Universal International Scientific Journal
38
Ravshanova Madina Zafarjon qizi
University of Business and Science
O‘zbek tili va adabiyoti yo‘nalishi 1-bosqich talabasi
Uzbekistan
ravshanovamadinabonu05@gmail.com
Annotatsiya.
Mazkur maqola kichik maktab yoshidagi inklyuziv bolalarning motivlarini
shakllantirishda zamonaviy pedagogik texnologiyalar va psixologik yondashuvlarning ahamiyatini
o‘rganadi. Maktabda inkluziv ta’limni amalga oshirishda, o‘quvchilarning motivatsiyasi va ehtiyojlarini
inobatga olgan holda pedagogik metodlarning ahamiyati yoritilgan. Maqolada inklyuziv ta’limning asosiy
tamoyillari, zamonaviy pedagogik texnologiyalar va psixologik yondashuvlarning motivatsion
jarayonlardagi roli tahlil qilinadi. Tadqiqotlar natijalariga asoslanib, inklyuziv ta’limda motivatsiyani
shakllantirish uchun samarali uslublar va takliflar keltirilgan.
Kalit so‘zlar:
nutq, ertak, maqol, qayta hikoya qilish, sahnalashtirish, kichik yoshdagi bolalar.
Аннотация:
В данной статье высказаны мнения об успешном развитии речи только на основе
овладения системой мыслительной деятельности. Отмечено, что устная речь относительно
формируется в процессе перехода от начального класса к 5-му классу. Таким образом, в статье
показано, что развивать речь детей младшего школьного возраста посредством сказок очень легко,
а при таком развитии речи увеличивается словарный запас ученика.
UNIVERSAL XALQARO ILMIY
JURNAL
KICHIK YOSHDAGI BOLALAR NUTQINI ERTAKLAR ORQALI RIVOJLANTIRISH
Universal International Scientific
Year: 2025 Issue: 2 Volume: 4
Published: 09.04.2025
International indexes
Universal International Scientific Journal
3
9
Ключевые слова:
речь, сказка, пословица, пересказ, инсценировка, дети раннего возраста.
Abstract:
In this article, opinions are expressed about the successful development of speech only on
the basis of mastering the system of mental activity. It was mentioned that oral speech is relatively formed
in the process of transition from the primary grade to the 5th grade. Therefore, the article shows that it is
very easy to develop the speech of children of small school age through fairy tales, and the vocabulary of
the student increases when the speech is developed in this way.
Keywords:
speech, fairy tale, proverb, retelling, dramatization, young children.
Language:
Uzbek
Citation:
Ravshanova , M. (2025). DEVELOPING SPEECH IN YOUNG CHILDREN THROUGH
FAIRY TALES. Universal International Scientific Journal, 2(4), 38–41. Retrieved from
https://universaljurnal.uz/index.php/jurnal/article/view/1487
Doi:
https://doi.org/10.5281/zenodo.15188512
Copyright © 2025 by author(s) and Scientific Research Publishing Inc. This work is licensed under
the
Creative
Commons
Attribution
International
License
(CC
BY
4.0).
http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/
Odatda,
psixologik
adabiyotlarda
keltirilishicha kichik maktab yosh davri 6-
7 yoshdan 10-11 yoshgacha bolgan davrni
ichiga oladi. Lekin bu yosh davrga ajratish
prinsipi qat’iy va mutlaq degan fikr emas,
albatta. Chunki xalq ta’limi tizimida yuz
beradigan ayrim o`zgarishlar bunga u yoki
bu tarzda o`z ta’sirini o`tkazadi. Jumladan,
bola
maktab
ta’limiga
bog`chada
tarbiyalanayotgan
paytdan
boshlab
tayyorgarlik ko`ra boradi, buning uchun u,
dastavval ta’lim tarbiya tomonidan
o`quvchi shaxsi oldiga qo`yiladigan turli
mazmundagi talablar bilan tanishadi,
undan tashqari u fan asoslarini egallash
uchun ham biologik, jismoniy, ham
psixologik
jihatdan
qariyb
yetilgan,
jismoniy
va
aqliy
mehnat
qilish
imkoniyatiga ega bo`ladi.
Nutq fikrni bayon etish vositasi
bo`libgina qolmay, uni shakllantirish quroli
hamdir. Fikr nutqning psixologik asosi
vazifasini bajaradi, uni o`stirish sharti esa
fikrni boyitish hisoblanadi. Aqliy faoliyat
tizimini
egallash
asosidagina
nutqni
muvaffaqiyatli o`stirish mumkin. Shuning
uchun o`quvchilar nutqini o`stirishda
materialni tayyorlash, takomillashtirish,
mavzuga tegishlisini tanlash, joylashtirish
va mantiqiy fikrlashga yo`naltiradigan ish
turlariga katta ahamiyat beradi. Nutqning
ikki xil shakli bor:
1.Og`zaki nutq;
2.Yozma nutq; [1.27.]
Og`zaki nutq ham ijod jarayoni. Unda
inson favqulodda noyob fikr, g`oyalarni,
badiiy ifodalarni kashf etadi. Og`zaki
nutqning qator vazifaviy ko`rinishlari
mavjudki,ular
kezi
kelganda,
yozma
nutqga
jilo
beradi.
Og`zaki
nutq
Universal International Scientific Journal
40
boshlang`ich sinfdan yuqori, ya’ni 5-sinfga
o`tish jarayonida nisbatan shakllanib
boradi.
Bu
yoshdagi
maktab
o`quvchilarining og`zaki nutqi eng sodda
ko`rinishda bo`ladi, ular o`zlari uchun
doimiy
hamroh
bo`lgan
so`zlaridan
foydalangan
holatda
nutq
jarayonini
amalga oshiradilar. Ularda og`zaki nutqni
shakllantirish uchun eng yaxshi usullardan
biri
bu,
bolalarga
ertaklar,maqollar,topishmoqlarni
ko`p
ayttirishdir. Bola qanchalik ko`p ertak,
maqol va topishmoqlar, tez aytishlarni
bilsa, shuncha uning so`z boyligi ko`p
bo`ladi. Qayta hikoya qilish - hikoya
qilishning birinchi turi hisoblanadi. Qayta
hikoya qilish badiiy asarlarni ma’noli
og`zaki nutqda takror aytishdir. Qayta
hikoya qilish bolalar badiiy nutqining
rivojlanishiga, emotsional
va obrazli
so`zlarni
tanlashga
o`rgatadi,
jonli
so`zlarni egallashga yordam beradi, asarni
tinglay bilish, uning mazmunini tushunish
ko`nikmasini o`stiradi, asarni tushunib,
jamoa oldida og`zaki aytib bera olish
malakasini shakllantiradi. Qayta hikoya
qilish talablari haqida mutaxasislar o`z
fikrlarini quyidagicha bayon qiladilar.
Qayta hikoya qilish uchun asar tanlanganda
quyidagi
talablarga
amal
qilish
kerak:yuqori badiiy qimmatga, g`oyaviy-
mantiqiy
yo`nalishga
ega
bo`lishi,
jo`shqinligi,
fikrning
yangililigi
va
bayonning obrazliligi, voqealarning ketma-
ketliligi, mazmunning qiziqarliligi.[2.80]
Bola nutqni rivojlantirish, eng avvalo, til
qobiliyatini shakllantirishni talab qiluvchi
muloqot
shakllarini
rivojlantiruvchi
demakdir.[4.14].
Bolalar
kundalik
hayotdagi faoliyatlarida nutqdan mustaqil
ravishda foydalanadilar.
Bolalarda 1-sinfda og`zaki nutqni
yana bir samarali o`stirish usullaridan biri
bu rasmga qarab matn tuzish hisoblanadi.
Bola qanchalik rasmga qarab shuncha ko`p
so`zlar orqali nutq tuzsa, uning ijodkorligi
o`sadi. Va shu so`zlarni eslab qolishi ham
osonlashadi.
Bolalarda
nutq
rivojlanishini
rag`batlantiruvchi yoki unga to`sqinlik
qiluvchi
kuchlarni
aniqlash
ushbu
jarayonga aniq maqsadni ko`zlagan holda
pedagogik ta’sir ko`rsatishini tashkil etish
demakdir. [3.10] Boshlang`ich ta’limdagi
bolalarni nutqini ertaklarni sahnalashtirish
orqali
rivojlantirish.
Buning
uchun
o`qituvchi birorta ertakni sahnalashtirib,
bolalarga ertakdagi rollarni bo`lib berish
orqali
bajaradi.Bola
qanchalik
rolga
kirishib ketsa, har bitta hayvon yoki
qahramonlarning ovozini o`xshatishga
harakat qiladi. Bu esa, bolalarning nutqini
qiziqtirib
o`stirishda
juda
qulaydir.
Masalan, ertakda buvijonning ovozini
o`xshatish kerak bo`lsa, bola buvijonni
ovozini juda yaxshi o`xshatishga harakat
Universal International Scientific Journal
41
qiladi.
Yuqoridagi
rasmda
shuni
ko`rish
mumkinki, buvi va nabira suhbati
tasvirlangan.
Suhbat
jarayonini
sahnalashtirishda
rol
ijro
etayotgan
o`quvchilar
qahramonlarning
xatti-
harakatlarini, ovozlarini o`xshatishga
harakat qiladilar.
Xulosa qilib aytganda, kichik maktab
yoshidagi bolalarda nutqni ertaklar orqali
rivojlantirish juda qulaydir. Nutqni bu
usulda rivojlantirilganda o`quvchining so`z
boyligi ham oshadi. Agar bola kichik
yoshidan
boshlab
to`g`ri
gapirishga
o`rgatib borilsa, u vaqtda bunday bola
normal holatda rivojlanadi, ya’ni avval
tasavvur etish, keyin esa fikr yuritish, xayol
qilish qobiliyati va so`zlash paydo bo`ladi
va bu qobiliyat har bir yosh bosqichida
takomillashib boradi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.Sayfullayeva R.R., Mengliyev B.R., Raupova L,R., Qurbonova M.M., Abuzalova M.Q.,
Yo‘ldosheva D.N. Hozirgi o‘zbek adabiy tili // Toshkent – 2021 . Zebo print. 419 b.
2. Babayeva D.R. Nutqni o`stirish nazariyasi va metodikasi.[Darslik]- Toshkent.:”Barkamol fayz
media”,2018,-432 b.
3.Shodiyeva.Q. Nutqni o`stirish uslubiyoti.[Darslik]- Toshkent.:”O`qituvchi”, 2008,-303 b.
4. Леонтьев А.Н. Проблема деятельности в психологии. // Ж. Вопросы философии. – 1972. -№
9. С.95–108. 9 Ушинский К.Д. Родное слово. // Собр.соч. - Мb.
5. Rakhmonova, N. V. (2023). About the teaching method and skills of mathematics. Science and
Education, 4(5), 1137-1139.
