MAKTABGACHA TA’LIM TARAQQIYOTI, MUAMMO YECHIM VA
ISTIQBOL” Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Andijon. 9-10 aprel
2025-yil
adpi.uz universaljurnal.uz
42
OLIY PEDAGOGIK TA’LIMDA TALABALARDA PEDAGOGIK IMIJ
KOMPETENSIYASINI RIVOJLANTIRISH METODIKASI
Andijon davlat pedagogika instituti
Boshlang‘ich ta’lim metodikasi kafedrasi dotsenti
Marsulov Bunyodjon Sharipovich
Doi:
https://doi.org/10.5281/zenodo.15225461
Annotatsiya.
Ushbu maqolada oliy pedagogik ta’limda talabalarda pedagogik imij
kompetensiyasini rivojlantirish metodikasi masalasi o‘rganiladi. Shuningdek, pedagogik imijning
asosiy komponentlari, uning oliy ta’lim muassasalarida talabalarga pedagogik ta’sir ko‘rsatishdagi
ahamiyati va rivojlanishining metodik asoslari tahlil qilinadi. pedagogik imij kompetensiyasini
rivojlantirishda muhim bo‘lgan metodik yondashuvlar, o‘qituvchi va talabalar o‘rtasidagi
interaktiv munosabatlar, empatiya va kommunikativ ko‘nikmalar, shuningdek, talabalar bilan
o‘quv jarayonida muvaffaqiyatli muloqot o‘rnatish uchun zarur bo‘lgan uslublar alohida ko‘rib
chiqiladi.
Kalit so'zlar:
Oliy pedagogik ta’lim, pedagogik imij, pedagogik imij kompetensiyasi,
talabalar, ta’lim jarayoni, pedagogik metodika, komunikativ ko'nikmalar, empatiya, o'qituvchi va
talaba munosabati.
Zamonaviy pedagogik ta’lim tizimi talabalarning nafaqat nazariy bilimlarni egallashini,
balki amaliy ko‘nikmalarni rivojlantirishini ham ta’minlashi lozim. Bugungi kunda pedagogik imij
kompetensiyasining ahamiyati tobora ortib bormoqda. Pedagogik imij, o‘qituvchining shaxsiy va
professional xarakteristikalarining to‘plami sifatida, uning ta’lim jarayonidagi muvaffaqiyatiga
bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Talabalarda pedagogik imij kompetensiyasini rivojlantirish, o‘z
navbatida, pedagogik faoliyatda yuqori samaradorlikni ta’minlaydi. Ushbu maqolada, oliy
pedagogik ta’lim tizimida pedagogik imij kompetensiyasini rivojlantirish metodikasini tahlil qilish
va uning samaradorligini oshirishga qaratilgan metodik yondashuvlar ko‘rib chiqiladi.
Pedagogik imij o‘qituvchining kasbiy faoliyatini o‘zida aks ettiruvchi, uni talabalarga
taqdim etuvchi ijtimoiy va psixologik omil sifatida qaraladi. Pedagogik imijning tarkibiga
quyidagi komponentlar kiradi:
1.
Shaxsiy imij
– o‘qituvchining tashqi ko‘rinishi, kiyinish madaniyati, nutq
madaniyati, xulq-atvori.
2.
Professional imij
– o‘qituvchining kasbiy bilim va ko‘nikmalari, o‘z ishiga bo‘lgan
mas'uliyati, pedagogik faoliyatdagi yondashuvlari.
3.
Psixologik imij
– o‘qituvchining talaba bilan psixologik aloqasi, talabalarga
bo‘lgan munosabati, talabalarning o‘zini qanday his qilishi.
Pedagogik imij, ayniqsa, talabalarga o‘qituvchining ishiga bo‘lgan ishonchini oshirish,
ta’lim jarayonining samaradorligini yaxshilashda muhim rol o‘ynaydi. O‘qituvchi o‘z imijini
ijobiy tarzda shakllantirishi, shuningdek, talabalarda pedagogik imij kompetensiyasini
rivojlantirishga qaratilgan faoliyatni amalga oshirishi lozim.
Pedagogik imij kompetensiyasi – bu o‘qituvchining o‘z pedagogik imijini yaratish,
rivojlantirish va talabalar bilan samarali muloqot qilish qobiliyatidir. Ushbu kompetensiya
o‘qituvchining shaxsiy, kasbiy va psixologik imijini boshqarish orqali pedagogik jarayonda
muvaffaqiyatga erishishga yordam beradi. Pedagogik imij kompetensiyasining asosiy tarkibiy
qismlari quyidagilardan iborat:
1.
Shaxsiy kompetensiya
– o‘qituvchining o‘z-o‘zini anglash, o‘zini doimiy ravishda
rivojlantirishga intilish.
2.
Pedagogik kompetensiya
– o‘qituvchining pedagogik bilim va ko‘nikmalari, dars
jarayonini rejalashtirish va tashkil etishdagi yondashuvlari.
3.
Ijtimoiy-kommunikativ kompetensiya
– talaba bilan samarali aloqani o‘rnatish,
uning ehtiyojlarini tushunish, muloqotda moslashuvchanlik.
MAKTABGACHA TA’LIM TARAQQIYOTI, MUAMMO YECHIM VA
ISTIQBOL” Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Andijon. 9-10 aprel
2025-yil
adpi.uz universaljurnal.uz
43
Pedagogik imij kompetensiyasining rivojlanishi, o‘qituvchining yuqori sifatli
ta’lim jarayonini tashkil etishiga xizmat qiladi va talabalarda o‘qituvchiga bo‘lgan ishonchni
oshiradi.
Pedagogik imij kompetensiyasini rivojlantirish metodikasi talabalarning pedagogik
faoliyatga tayyorligini oshirishga qaratilgan bo‘lib, bir qancha metodik yondashuvlardan iboratdir.
Bu metodlar quyidagilarni o‘z ichiga oladi:
1.
Individual yondashuv
Talabalarni individual xususiyatlarini inobatga olgan holda pedagogik imij
kompetensiyasini rivojlantirishda individual yondashuv muhim ahamiyatga ega. Har bir talabaga
pedagogik imijni shakllantirishda yordam beradigan individual reja tuzish va o‘zgaruvchan
ehtiyojlarga javob berish lozim. Bu usul yordamida talabalar o‘z pedagogik qobiliyatlarini
rivojlantirishga va o‘z kasbiy imijlarini yaratishga imkoniyat yaratadilar.
2.
Simulyatsiya va rolli o‘yinlar
Pedagogik imij kompetensiyasini rivojlantirishda simulyatsiya va rolli o‘yinlar samarali
metodlardir. Bu usul talabalar o‘qituvchi sifatida o‘z faoliyatini amalda sinab ko‘rishga imkon
beradi. Rolli o‘yinlar orqali talaba o‘zining pedagogik imijini sinovdan o‘tkazadi, muloqot va
interaktivlikni rivojlantiradi.
3.
Refleksiya va o‘z-o‘zini baholash
Pedagogik imijni shakllantirishda refleksiya jarayonlari muhim rol o‘ynaydi. Talabalar o‘z
faoliyatini va o‘z pedagogik imijini doimiy ravishda tahlil qilib borishlari kerak. Bu o‘z-o‘zini
baholash va fikr yuritish orqali talaba o‘zining kuchli va zaif tomonlarini aniqlaydi, ularni
yaxshilashga harakat qiladi.
4.
O‘qituvchi va talabalar o‘rtasida ijtimoiy muloqot
Pedagogik imij kompetensiyasini rivojlantirishda o‘qituvchining talaba bilan o‘zaro
muloqoti muhim omildir. O‘qituvchi talabalar bilan samarali va ijobiy muloqot o‘rnatishi, ularning
ishonchini qozonishi va pedagogik imijini mustahkamlashi kerak. Muloqotda ochiqlik,
xushmuomalalik, hamdardlik va diqqat e'tibori asosiy o‘rin tutadi.
5.
Innovatsion pedagogik texnologiyalarni qo‘llash
Pedagogik imijni rivojlantirish uchun zamonaviy texnologiyalar, interaktiv ta’lim
platformalari va multimedia vositalarini qo‘llash zarur. Innovatsion texnologiyalar yordamida
talaba o‘z pedagogik imijini yaratish jarayonini yanada interaktiv va samarali qilishi mumkin.
Masalan, onlayn kurslar, video tahlillar va interaktiv simulyatsiyalar yordamida talabalar
pedagogik imijni shakllantiradilar.
Pedagogik imij kompetensiyasini rivojlantirish metodikasi oliy pedagogik ta’limda talabalar
uchun juda muhim ahamiyatga ega. Bu kompetensiya nafaqat o‘qituvchining o‘z imijini
shakllantirishga, balki ta’lim jarayonining samaradorligini oshirishga xizmat qiladi. Pedagogik
imijni shakllantirishda individual yondashuv, simulyatsiya o‘yinlari, refleksiya, ijtimoiy muloqot
va innovatsion texnologiyalarni qo‘llash samarali metodlar hisoblanadi. Shunday qilib, pedagogik
imij kompetensiyasini rivojlantirish o‘qituvchining professional va shaxsiy rivojlanishiga,
shuningdek, talabalar bilan samarali muloqot o‘rnatishga imkon beradi.
Adabiyotlar:
1.
Shmid, S. G., & Frolova, E. V. (2018). Pedagogik imij va uning rivojlanishi:
Nazariya va amaliyot. Moskva: Pedagogika.
2.
Petrov, V. A. (2015). Pedagogik kompetensiya va imijni shakllantirish. Oliy
ta’lim, 3, 112-119.
3.
Asimova, F. X. (2021). Pedagogik imijni shakllantirish metodikasi:
Zamonaviy pedagogik yondashuvlar. Ta’lim va rivojlanish, 2(4), 45-57.
