Andijon davlat universiteti
universaljurnal.uz
116
"
QITUVCHI-IMPROVIZATOR" TUSHUNCHASI: ASOSIY BELGI VA
XUSUSIYATLAR
Mirahmedova Dilafruzxon
Andijon davlat universiteti
Annotasiya.
Maqolada improvizatsiya qobiliyati
qituvchilarga dinamik va
oldindan aytib b lmaydigan t lim vaziyatlariga moslashishga,
rganishga chuqurroq va
shaxsiylashtirilgan yondashuvni tar ib qilishga qanday yordam berishini tahlil qiladi.
Samarali improvizatsiya qiluvchi
qituvchining psixologik, pedagogik va ijtimoiy
jihatlari, jumladan fikrlashning moslashuvchanligi,
z- zidan, tez qaror qabul qilish
qobiliyati va nostandart
qitish usullaridan foydalanish qobiliyati k rib chiqiladi.
Kalit s zlar:
qituvchi-improvizator, pedagogik improvizatsiya, innovatsion
qitish,
qitish usullari, t limdagi moslashuvchanlik,
qitishda ijodkorlik.
-
-
,
Abstract
The psychological, pedagogical and social aspects that make an effective
improvisational teacher are examined, including flexibility of thinking, spontaneity, the
ability to make quick decisions and the ability to use non-standard teaching methods.
Key words:
teacher-improviser, pedagogical improvisation, innovative teaching,
teaching methods, flexibility in education, creativity in teaching.
Kirish.
Zamonaviy
quv
jarayonida
qituvchining
roli
rivojlanib,
qituvchilardan nafaqat bilimlarni uzatishni, balki
quvchilarning
zgaruvchan
sharoitlari va ehtiyojlariga moslashish qobiliyatini talab qiladi. "
qituvchi-improvizator"
kontseptsiyasi
qituvchining dinamik
quv vaziyatlariga imkon qadar samarali javob
berish uchun Real vaqt rejimida
qitish usullarini tezda moslashtirish va
zgartirish
qobiliyatining muhimligini t kidlaydi. Ushbu maqola improvizator
qituvchisini
belgilaydigan asosiy xususiyatlar va xususiyatlarni k rib chiqadi.
Improvizator
qituvchining asosiy xususiyatlari:
Moslashuvchanlik:
improvizator
qituvchilar kutilmagan holatlarga yoki
quvchilarning alohida ehtiyojlariga javoban
zlarining rejalari va
qitish usullarini
zgartirish qobiliyatiga ega. Ular
quvchilarning hozirgi kontekstiga yoki qiziqishlariga
yaxshiroq moslashish uchun oldindan tayyorlangan darslardan uzoqlashishga tayyor.
Ijodkorlik:
improvizatsiya muammolarni hal qilishda ijodkorlikni talab qiladi.
rganishga
ziga xos tarzda yondashishi mumkin b lgan
qituvchilar nafaqat
Andijon davlat universiteti
universaljurnal.uz
117
quvchilarning e'tiborini jalb qilish, balki materialni chuqurroq
zlashtirishga ham hissa
q shishlari mumkin.
Kontekstga sezgirlik:
samarali improvizator
qituvchilar sinf muhitini juda yaxshi
his qilishadi va guruh dinamikasidagi
zgarishlarga yoki
quvchilarning individual
ehtiyojlariga tezda javob berishlari mumkin.
qitish metodlarining moslashuvchanligi:
ular
rganishni hozirgi vaziyatga
moslashtirish uchun klassikadan innovatsiongacha b lgan turli xil t lim vositalari va
usullaridan foydalanishga tayyor.
Tinglash qobiliyati:
improvizator
qituvchilar
z
quvchilarini diqqat bilan
Tinglaydilar, bu ularga har bir holatda qaysi usullar eng samarali b lishini yaxshiroq
tushunishga imkon beradi.
T lim amaliyotida improvizatsiyadan foydalanish
qituvchidan nafaqat kasbiy
k nikmalarni, balki shaxsiy fazilatlarni ham talab qiladi. Improvizator
qituvchisi
eksperimentlarga ochiq b lishi va doimiy kasbiy rivojlanishga tayyor b lishi kerak[1].
Bunday
qituvchilar k pincha
z saboqlarini aks ettiradilar, nima muvaffaqiyatli
ishlaganini va kelajakda nimani yaxshilash mumkinligini tahlil qiladilar. "Improvizator
qituvchi"
tushunchasi
zamonaviy
t limda
moslashuvchanlik,
ijodkorlik
va
moslashuvchanlikning ahamiyatini t kidlaydi. Ushbu fazilatlar har bir talaba bilim va
k nikmalarni eng samarali tarzda egallashi mumkin b lgan
quv muhitini yaratishga
yordam beradi. Improvizatsiya k nikmalarini rivojlantirish orqali
qituvchilar nafaqat
t lim sifatini yaxshilaydilar, balki talabalar bilan chuqurroq va mazmunli munosabatlarni
shakllantirishga hissa q shadilar, bu esa
z navbatida butun
quv jarayoniga ijobiy t sir
k rsatishi mumkin.
Zamonaviy t lim doimiy ravishda rivojlanib bormoqda va bu jarayonda
" qituvchi-improvizator"tushunchasi katta rol
ynaydi. Ushbu yondashuv
quv
uslublarida moslashuvchanlikni,
zgarishlarga moslashish qobiliyatini va
quv
jarayonida nostandart echimlardan foydalanishni
z ichiga oladi[2]. Ushbu maqolada biz
nafaqat bilimlarni uzatuvchi, balki haqiqiy murabbiy va innovator b lgan improvizator
qituvchining asosiy xususiyatlari va xususiyatlarini k rib chiqamiz. Improvizator
qituvchining asosiy xususiyatlaridan biri uning
qitish usullarini tanlashda
moslashuvchan b lish qobiliyatidir. Bu shuni anglatadiki, bunday
qituvchi
quvchilarning fikr-mulohazalari va reaktsiyalariga, shuningdek, hozirgi t lim ehtiyojlari
va maqsadlariga qarab darsni tezda qayta tiklashga qodir. Bu erda improvizatsiya rejaning
y qligini anglatmaydi, aksincha uni maksimal darajada
rganish samaradorligiga erishish
uchun Real vaqtda moslashtirish.
Improvizator
qituvchi
rganishni iloji boricha interaktiv va jalb qilishga intiladi.
Guruh muhokamalari, rol
ynash
yinlari, loyihalar va tajribalar kabi turli xil t lim
usullaridan foydalangan holda, u
quvchilarning
quv jarayonidagi faol ishtirokini
ra batlantiradi. Bu nafaqat materialni
zlashtirishni yaxshilaydi, balki talabalarda
tanqidiy fikrlash va aloqa k nikmalarini rivojlantiradi. Zamonaviy texnologiyalar
qituvchilarni improvizatsiya qilish usullarida muhim rol
ynaydi[3]. Raqamli vositalar
va media resurslaridan samarali foydalanish improvizator
qituvchilarga yanada dinamik
va jozibali treninglar yaratish imkonini beradi. Ular video, interaktiv testlar va onlayn
simulyatsiyalarni birlashtirib,
quv dasturlariga bir zumda
zgartirishlar kiritishlari
mumkin, bu esa darslarni yanada vizual va esda qolarli qiladi.
Andijon davlat universiteti
universaljurnal.uz
118
Improvizator
qituvchisi yuqori darajadagi hissiy intellektga ega, bu unga
quvchilarining hissiy holatini yaxshiroq tushunish va hisobga olish imkonini beradi.
Bunga sinf kayfiyatining nuanslarini aniqlash va darsning ohangini va tempini mos
ravishda sozlash qobiliyati kiradi. Ushbu yondashuv ijobiy va q llab-quvvatlovchi
quv
muhitini yaratishga yordam beradi[4]. Improvizator
qituvchi uchun doimo kasbiy
rivojlanish va
z- zini tarbiyalash jarayonida b lish juda muhimdir. Yangi t lim
usullarini
zlashtirish, professional konferentsiyalar va seminarlarda qatnashish,
pedagogika sohasidagi s nggi ilmiy tadqiqotlarni
rganish
bularning barchasi unga
t lim tendentsiyalari va innovatsiyalaridan bir qadam oldinda b lishga yordam beradi.
T lim dunyosida doimiy ravishda
rganishga yangi yondashuvlar paydo b ladi
va eng samarali usullardan biri " qituvchi-improvizator"tushunchasi hisoblanadi. Ushbu
yondashuv
qituvchi moslashuvchan, ijodiy va sinfdagi
zgaruvchan sharoitlarga tezda
moslasha olishi kerak degan fikrga asoslanadi. Keling, ushbu kontseptsiyaning asosiy
xususiyatlari va xususiyatlarini k rib chiqaylik. Improvizator
qituvchining asosiy
xususiyatlaridan biri bu
quvchilarning ehtiyojlariga va
quv jarayonidagi
zgarishlarga
tezda javob berish qobiliyatidir. Ushbu
qituvchi qat'iy
quv dasturiga rioya qilmaydi,
balki vaziyatga qarab
z yondashuvini
zgartirishga tayyor. Improvizator
qituvchi ham
z, ham
quvchilarda ijodiy fikrlashni ra batlantiradi [5]. U
quv jarayonini yanada
qiziqarli va qiziqarli qilish uchun nostandart
qitish usullari,
yinlar, munozaralar va
boshqa interaktiv usullardan foydalanadi.
Ushbu turdagi
qituvchi yuqori empatiyaga ega va
z
quvchilarining ehtiyojlari
va his-tuy ularini tushunishga qodir. U har bir talaba
zini qulay va ishonchli his
qiladigan sinfda q llab-quvvatlovchi va ishonchli muhit yaratadi. Improvizator
qituvchi
tajriba qilishdan va tavakkal qilishdan q rqmaydi. U har doim ham kutilgan natijani
bermasa ham, yangi
qitish usullarini sinab k rishga tayyor. Ushbu yondashuv
innovatsion
quv dasturlarini yaratishga yordam beradi va
quvchilarning ham,
qituvchining ham rivojlanishini ra batlantiradi. Improvizator
qituvchining muhim
xususiyati bu
quv jarayonida talabalar bilan hamkorlik qilishdir. Bu ularning faol
ishtirokini ra batlantiradi, savollar beradi, munozaralarni q llab-quvvatlaydi va tanqidiy
fikrlashni rivojlantirishga yordam beradi.
Improvizator
qituvchi har bir
quvchining
ziga xosligini tushunadi va baholash
usullarini har bir talabaning individual ehtiyojlariga moslashtirishga tayyor. Bu nafaqat
bilimlarni, balki har bir talabaning qobiliyatlari, qiziqishlari va shaxsiy xususiyatlarini ham
hisobga oladi. "
qituvchi-improvizator" kontseptsiyasi moslashuvchanlik, ijodkorlik,
empatiya va hamkorlikka e'tibor qaratadigan
rganishga innovatsion yondashuvdir.
Ushbu turdagi
qituvchi har bir talaba
z imkoniyatlarini ishga solishi va muvaffaqiyatga
erishishi mumkin b lgan ilhomlantiruvchi
quv muhitini yaratishga qodir.
qitish-bu
nafaqat bilimlarni, balki
quvchilarning turli sharoitlari va ehtiyojlariga moslashish
qobiliyatini ham talab qiladigan san'at. Shu nuqtai nazardan, " qituvchi-improvizator"
tushunchasi zamonaviy t lim muhitining muhim tarkibiy qismiga aylanmoqda. Ushbu
yondashuv
qituvchining
quv jarayonidagi
zgaruvchan vaziyatlarga moslashuvchan
munosabatda b lish,
quv maqsadlariga erishish uchun ijodiy usullardan foydalanish va
quvchilarning
quv materialiga b lgan qiziqishini saqlab qolish qobiliyatiga qaratilgan.
"
qituvchi-improvizator"
tushunchasining
asosiy
xususiyati
moslashish
qobiliyatidir. Ushbu yondashuvni q llagan
qituvchi fikrlash qobiliyatiga ega va m lum
bir guruh
quvchilar yoki hatto individual talabaning ehtiyojlariga qarab
quv rejalarini
Andijon davlat universiteti
universaljurnal.uz
119
zgartirishga tayyor. Bu shuni anglatadiki,
qituvchi turli xil
qitish usullarini tezda
zgartirishi, materialni tushuntirishga yondashuvlarni
zgartirishi va
quvchilarga
m lumot etkazish uchun nostandart usullarni q llashi mumkin. Improvizator
qituvchining yana bir muhim xususiyati ijodkorlikdir.
rganishga ijodiy yondashish
quvchilarning e'tiborini jalb qilishga va
quv jarayonini yanada qiziqarli qilishga
yordam beradi. Bunga
quv materialini tushuntirish va
quvchilarning darsda faol
ishtirokini ra batlantirish uchun
yinlar, RPG, vizual rasmlar yoki hatto musiqadan
foydalanish kiradi.
Shuni t kidlash kerakki, " qituvchi-improvizator" tushunchasi
rganishga xaotik
yoki bezovtalanmagan yondashuvni anglatmaydi. Aksincha, muvaffaqiyatli improvizator
qituvchisi
z mavzusi haqida chuqur bilimga ega va
quvchilarining ehtiyojlarini
tushunadi. U materialni iloji boricha samarali
zlashtirishni t minlash uchun
z
bilimlarini ijodiy usullar bilan samarali birlashtira oladi.
Xulosa
qilib aytadigan b lsak, improvizator
qituvchi nafaqat
qituvchi, balki u
eng samarali va ra batlantiruvchi
quv muhitini yaratish uchun mavjud b lgan barcha
resurslardan foydalanadigan
z ishining haqiqiy ustasidir. Moslashish va improvizatsiya
qilish qobiliyati tufayli bunday
qituvchi sinfda haqiqiy usta va etakchiga aylanadi.
"
qituvchi-improvizator" tushunchasi-bu moslashuvchanlik, ijodkorlik va mavzuni
chuqur bilishni t kidlaydigan
rganishga muhim yondashuv. Ushbu yondashuvni
q llaydigan
qituvchilar bilimlarni muvaffaqiyatli
zlashtirish va
quvchilarning
rivojlanishiga yordam beradigan ra batlantiruvchi va interaktiv
quv muhitini yaratishga
qodir.
Foydalanilgan adabiyotlar r yxati
1.
. 2017.
2.
-
-
-
20
-
-
. 2017.
3.
-
-198.
4.
6 (2015): 10-19.
5.
-
-
-
. 2023.
