MAKTABGACHA TA’LIM TARAQQIYOTI, MUAMMO YECHIM VA
ISTIQBOL” Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Andijon. 9-10 aprel
2025-yil
adpi.uz universaljurnal.uz
88
ZAMONAVIY MAKTAB BOSHQARUVIGA INNOVATSION YONDASHUVLAR
Andijon davlat pedagogika instituti
maktabgacha ta’lim metodikasi kafedrasi
Ph.D., dotsent Umidjon Axunov
E-mail: umidjon.79@gmail.com
Doi:
https://doi.org/10.5281/zenodo.15226654
Annotatsiya:
Ushbu maqolada zamonaviy maktab boshqaruviga yangicha yondashuvlari
yoritilgan. Shu bilan birga ta’lim jarayonini boshqarishni innovatsion yondashuvlarining bir
nechta omillari, innovatsion boshqaruvni amaliy yondashuvlarining ayrim turlari xususida fikr
yuritilgan.
Kalit so’zlar:
Pedagogik menejment, ta’lim sifati, innovatsion boshqaruv,
pedagogik
faoliyatga boshqarish, pedagogik jarayon, texnologik yangiliklar, pedagogik yondashuvlarning
diversifikatsiyasi, hamkorlik va kommunikatsiya, boshqaruv modellarining modernizatsiyasi,
resurslarni optimal boshqarish, o‘quv jarayonini moslashtirish, pedagogik jamoa yaratish, axborot
texnologiyalaridan foydalanish, samaradorlikni oshirish .
Hozirgi kunda ta’lim tizimi jahon bo‘ylab o‘zgarishlar va yangilanishlarni o‘z ichiga
olgan murakkab jarayon sifatida rivojlanmoqda. Yangi texnologiyalar, zamonaviy pedagogik
yondashuvlar va boshqaruvning innovatsion usullari ta’lim jarayonining samaradorligini
oshirishda muhim ro‘l o‘ynaydi. Shu nuqtai nazardan, boshqaruvning innovatsion yondashuvlari
ta’lim tizimining rivojlanishida zaruriy elementlardan biri hisoblanadi.
Ta’lim sifatini amalga oshirish muammosi ta’lim muassasasining barcha turlari uchun
asosiy vazifalardan biridir. Bu boradagi ustuvor yo‘nalishlardan biri pedagogika oliy o‘quv yurtlari
bitiruvchilarining tashkiliy-boshqaruv faoliyatiga qobiliyati va kompetentlik tayyorgarligi
darajasini oshirishdan iborat. Ta’lim tizimini modernizatsiya qilishning eng muhim yo‘nalishi bu
tizimni boshqarish modelini o‘zgartirishdir. Bevosita maqsad - ta’lim siyosatining barcha
sub’ektlarining vakolatlari, funktsiyalari va majburiyatlari aniq taqsimlangan va
muvofiqlashtirilgan holda optimal boshqaruv modelini ishlab chiqishdan iborat.
O‘zbekiston Respublikasini 2022-2026-yillarga mo‘ljallangan taraqqiyot strategiyasida prezident
Sh.M.Mirziyoyev takliflari asosida ko‘plab maktabgacha taʼlim va yangi umumtaʼlim maktablari
zamon talablari asosida barpo qilinadi. Bugungi kunda fan-texnika rivojlanishi umumtaʼlim
maktablarida olib boriladigan katta islohotlar taʼlim-tarbiyaning mazmunini o‘zgartirishini
shuningdek, taʼlim tizimini zamon talablari asosida boshqarishni talab etmoqda. Nazariy
mashg‘ulotlar “Pedagogik menejment” kursini ishlab chiqishga, amaliy mashg‘ulotlar
“O‘qituvchining boshqaruv faoliyati” seminarini qo‘llash asosida amalga oshirilishi kerak.
“Pedagogik menejment” kursi “O‘qituvchining boshqaruv faoliyati” kursini chuqur qayta ko‘rib
chiqish natijasi bo‘lib, uning nomi ta’lim tizimlaridagi menejmentning mohiyatini yanada aniqroq
aks ettiradi. Maktabda taʼlim - tarbiya jarayonini mukammal tashkil etish uchun zamonaviy
menejment (boshqarish) tamoyillariga asoslangan boshqarishning yangi yondashuvlari va usullari
va tizimini tashkil etish taʼkidlab o‘tilgan. Sharq mutafakkirlari ham rahbarlikning o‘ziga xos
xususiyatlari haqida fikr yuritganlar. Jumladan, IX-X aslarda yashab o‘tgan buyuk faylasuf Abu
Nasr Farobiy o‘zining “Fozil odamlar shahri” asarida rahbarlikning o‘ziga xos jihatlari haqida fikr
yuritib, “Jamiyatga adolat o‘rnatish , shahar davlatni boshqarish yo‘llari, shahar hokimi qanday
bo‘lishi lozimligi, rahbar uchun zarur bo‘lgan xislatlar” haqida to‘xtalib, rahbar uchun eng muhimi
- bu donishmandlik“, deya eʼtirof etgan. Pedagogik faoliyatga boshqarish deb, pedagogik
jarayonni rejalashtirishni tashkil etish, rag‘batlantirish natijalarini nazorat qilish va tahlil qilish
tushuniladi. Demak, boshqarish so‘zi bugun modernizatsiya qilinib menejment so‘zi bilan
ma’nosini anglatadi.
2022-2026-yillarga mo‘ljallangan yangi O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasining 4-
maqsadida Davlat boshqaruvi organlari faoliyatini “fuqarolarga xizmat qilishga yo‘naltirish”
MAKTABGACHA TA’LIM TARAQQIYOTI, MUAMMO YECHIM VA
ISTIQBOL” Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Andijon. 9-10 aprel
2025-yil
adpi.uz universaljurnal.uz
89
tamoyili asosida transformatsiya qilishga bag‘ishlangan. Bu ayni vaqtda boshqaruvga
nisbatan
e’tiborning
ustunlik
darajasini
ifodalaydi.
Boshqaruvning innovatsion yondashuvlari tushunchasi.
Innovatsion
boshqaruv — bu yangi texnologiyalar, metodologiyalar va boshqaruv usullarini qo‘llash orqali
ta'lim tizimi samaradorligini oshirishga qaratilgan yondashuvdir. Boshqaruvning innovatsion
yondashuvlari o‘quv jarayoniga o‘zgarishlar kiritish, yangiliklarni sinovdan o‘tkazish va ta’lim
tizimining tashkilot ichida samarali boshqarishni ta’minlashni maqsad qiladi.
Ta’lim jarayonini boshqarishning innovatsion yondashuvlari bir nechta omillar bilan
bog’liq:
Texnologik yangiliklar
: Onlayn platformalar, raqamli texnologiyalar va interaktiv
ta’lim vositalari ta’lim boshqaruvini soddalashtiradi va samarali qiladi.
Pedagogik yondashuvlarning diversifikatsiyasi
: Ta’limning individual va
guruhda o'qitish yondashuvlari, tanqidiy fikrlashni rivojlantirishga yo’naltirilgan metodlar,
hamda o’quvchilarni o‘z-o‘zini boshqarishga o‘rgatish.
Hamkorlik va kommunikatsiya
: Ta’lim muassasalarida ma’muriyat, o‘qituvchi
va o‘quvchilar o‘rtasidagi o‘zaro kommunikatsiya va hamkorlikni mustahkamlash.
Boshqaruv modellarining modernizatsiyasi
: Xususiy va davlat ta‘lim
muassasalarida boshqaruvning yangi tizimlari, jumladan, o‘qituvchilarni rag’batlantirish
va ularning faoliyatini baholash usullari.
Innovatsion
boshqaruvning
amaliy
yondashuvlari
Innovatsion boshqaruvni ta’limda amalga oshirishda quyidagi amaliy yondashuvlar
muvaffaqiyatli qo‘llanilishi mumkin:
Resurslarni optimal boshqarish
: Innovatsion boshqaruvda ta’lim resurslarini
(o‘qituvchilar, texnologiyalar, moddiy va moliyaviy) samarali va adolatli taqsimlash.
O‘quv jarayonini moslashtirish
: Ta’lim jarayonini o’quvchilarning individual
ehtiyojlari va qobiliyatlariga moslashtirish, shuningdek, o‘qitishning sifatini oshirish
uchun qo‘llaniladigan yangi metod va strategiyalar.
Pedagogik jamoa yaratish
: O‘qituvchilarni o‘zaro hamkorlikda ishlashga undash,
ularning kasbiy rivojlanishiga yordam berish.
Axborot texnologiyalaridan foydalanish
: Raqamli ta’lim vositalari va
platformalaridan foydalangan holda ta'lim jarayonini optimallashtirish, masofaviy ta’limni
rivojlantirish.
Innovatsion boshqaruv yondashuvlari ta’lim tizimida quyidagi ijobiy o‘zgarishlarni
keltirib chiqaradi:
Samaradorlikni oshirish
: O‘quvchilarning o‘qishdagi muvaffaqiyatlari va ta’lim
muassasalarining ish faoliyatining yaxshilanishi.
Ko‘proq moslashuvchanlik
: O‘qituvchilar va o‘quvchilar o‘rtasida yanada
yaxshiroq o’zaro ta’sir va ta’lim jarayoniga adaptatsiya qilishning osonlashuvi.
Innovatsiyalarga tayyor bo‘lish
: Ta’lim muassasalari yangi pedagogik
metodlarga va texnologik o‘zgarishlarga tayyor bo‘lib, yanada sifatli ta’limni ta’minlaydi.
Ta’limni demokratiyashtirish
: Innovatsion boshqaruv tizimi barcha o‘quvchilar
uchun teng imkoniyatlar yaratadi, shu bilan birga, ta’lim jarayonida ijtimoiy adolatni
ta’minlaydi.
Innovatsion
boshqaruvda
yuzaga
keladigan
muammolar.
Innovatsion yondashuvlarni joriy qilishda ba’zi qiyinchiliklar mavjud bo‘lishi mumkin:
Yangi texnologiyalarni joriy qilishdagi to‘siqlar
: Infrastruktura muammolari va
raqamli bo‘shliq ta‘lim jarayonida innovatsion texnologiyalarni keng qo‘llashga to‘sqinlik
qiladi.
O‘qituvchilarni tayyorlash muammosi
: Yangi yondashuvlar va metodlarni
o‘qituvchilar uchun o‘zlashtirish qiyin bo‘lishi mumkin, shuning uchun ularning
malakasini doimiy ravishda oshirib borish zarur.
MAKTABGACHA TA’LIM TARAQQIYOTI, MUAMMO YECHIM VA
ISTIQBOL” Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Andijon. 9-10 aprel
2025-yil
adpi.uz universaljurnal.uz
90
Moliyaviy resurslar yetishmovchiligi
: Innovatsion boshqaruvni amalga
oshirish uchun zarur bo‘lgan moliyaviy resurslar ta’lim muassasalarining ko‘pida yetarli
emas.
Ta’lim jarayonida boshqaruvning innovatsion yondashuvlari ta’lim tizimini
modernizatsiya qilishda, o‘quvchilarning malaka va kompetensiyalarini oshirishda, hamda
o‘qitish sifatini yaxshilashda muhim ahamiyatga ega. Innovatsiyalarni joriy qilishda yuzaga
keladigan qiyinchiliklarni yengib, ta’lim tizimida yanada samarali va zamonaviy boshqaruv
usullarini qo‘llash imkoniyatlari mavjud. Bunday yondashuvlar ta’lim muassasalarining
rivojlanishiga va ta’lim sifatining oshishiga yordam beradi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Kenjaboyev A., Karimova B. (2023). “Pedagogik menejment asoslari”
o‘quv qo‘llanma. “IRFON-PRINT” nashriyoti
2.
Xo‘jaev A. (2021). “Ta’limda boshqaruvning innovatsion yondashuvlari”.
O‘zbekiston ta’limi.
3.
Mamatov D. (2019). “Pedagogik boshqaruv: innovatsiyalar va amaliyot”.
Toshkent: “O‘quvchi”.
4.
Qodirov N. (2020). “Innovatsion boshqaruv usullari ta’lim tizimida”.
Ta’lim va rivojlanish.
5.
Shodmonov J. (2018).”Ta’limda axborot texnologiyalari va boshqaruv”.
Ta’lim va ilm.
6.
Ismailov A. (2022). “Ta’lim jarayonini boshqarishda innovatsion
metodlar”. Toshkent: “Ma’naviyat”.
