Universal International Scientific Journal
176
Asqarov I.R
1
., Xojimatov M.M
2
.,
Mirsaidova S.M
3
.
1
O’zbekiston “Tabobat” Akademiyasi raisi k.f.d., professor
2
Andijon davlat universiteti, Kimyo kafedrasi k.f.d., professor
3
Andijon davlat universiteti, Kimyo kafedrasi talabasi
Uzbekistan
Annotatsiya.
Bu tadqiqotlar mavrak o’simligini farmasevtika va oziq-ovqat sanoatida innovatsion va
effektiv tabiiy dori vositalari sifatida ishlatish imkoniyatlarini kengaytirishga xizmat qiladi.
Kalit so‘zlar:
Salviya officinalis, antivirus, vitaminlar, flavonoidlar, taninlar, kul miqdori.
Аннотация:
Эти исследования направлены на расширение возможностей использования
растения в качестве инновационного и эффективного натурального лекарственного средства в
фармацевтической и пищевой промышленности.
Ключевые слова:
Salvia officinalis, противовирусное действие, витамины, флавоноиды,
дубильные вещества, зольность.
Abstract:
These studies serve to expand the possibilities of using sage as an innovative and effective
natural medicine in the pharmaceutical and food industries.
Keywords:
Salvia officinalis, antiviral, vitamins, flavonoids, tannins, ash content.
Language:
Uzbek
UNIVERSAL XALQARO ILMIY
JURNAL
Jurnalning bosh sahifasi:
SALVIA OFFICINALIS O’SIMLIGINING SIFAT VA MIQDOR KO’RSATKICHLARI
Universal International Scientific
Year: 2025 Issue: 2 Volume: 4
Published: 25.04.2025
International indexes
Universal International Scientific Journal
177
Citation:
Asqarov , I., Khojimatov , M., & Mirsaidova , S. (2025). QUALITATIVE AND
QUANTITATIVE INDICATORS OF SALVIA OFFICINALIS. Universal International Scientific Journal,
2(4), 176–179. Retrieved from
https://universaljurnal.uz/index.php/jurnal/article/view/1514
Doi:
https://doi.org/10.5281/zenodo.15281224
Copyright © 2025 by author(s) and Scientific Research Publishing Inc. This work is licensed under
the
Creative
Commons
Attribution
International
License
(CC
BY
4.0).
http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/
Hozirgi kunda zamonaviy tibbiyotda
sintetik
dori
vositalari
keng
qo‘llanilayotgan
bo‘lsa-da,
ularning
organizmga salbiy ta’siri ba’zan ijobiy
xususiyatlariga nisbatan ustun bo‘lishi
natijasida boshqa o‘tkir kasalliklarni
keltirib chiqarishi ko‘plab tadqiqotlar
tomonidan tasdiqlangan. Ayniqsa, keng
spektrli antivirus ta’sirga ega bo‘lgan
sintetik dori vositalarining organizmga
zararli ta’sirlari, ularni uzoq muddat
qo‘llashda kuzatilishi mumkin. Shuning
uchun zamonaviy tibbiyotda kasalliklarni
davolashda va profilaktikasida sintetik dori
vositalariga
yordamchi
sifatida
xalq
tabobati usullarini keng qo‘llash, ularning
samaradorligini ta’minlash muhim masala
hisoblanadi.
Xalq tabobatining asosiy afzalligi
shundaki, u tabiiy o‘simliklar va
organizmga tabiiy xususiyatlari bilan
ta’sir
ko‘rsatadigan
birikmalardan
foydalanadi.
Bu
tabiiy
moddalarga
alkaloidlar, glikozidlar, fenol hosilalari,
xinonlar, triterpenoidlar kabi tabiiy
birikmalar, shuningdek vitaminlar va
minerallar kiradi. Dorivor o‘simliklar
inson
salomatligini
saqlashda
va
kasalliklarni davolashda muhim o‘rin
egallaydi. Ularning tarkibida biologik faol
moddalar,
vitaminlar,
flavonoidlar,
taninlar va boshqa foydali komponentlar
mavjud bo‘lib, ular turli dori vositalari
ishlab
chiqarishda
ishlatiladi.
Ana
shunday qadimdan xalq tabobatida keng
qo‘llanilib kelinayotgan o‘simliklardan
biri bu —
mavrak (Malva sylvestris)
hisoblanadi.
Dorivor mavrak
Salviya officinalis
—
500
uchraydi. Shundan yarim buta boʻlgan
dorivor mavrak ekib oʻstiriladi.
Universal International Scientific Journal
17
8
Mavrak
o‘simligi
o‘zining
yallig‘lanishga qarshi, yumshatuvchi va
o‘rab oluvchi xususiyatlari bilan mashhur
bo‘lib,
ayniqsa,
nafas
yo‘llari
kasalliklarida,
teri
muammolarida,
oshqozon-ichak tizimi og‘riqlarida keng
qo‘llaniladi. Bunday foydali xossalarga ega
bo‘lgan o‘simliklarni saqlash va ulardan
sifatli dorivor mahsulotlar olish uchun
ularning
fizik-kimyoviy
xossalarini,
ayniqsa, namlik miqdorini aniqlash muhim
ahamiyatga ega.
Namlik miqdori — o‘simlik xom
ashyosining sifati va saqlash muddatiga
bevosita
ta’sir
qiluvchi
asosiy
ko‘rsatkichlardan biridir. Haddan tashqari
yuqori
namlik
mikroorganizmlarning
rivojlanishiga olib kelib, biologik faol
moddalarning
parchalanishiga
sabab
bo‘ladi.
Shu
sababli,
dorivor
o‘simliklarning
sifatini
baholashda
ularning namlik darajasini aniqlash alohida
e’tibor talab qiladi.
Ushbu ishda mavrak o‘simligining
namlik miqdorini aniqlash maqsad qilingan
bo‘lib, olingan natijalar uning texnologik
ishlov berish bosqichlarida qanday o‘rin
tutishini aniqlashda yordam beradi
Mavrak
(Salvia
officinalis)
o’simligining
namlik
miqdorini aniqlash XI DF talablariga
muvofiq olib borildi. Tajriba natijalari
quyidagi 1-jadvalda keltirildi.
1-jadval.
Mavrak (Salvia officinali)
o’simligining
namlik miqdorini ko’rsatkichini
aniqlash natijalari.
№
Quruq
m
a
ss
a
Quruq
idi
sh
Idish va
maxsulot
Qizdirishdan keyingi massa
2
(gr)
60 minut
120
minut
180
minut
1.
2.01
35.09
37.12
36.96
36.95
36.95
2.
2.02
22.30
24.32
24.16
24.14
24.14
3.
2.00
34.32
36.32
36.18
36.15
36.15
1
Namunaning qizdirishdan oldingi idish bilan birgalikdagi massasi.
Universal International Scientific Journal
17
9
2
Namunaning qizdirishdan keyingi idish bilan birgalikdagi massasi
Hisoblash natijalari quyidagicha:
𝑥 =
(2,03 − 1,86) ∙ 100
2,03
= 8,37 %
Dorivor o’simliklarning namligiga
qo’yilgan talablarda namlik ko’rsatkichi
12 % deb belgilangan. Biz olib borgan
tadqiqotimiz natijasida, Mavrak (
Salvia
officinalis)
o’simligida
8,37 %
namlik
ko’rsatkichlari
aniqlandi.
Ushbu
namliklar qo’yilgan talablarga to’la mos
keladi.
O‘tkazilgan tadqiqotlar natijasida
mavrak (Malva sylvestris) o‘simligining
namunalarida namlik miqdori aniqlanib,
uning dorivor xom ashyo sifatida
foydalanilishi uchun muhim texnologik
ko‘rsatkichlardan biri ekani tasdiqlandi.
Tajriba davomida namunalar quritish
usuli bilan tahlil qilindi va natijalar
asosida o‘simlik tarkibidagi suv miqdori
foiz hisobida baholandi.
Olingan
ma’lumotlar
shuni
ko‘rsatdiki, mavrak o‘simligi dorivor xom
ashyo
sifatida
ishlatilishidan
oldin
ma’lum darajada quritilishi lozim. Chunki
ortiqcha
namlik
moddalarining
parchalanishiga,
mikroorganizmlarning
rivojlanishiga va dorivor xossalarning
kamayishiga olib keladi.
Shu bois, mavrak o‘simligini saqlash
va
qayta
ishlashda
uning
namlik
miqdorini nazorat qilish zarur bo‘lib, bu
dorivor
mahsulotlarning
sifati
va
xavfsizligini
ta’minlashda
muhim
ahamiyatga ega.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
R. Asqarov. Tabobat qomusi, toshkent. Mumtoz so‘z 2019y. 149-151 b.
2.
Assaggaf H. M. et al. Chemical analysis and investigation of biological effects of Salvia officinalis essential
oils at three phenological stages //Molecules. – 2022. – Т. 27. – №. 16. – С. 5157.
3.
Al-Tawaha A., Al-Karaki G., Massadeh A. Antioxidant activity, total phenols and variation of chemical
composition from essential oil in sage (Salvia officinalis L.) grown under protected soilless condition and open field conditions
//Advances in environmental Biology. – 2013. – С. 894-902.
4.
Marques p. A. C. Et al. Natural rubber latex-based biomaterials for drug delivery and regenerative medicine:
trends and directions //international journal of biological macromolecules. – 2024. – с. 131666.
5.
Marques p. A. C. Et al. Natural rubber latex-based biomaterials for drug delivery and regenerative medicine:
trends and directions //international journal of biological macromolecules. – 2024. – с. 131666.
