MAKTABGACHA TA’LIM TARAQQIYOTI, MUAMMO YECHIM VA
ISTIQBOL” Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Andijon. 9-10 aprel
2025-yil
650
KICHIK YOSHDAN BOLALARNI MILLIY RUHDA TARBIYALASH
JARAYONIDA BOLADA NUTQIY KOMPETENSIYANI RIVOJLANTIRISH
Farg’ona davlat universiteti Maktabgacha ta’lim dotsenti
Yuldasheva Dilafro‘z Mahamadaliyevna
Ta’lim va tarbiya nazariyasi va metodikasi
maktabgacha ta’lim 1-bosqich magistranti
Abdumajidova Muattarxon Akramjon qizi
Doi:
https://doi.org/10.5281/zenodo.15258038
Annotatsiya.
Ushbu maqola kichik yoshdagi bolalarni milliy ruhda tarbiyalash jarayonida
nutqiy kompetensiyaning o‘rni haqida. Maqolada, nutqning bolalar tarbiyasidagi ahamiyati, milliy
kimlikni shakllantirishda va milliy qadriyatlarni o‘rgatishda qanday muhim rol o‘ynashi haqida
so‘z yuritiladi. Nutq orqali bolalar o‘z millatini anglash, madaniy qadriyatlarni o‘rganish, tarixiy
voqealar va milliy qahramonlarni tushunish imkoniyatiga ega bo‘ladi. Nutqiy kompetensiyaning
rivojlanishi, bolalarga milliy ruhni ifodalash, fikrlarini aniq va izchil tarzda bildirish, va jamiyatda
faol ishtirok etishga yordam beradi. Maqola, nutq orqali bolalarga vatanseverlik, axloqiy
qadriyatlar va milliy tarixni o‘rgatishning muhimligini ta’kidlaydi. Nutqning bu jarayondagi roli
bolalar ruhiy va ijtimoiy rivojlanishiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi.
Kalit so‘zlar:
Kichik yoshdagi bolalar, milliy ruh, nutqiy kompetensiya, tarbiya, milliy
o‘zlik, madaniy qadriyatlar, vatanseverlik, axloqiy qadriyatlar, tarixiy voqealar, milliy
qadriyatlarni o‘rgatish, fikrni ifodalash, ruhiy rivojlanish, ijtimoiy kompetensiya, milliy tarbiya
O‘zbekiston “Milliy tiklanishdan –milliy yuksalish sari” tamoyili asosida
taraqqiyotning yangi bosqichiga qadam qo‘ydi. Yangi davr shiddati ta’lim-tarbiya tizimiga
ham o‘zining aniq, qat’iy talablarini qo‘ymoqda. Ushbu talablar doirasida davlatimizda ta’lim
sohasida pedagoglarning moddiy-ma’naviy sharoiti tubdan yaxshilanib, ta’lim sifatini
oshirishning zamonaviy texnologiyalari joriy qilinmoqda. Kichik yoshdagi bolalar jamiyatning
kelajagini belgilovchi, o‘zligini anglaydigan va milliy qadriyatlarni o‘zida mujassamlashtiradigan
avloddir. Milliy ruhda tarbiyalash, o‘g‘il-qizlarning vatanparvarlik tuyg‘ularini rivojlantirish,
madaniy qadriyatlarni o‘rgatish, tarixiy an’analarga hurmat bilan qarashni o‘rgatish jarayonida
nutqiy kompetensiya katta rol o‘ynaydi. Nutq, insonning o‘z fikrlarini boshqalarga etkazish,
jamiyatda o‘z o‘rnini topish va o‘zligini his qilish vositasidir. Shu bois, bolalarni milliy ruhda
tarbiyalashda nutqning o‘rni beqiyosdir. Milliy o‘zlikni shakllantirishda nutqning ahmiyati. Milliy
ruhning shakllanishida tilning alohida o‘rni bor. Nutq orqali bolalar o‘z millatining tarixini,
madaniyatini va an’analari haqida bilimlarga ega bo‘ladilar. Til, milliy o‘zlikni yaratishda,
bolalarga o‘z xalqining qadriyatlarini, tarixini, madaniyatini o‘rganishda yordam beradi. Milliy
tilni bilish bolaga o‘z tarixini anglash imkonini beradi va uni o‘z millatining bir qismi sifatida his
qiladi. Nutqiy kompetensiya orqali milliy qadriyatlarni o‘rgatish.Bolalarga milliy ruhni
o‘rgatishda nutqiy kompetensiya ularning madaniy va axloqiy qadriyatlarini o‘rganishga yordam
beradi. Milliy qadriyatlarni bolalarga tushuntirishda tilning o‘rni beqiyosdir. Nutq, o‘z fikrini
to‘g‘ri va aniq ifodalash, milliy qadriyatlar haqida tushuntirish va ularga milliy tarixni o‘rgatishda
samarali vosita bo‘ladi. Nutq orqali bolalar milliy qahramonlarni, ularning hayotini, xalqining
tarixini o‘rganadilar. Bu esa ularda milliy o‘zlikni, vatanseverlikni va madaniy qadriyatlarni
mustahkamlashga yordam beradi. Ijtimoiy rivojlanish va nutqiy kompetensiya. Milliy ruhda
tarbiyalashda nutqiy kompetensiya bolalarning ijtimoiy rivojlanishida ham katta ahamiyatga ega.
Nutq, bolalarga ijtimoiy muhitda to‘g‘ri munosabatda bo‘lishni o‘rgatadi, o‘z fikrlarini
boshqalarga aniq va tushunarli tarzda ifodalashni o‘rgatadi. Nutq orqali bolalar o‘z fikrlarini
bildiradilar, fikrlarida adolat, hurmat, va o‘zaro tushunishni o‘rganadilar. Bu ularning ijtimoiy
faolligini oshiradi va jamiyatga bo‘lgan mas’uliyatlarini anglatadi. Milliy tarixni nutq orqali
tushuntirish. Milliy tarixni o‘rganish, bolalar uchun juda muhimdir. Tarix, millatning o‘zligini
anglashda, xalqning madaniy qadriyatlari, an’analari, urf-odatlari haqida ma’lumot berish orqali
MAKTABGACHA TA’LIM TARAQQIYOTI, MUAMMO YECHIM VA
ISTIQBOL” Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Andijon. 9-10 aprel
2025-yil
651
milliy ruhni shakllantiradi. Nutq orqali bolalarga milliy tarixni tushuntirish, ularning
vatanparvarlik tuyg‘ularini rivojlantirishga yordam beradi. Tarixiy qahramonlarning hayoti,
ularning yurt mustaqilligi yo‘lidagi kurashlari bolalarda milliy g‘urur va faxr hissini
uyg‘otadi.Nutq bolalarni nafaqat madaniy, balki ruhiy va axloqiy jihatdan ham tarbiyalaydi. Nutq,
bolalarga o‘z fikrlarini o‘zgalar bilan tushunarli tarzda aytishni o‘rgatadi va bu ularning ijtimoiy
munosabatlarda hurmat, to‘g‘rilik, va hamjihatlikni ta’minlaydi. Milliy qadriyatlar, bolalarga
axloqiy me’yorlarni o‘rgatishda ham muhim vosita bo‘ladi. Milliy ruhda tarbiyalangan bola,
o‘zining axloqiy mas’uliyatini anglab, o‘zini jamiyatda yaxshi va faollik bilan namoyon qiladi.
Kichik yoshdagi bolalarni milliy ruhda tarbiyalash jarayonida nutqning o‘rni juda
muhimdir. Nutq, bolalarning fikrlarini, his-tuyg‘ularini ifodalashda yordam beradi va ularni milliy
qadriyatlar asosida rivojlantiradi. Milliy ruhni tarbiyalashda nutq bolalarga o‘z xalqining tarixini,
madaniyatini o‘rgatadi, vatanparvarlik tuyg‘ularini rivojlantiradi va jamiyatda to‘g‘ri
munosabatda bo‘lishni o‘rgatadi. Nutq orqali, bolalar milliy o‘zlikni anglash, milliy qadriyatlarni
o‘zlashtirish va ularni hayotda qo‘llashni o‘rganadilar. Milliy ruhda tarbiyalangan avlodlar,
jamiyatni rivojlantirishda va uning yaxshilanishida katta rol o‘ynaydi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI
1. Shodiev, A. (2018). “Milliy tarbiya: nazariy asoslar va amaliyot”. Toshkent: Ma’naviyat
va ma’rifat nashriyoti.
2. Tursunov, M. (2015). “Bolalar tarbiyasida milliy qadriyatlar”. Samarqand: Samarqand
davlat universiteti nashriyoti.
3. Pirmatov, S. (2017). “Milliy ruhni shakllantirish va bolalar ta’limi”. Toshkent:
O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi nashriyoti.
4. Kamilov, A. (2019). “Milliy til va madaniyatning bolalar tarbiyasidagi roli”. Tashkent:
O‘zbekiston ta’lim nashriyoti.
5. Ismailov, M. (2020). “Nutqiy kompetensiyaning rivojlanishida milliy qadriyatlarning
ahamiyati”. Toshkent: O‘zbekiston pedagogika universiteti nashriyoti.
6. Abdullaeva, D. (2016). “Milliy madaniyat va tarbiya”. Buxoro: Buxoro universiteti
nashriyoti.
7. M.A.Abdumajidova. (2025) ‘‘KICHIK YOSHDAN BOLALARNI MILLIY RUHDA
TARBIYALASH SHAKLLARI VA VOSITALAR.’’.
INTERNATIONAL JOURNAL OF
SCIENCE
AND
TECHNOLOGY
,
1
(27),
23-28.
https://science-
technology.uz/index.php/journal/article/view/60/56
