Universal International Scientific Journal
32
Abdulxamidov Izzatullo Shuhratillo o`g`li
Andijon davlat pedagogika instituti,
Pedagogika yo`nalishi 1-bosqich magistranti
Uzbekistan
izzatulloabdulxamidov@gmail.com
Annotatsiya.
Mazkur maqola kichik maktab yoshidagi inklyuziv bolalarning motivlarini
shakllantirishda zamonaviy pedagogik texnologiyalar va psixologik yondashuvlarning ahamiyatini
o‘rganadi. Maktabda inkluziv ta’limni amalga oshirishda, o‘quvchilarning motivatsiyasi va ehtiyojlarini
inobatga olgan holda pedagogik metodlarning ahamiyati yoritilgan. Maqolada inklyuziv ta’limning asosiy
tamoyillari, zamonaviy pedagogik texnologiyalar va psixologik yondashuvlarning motivatsion
jarayonlardagi roli tahlil qilinadi. Tadqiqotlar natijalariga asoslanib, inklyuziv ta’limda motivatsiyani
shakllantirish uchun samarali uslublar va takliflar keltirilgan.
Kalit so‘zlar:
Inklyuziv ta’lim, kichik maktab yoshi, motivatsiya, pedagogik texnologiyalar,
psixologik yondashuvlar, ta’lim jarayoni, bolalarning ehtiyojlari.
Аннотация:
Данная статья исследует важность современных педагогических технологий и
психологических подходов в формировании мотивации у детей младшего школьного возраста в
UNIVERSAL XALQARO ILMIY
JURNAL
KICHIK MAKTAB YOSHIDAGI INKLYUZIV BOLALARNING MOTIVLARINI
SHAKLLANTIRISHDA ZAMONAVIY PEDAGOGIK TEXNOLOGIYALAR VA
PSIXOLOGIK YONDASHUVLAR
Universal International Scientific
Year: 2025 Issue: 2 Volume: 4
Published: 09.04.2025
International indexes
Universal International Scientific Journal
33
условиях инклюзивного образования. В статье рассматривается значимость педагогических
методов с учетом мотивации и потребностей учеников в реализации инклюзивного образования.
Анализируются основные принципы инклюзивного образования, роль современных
педагогических технологий и психологических подходов в мотивационных процессах. На основе
результатов исследований приведены эффективные методы и предложения по формированию
мотивации в инклюзивном образовании.
Ключевые слова:
Инклюзивное образование, младший школьный возраст, мотивация,
педагогические технологии, психологические подходы, образовательный процесс, потребности
детей.
Abstract:
This article examines the importance of modern pedagogical technologies and
psychological approaches in shaping the motivation of younger school-age children in inclusive education.
It highlights the significance of pedagogical methods that take into account the motivation and needs of
students in the implementation of inclusive education. The article analyzes the fundamental principles of
inclusive education, as well as the role of modern pedagogical technologies and psychological approaches
in motivational processes. Based on research findings, effective methods and suggestions for fostering
motivation in inclusive education are provided.
Keywords:
Inclusive education, younger school age, motivation, pedagogical technologies,
psychological approaches, educational process, children’s needs.
Language:
Uzbek
Citation:
Abdulkhamidov , I. (2025). MODERN PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES AND
PSYCHOLOGICAL APPROACHES IN FORMING THE MOTIVES OF INCLUSIVE CHILDREN OF
EARLY SCHOOL AGE. Universal International Scientific Journal, 2(4), 32–37. Retrieved from
https://universaljurnal.uz/index.php/jurnal/article/view/1486
Doi:
https://doi.org/10.5281/zenodo.15187770
Copyright © 2025 by author(s) and Scientific Research Publishing Inc. This work is licensed under
the
Creative
Commons
Attribution
International
License
(CC
BY
4.0).
http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/
Kirish. Kichik maktab yoshidagi
bolalar o‘zlarining rivojlanish jarayonida
turli
xil
psixologik
va
pedagogik
muammolar bilan yuzlashadilar. Ayniqsa,
inklyuziv ta’lim sharoitida bu bolalar
uchun
motivatsion
jarayonlarni
shakllantirish,
ular
o‘zlarini
ta’lim
jarayonida muvaffaqiyatli his qilishlari
uchun muhim ahamiyatga ega. Zamonaviy
pedagogik texnologiyalar va psixologik
yondashuvlar
bu
jarayonni
samarali
boshqarishga imkon beradi. Maqolada
Universal International Scientific Journal
3
4
inklyuziv
bolalarning
motivlarini
shakllantirishda qo‘llaniladigan zamonaviy
metod va yondashuvlar haqida so‘z boradi.
Adabiyotlar tahlili. Inklyuziv ta’lim,
ilg’or
pedagogik
texnologiyalar
va
psixologik yondashuvlar sohasida bir qator
ilmiy tadqiqotlar olib borilgan. Shu
maqsadda, inklyuziv ta’limda bolalarning
individual ehtiyojlarini qondirishda muhim
omil bo‘lib, pedagogning roli, o‘quv
dasturlarining moslashuvi, va turli xil
o‘qitish uslublarining ta’siri haqida so‘z
yuritadi. Masalan, Ismoilov [1. 56-63]
zamonaviy pedagogik texnologiyalar
va inklyuziv ta’limni amalga oshirishda
o‘quvchilarni qamrab olish usullari haqida
batafsil ma’lumot keltiradi. Shu bilan
birga, Zeynallova [2.45-51] inklyuziv
ta’limdagi psixologik asoslarni tahlil qilib,
psixologik yordamning o‘quvchilarning
motivatsiyasiga qanday ta’sir ko‘rsatishini
ko‘rsatgan.
Shuningdek,
pedagogik
texnologiyalarning inklyuziv bolalarning
o‘qish
motivatsiyasiga
ta’siri,
o‘zgaruvchan ehtiyojlar va qiyinchiliklarga
moslashish imkoniyatlari o‘rganilgan.
Mirzaev
[3.102-109]
pedagogik
texnologiyalarning
motivatsion
jarayonlarga
ta’sirini
ko‘rsatib,
motivatsiyani oshirish uchun innovatsion
metodlar va texnologiyalarni joriy etish
zarurligini ta’kidlaydi.
Tadqiqot
metodologiyasi.
Ushbu
tadqiqotda
kichik
maktab
yoshidagi
inklyuziv bolalarning o‘quv motivlarini
shakllantirishda
zamonaviy
pedagogik
texnologiyalar
va
psixologik
yondashuvlarning
ta’siri
o‘rganiladi.
Tadqiqot metodologiyasi quyidagi asosiy
yo‘nalishlarni o‘z ichiga oladi:
Nazariy tahlil
Tadqiqotning
boshlang‘ich
bosqichida
inklyuziv
ta’lim,
o‘quv
motivlari va pedagogik texnologiyalar
bo‘yicha mavjud adabiyotlar tahlil qilinadi.
Bunda o‘zbek va xorijiy olimlarning
o‘quvchilarning
motivatsiyasini
shakllantirish,
inklyuziv
ta’limda
innovatsion pedagogik metodlarni qo‘llash
va psixologik yondashuvlar haqida olib
borgan tadqiqotlari o‘rganiladi. Shu bilan
birga, zamonaviy pedagogik texnologiyalar
(masalan, interfaol metodlar, multimedia
vositalari) va ularning kichik yoshdagi
inklyuziv bolalar o‘quv motivlarini
shakllantirishdagi roli tahlil qilinadi.
Bunda
inklyuziv
ta'limda
samarali
texnologiyalarni qo‘llash bo‘yicha amaliy
tajriba misollarini qo‘shib, tadqiqot
nazariyasini kengaytirish rejalashtirilgan.
Eksperimental ishlar
Tadqiqotda eksperimentlar yordamida
o‘quvchilarning motivatsiyasi va ta’lim
jarayoniga bo‘lgan munosabati o‘rganiladi.
Eksperimentlar o‘quvchilarni guruhlarga
ajratish va o‘zgaruvchilarni aniq belgilash
asosida amalga oshiriladi. Tadqiqotda
tajriba guruhining qamrovi, guruhlar
qanday ajratilishi va o‘zgaruvchilarni
qanday aniqlash haqida aniq metodologiya
ko‘rsatkichlari beriladi. Eksperimentlarda
zamonaviy
pedagogik
texnologiyalar
(masalan, multimedia vositalari, interfaol
Universal International Scientific Journal
3
5
ta’lim
metodlari)
va
psixologik
yondashuvlar qo‘llaniladi. Bu metodlar
yordamida o‘quvchilarning qiziqishlarini,
faoliyatga
jalb
qilish
darajasini
va
motivatsiyasini
oshirishga
erishishga
harakat qilinadi.
So‘rovnomalar va tahlil
O‘quvchilarning o‘quv motivlari,
darslarga
qiziqishi,
motivatsiyasi
va
muvaffaqiyatlari to‘g‘risida so‘rovnomalar
o‘tkaziladi.
So‘rovnomalar
qanday
tuzilishi, savollar qanday aniqlanadi va
ma'lumotlar qanday tahlil qilinishi aniq
ifodalangan
bo‘lishi
kerak.
Bu
so‘rovnomalar orqali o‘quvchilarning
shaxsiy
ehtiyojlari,
qiziqishlari
va
muvaffaqiyatlaridagi
o‘zgarishlar
o‘lchanadi.
Shuningdek,
so‘rovnoma
natijalari statistik tahlil usullari yordamida
o‘rganilib,
o‘quvchilarning
motivatsiyasiga ta’sir etuvchi pedagogik
metodlar samaradorligi aniqlanadi.
Pedagogik kuzatuv
O‘quvchilarning
motivatsiyasini
oshirish va o‘quv jarayoniga bo‘lgan
faolliklarini aniqlash uchun pedagogik
kuzatuvlar
o‘tkaziladi.
Kuzatuvlar
yordamida
o‘quvchilarning
darslarga
ishtirok etish darajasi, interfaol metodlarga
javobi va ularning o‘quv jarayoniga
bo‘lgan umumiy munosabati tahlil qilinadi.
Pedagogik
kuzatuvda
kuzatuvchilar
tomonidan sub'ektiv yondashuvlarning
oldini olish maqsadida aniq baholash
mezonlari va objektiv tahlil usullari ishlab
chiqiladi.
Statistik tahlil
Tadqiqotda
olingan
ma’lumotlar
statistik tahlil metodlari yordamida tahlil
qilinadi. So‘rovnoma va kuzatuvlar orqali
yig‘ilgan
ma’lumotlar
yordamida
o‘quvchilarning
motivatsiyasi,
o‘quv
jarayonidagi faolligi, interfaol metodlar va
multimedia
vositalarining
ta’siri
o‘rganiladi. Statistik usullar, masalan, t-
test, dispersiya tahlili va regressiya
analizlari yordamida natijalar o‘lchanadi va
tahlil qilinadi. Tadqiqotda statistik tahlil
metodlari
aniq
ko‘rsatmalar
bilan
ta’riflanadi.
Fokus-guruhlar
Tadqiqotda fokus-guruh metodidan
ham foydalanish rejalashtirilgan. Fokus-
guruhlar o‘quvchilarning darslarda qanday
metodlar orqali eng yaxshi motivatsiyani
ko‘rsatganligini aniqlashga yordam beradi.
Fokus-guruhlar
orqali
o‘quvchilarni
guruhlarga
ajratib,
ularning
motivatsiyasiga ta’sir qilgan pedagogik
metodlarni aniqlashga harakat qilinadi.
Guruhlar tanlanganida, o‘quvchilarning
motivatsiyasi, o‘qishdagi muvaffaqiyatlari
va ta’limga bo‘lgan qiziqishlari hisobga
olinadi.
Tadqiqot natijalari tahlili. Tadqiqot
natijalari shuni ko‘rsatdiki, inklyuziv
ta’limda
motivatsiya
shakllantirishda
zamonaviy pedagogik texnologiyalar va
psixologik yondashuvlarning o‘rni katta.
Eksperimental
metod
yordamida
o‘tkazilgan testlar va so‘rovnomalar
natijasida,
o‘quvchilarning
shaxsiy
xususiyatlari va ehtiyojlari asosida ishlab
chiqilgan o‘qitish metodlari ularning
Universal International Scientific Journal
3
6
muvaffaqiyatiga ijobiy ta’sir ko‘rsatgani
aniqlangan. Misol uchun, o‘quvchilarning
hissiy rivojlanishiga e’tibor qaratish,
individual yondashuvlar va interaktiv
o‘qitish
metodlari
ularda
o‘qish
motivatsiyasini
oshiradi.
Shuningdek,
psixologik yondashuvlar, masalan, o‘z-
o‘zini anglash va o‘zini qadrlashning
oshishi motivatsiyani kuchaytiradi.
Pedagogik texnologiyalarni yanada
moslashtirish – o‘quvchilarning individual
ehtiyojlariga qarab o‘qitish uslublarini
moslashtirish zarur. Bu borada, aniq
texnologik vositalar va metodikalarni
o‘rganib
chiqish,
ular
yordamida
o‘quvchilarning bilim olish jarayonini
yengillashtirish muhim.
Psixologik yordamni kuchaytirish –
inkluziv bolalar uchun psixologik qo‘llab-
quvvatlash tizimini rivojlantirish. Xususan,
individual psixologik
maslahatlar
va
jamoaviy
mashg’ulotlar
orqali
motivatsiyani oshirish.
O‘qituvchilarning malakasini oshirish
–
inklyuziv
ta’limda
ishlaydigan
o‘qituvchilarni motivatsiyani shakllantirish
bo‘yicha maxsus kurslar bilan ta’minlash.
Bu kurslar pedagogik texnologiyalar va
psixologik yondashuvlarga oid yangi
metodlarni o‘z ichiga olishi kerak.
Motivatsion
texnologiyalarni
integratsiya
qilish
–
zamonaviy
texnologiyalarni motivatsion jarayonlarga
qo‘llashni
rivojlantirish.
Masalan,
o‘quvchilar uchun o‘quv materiallarini
interaktiv va gamifikatsiya usullari bilan
tayyorlash.
Xulosa. Inkluziv ta’lim tizimida
motivatsiya shakllantirishda pedagogik
texnologiyalar va psixologik yondashuvlar
muhim rol o‘ynaydi. Tadqiqotlar shuni
ko‘rsatdiki, motivatsiyani oshirish uchun
har bir bola uchun individual yondashuv va
moslashuvchan pedagogik metodlar zarur.
Ularning shaxsiy ehtiyojlariga mos o‘qitish
va
psixologik
yordam
motivatsiyani
kuchaytiradi, bu esa bolalar uchun ta’lim
jarayonini samarali va mazmunli qiladi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1. Ismoilov, A. Zamonaviy pedagogik texnologiyalar va inklyuziv ta’limni amalga oshirishda
o‘quvchilarni qamrab olish usullari. Pedagogika va ta’lim jurnali, 4(2), 56-63. 2020.
2. Zeynallova, R. Inklyuziv ta’limda psixologik yordamning roli. Psixologiya va ta’lim jurnali, 3(1),
45-51. 2019.
3. Mirzaev, M. Pedagogik texnologiyalarning motivatsion jarayonlarga ta’siri. Innovatsion
pedagogika jurnali, 5(3), 102-109. 2021.
4. Qodirov, S. Inkluziv ta’limda motivatsiya jarayonlari. Pedagogika jurnali, 2(12), 45-59. 2018.
5. Karimov, O. Psixologik yondashuvlar va o‘quvchilarning motivatsiyasi. Psixologiya va ta’lim, (8),
30-40. 2022.
6. Ahmedov, R. Ta’lim tizimida interaktiv metodlar va inklyuziv ta’lim. Ta’lim nazariyasi va
amaliyoti, 3(6), 99-110. 2020.
7. Tashmatova, D. (2019). Pedagogik texnologiyalar va inkluziv bolalar. Ta’lim jarayoni, 4(2), 77-89.
Universal International Scientific Journal
3
7
8. Shermatova, MInkluziv ta’lim: nazariy va amaliy jihatlar. Tashkent: Universitet nashriyoti 2021.
9. Kamilova, Z. Motivatsiyaning psixologik aspektlari. Psixologiya ilmiy jurnali, 4(10), 120-134.
2020.
10. Nizamova, F. Bolalar psixologiyasi va inkluziv ta’lim. Tashkent: Fan va texnologiya 2021.-3523
volume 2 issue 6 2023. 191-200.
11. Юсупова, Д. С., & Шобдурахимова, У. Т. (2020). TA’LIM TIZIMIDA DARS
SAMARADORLIGINI
OSHIRISHDA
INNOVATSION
TEXNOLOGIYALARNING
O’RNI.
Инновации в педагогике и психологии
, (SI-2№ 9).
12. Шобдурасимова, У. Т. (2022). TA’LIM ISLOHATLARIGA DAXLDORLIK TUYG’USI
KELAJAKKA ISHONCH OMILI SIFADIDA: Shobduraximova Umriniso Toxirovna Andijon davlat
universiteti Pedagogika fakuteti Umumiy pedagogika kafedrasi o’qituvchisi.
Образование и
инновационные исследования международный научно-методический журнал
, (4), 196-199.
13. Шобдурахимова, У. Т. (2022). МОЛОДОЕ ИНИЦИАТИВНОЕ ПОКОЛЕНИЕ-ОСНОВА
БУДУЩЕГО. In
СОВРЕМЕННЫЕ ВОПРОСЫ ЕСТЕСТВОЗНАНИЯ И ЭКОНОМИКИ
(pp. 497-501).
14. Шобдурахимова, У. Т. (2022). Педагогический механизм развития у студентов чувства
ответственности к образовательным реформам. In
ТЕХНОЛОГИИ СОЦИАЛЬНОЙ РАБОТЫ В
РАЗЛИЧНЫХ СФЕРАХ ЖИЗНЕДЕЯТЕЛЬНОСТИ
(pp. 185-190).
15. SHOBDURAXIMOVA, U. T. (2022). THE ROLE OF THE TEACHER IN EDUCATIONAL
REFORM.
THEORETICAL & APPLIED SCIENCE Учредители: Теоретическая и прикладная наука
,
(5), 759-763.
16. Халимова, М. В., & Шобдурахимовa, У. Т. (2015). Ўсмирлик даврида юзага келадиган
агрессив хулқни психологик коррекция қилиш имкониятлари.
Современное образование
(Узбекистан)
, (2), 24-30.
17. Сулейманова, Т. Г., Халимова, М. В., & Шобдурахимова, У. Т. (2015). Оилада
ўсмирлардаги
ижтимоий-психологик
дезадаптация
ҳолатларини
келтириб
чиқарувчи
омиллар.
Современное образование (Узбекистан)
, (9), 33-37.
