniladi, u insonda g zallikni k rish va tushunish
qobiliyatini, uning hayotdagi roli, qiymati va ahamiyatini shakllantirishga qaratikgan.
Badiiy estetik tarbiya juda yoshlikdan boshlanib, butun hayot y lida davom etib, m lum
zgarishlarga duchor boladi (masalan, maqad, vazifalar, tashkil etish usullari va
p jabhalarini qamrab oluvchi ancha keng
kategoriyadir.
ulotlarida narsalarni k radilar, uning
kattakichikligini, shaklini, shaklidagi xunuk va chiroyli elementlarini aniqlaydilar, narsa
shaklini idrok etib, rang va tusini
rganishadi. Narsa shaklini idrok etish bilan birga,
uning tasviriniyaratish tahlilini qilib, ong faoliyati asosida naturani tasvirga aylantirib,
daftar yuziga joylashtirish b yicha hisob-kitob qilinadi. Shundan s ng natura tasviri
daftar yuzasiga tushiriladi. Bu mash ulotlar davomida diqqat, idrok, xotira, tasavvur, did,
emotsiya rivojlanib, rasm chizish malakasi ortadi. Chunki bu mash ulotlarda
quvchi
naturani kuzatadi va k radi, uni ong faoliyatida tahlil qiladi, rang-tuslarini buyumlar
ichidan topib, uni qo ozga tushiradi.Lekin bu jarayon
shunchalik murakkabki, so lom rivojlangan odam bolasigina uning uddasidan chiqa oladi.
Qarangki, bu jarayonda bolaning fikri chal isa, boshqa yoqqa ketsa, shakl chiqmaydi,
rang topilmaydi. Shu boisdan hamma bola ham rasm chiza olmaydi.
Qadimgi Rim ruhshunoslari tomonidan chiqarilgan hukm ham bir tomondan to
ridir. Chunki yuqoridagi faoliyatni faqat so lom, y ni fiziologik va psixologik
jihatdan so lom
ulotlarida
bolaning k rish
zolari takomillashib boradi. Chunki har bir mash ulotda narsalarni
rgatib,
qaratish malakasi ham beriladi. Bu jarayon bolaning ixtiyoriy diqqati barqaror b lishini
ham t
uloti
bilan faoliyat k rsatishga
rgatib, ularning barcha his-tuy ularini jamlagan holda,
zida
b lgan nazariy va amaliy bilimlami ishga soladi. K plab davlatlar orasida
takchilik
qilayotgan birgina Niderlandiyada, boshlan ich maktab tizimi yanada rivojlangan b lib,
unda bolalar 4 yoshdan boshlab t lim olishni boshlaydilar. Boshlan ich maktabda
t limning maqsadi, birinchi navbatda,
quvchining hissiy sohasini rivojlantirish, s ngra
aql va ijodkorlikni rivojlantirish, shundan keyingina etarli ijtimoiy, madaniy, shuningdek
jismoniy k nikmalarni egallashdir. Bu davlatning eng katta yutuqlaridan hisoblanadi.
Foydalanilgan adabiyotlar r yxati
1.
qitishning zamonaviy pedagogik texnologiyasi,
didaktikasi va metodikasi. ( quv-metodik q llanma) Toshkent- 2013.
2.
Estetik tarbiya asoslari.
Toshkent:
qituvchi, 2001.
3.
4.
5.
qitish metodikasi. - T. 2004.
6.
limida didaktika. -
7.
faoliyatga
