MAKTABGACHA TA’LIM TARAQQIYOTI, MUAMMO YECHIM VA
ISTIQBOL” Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Andijon. 9-10 aprel
2025-yil
605
TA’LIM SHAROITIDA ALOHIDA YORDAMGA MUHTOJ BOLALARNING
TA’LIM-TARBIYASIGA DOIR MUAMMOLAR VA YECHIMLAR
Chirchiq davlat pedagogika universiteti o’qituvchisi
Tursunova Sarvinoz Telman qizi
Doi:
https://doi.org/10.5281/zenodo.15255979
Annotatsiya:
Ushbu maqolada alohida yordamga muhtoj bolalarning ta’lim-tarbiyasini
ta'minlash, jamiyatning inkluziv va adolatli rivojlanishiga hissa qo'shish haqida fikr-mulohazalar
keltirilgan.
Kalit so`zlar:
inklyuziv, alohida yordamga muhtoj, klasteri, infrastrukturaviy, individual.
Alohida yordamga muhtoj bolalarning ta’lim-tarbiyasini ta'minlash, jamiyatning inkluziv
va adolatli rivojlanishiga hissa qo'shish maqsadida hukumat va davlat tomonidan qabul qilingan
qarorlar va normativ hujjatlar juda muhimdir. Bu borada O‘zbekiston Prezidentining qator
qarorlari, shuningdek, Konstitutsiyadagi ayrim normativlar alohida yordamga muhtoj bolalar
huquqlarini himoya qilishga yo‘naltirilgan. Ta’lim klasteri sharoitida alohida yordamga muhtoj
bolalarning ta’lim-tarbiyasiga doir muammolar va yechimlar juda muhim va jiddiy masala
hisoblanadi. Ushbu masalada ta’lim tizimida mavjud bo‘lgan ayrim muammolar va ularni hal
qilish yo‘llari quyidagicha tahlil qilinadi:
Muammolar:
1.
Infrastrukturaviy cheklovlar
: Ko‘plab ta’lim muassasalarida alohida yordamga muhtoj
bolalar uchun zarur infrastruktura yetarli emas. Masalan, maxsus jihozlar (auditiv, vizual va fizik
jihatdan moslashgan vositalar) yetishmaydi.
2.
Pedagogik malaka va tayyorgarlik
: Ta’lim muassasalarida alohida yordamga muhtoj
bolalarga ta’lim berish bo‘yicha o‘qituvchilarning malakasi past. Bu esa, ta’lim jarayonini
samarali tashkil etishga to‘sqinlik qiladi.
3.
Darsliklar va o‘quv materiallarining mosligi
: Aholining alohida yordamga muhtoj
qismi uchun maxsus darsliklar, o‘quv materiallari va qo‘llanmalar yetishmasligi ta’lim sifatiga
salbiy ta’sir qiladi.
4.Individual yondashuvning yetishmasligi
: Har bir bolaning xususiyatlari va ehtiyojlari
turlicha bo‘lishi sababli, ta’lim jarayonida individual yondashuv zarur. Ammo bu amaliyot har
doim ham ta’minlanmaydi.
5.Ijtimoiy stigma va tushunmovchiliklar
: Alohida yordamga muhtoj bolalar ko‘pincha
ijtimoiy stigma bilan duch kelishadi, bu esa ularning jamiyatda integratsiyasini qiyinlashtiradi. Bu
masala ham ta’lim jarayoniga salbiy ta’sir qiladi.
Yechimlar:
1.
Maxsus ta’lim infratuzilmasini yaratish
: Ta’lim muassasalarida alohida
yordamga muhtoj bolalar uchun zarur bo‘lgan infrastruktura (maxsus jihozlar, ergonomik mebel,
akustik tizimlar) yaratish zarur. Bu bolalarning ta’lim jarayoniga faol ishtirok etishlarini
ta’minlaydi.
2.
O‘qituvchilarni malaka oshirish
: O‘qituvchilarni maxsus ta’lim bo‘yicha malaka
oshirish dasturlari bilan ta’minlash, ularni alohida yordamga muhtoj bolalarga individual
yondashuvni amalga oshirishga o‘rgatish zarur. Bunda psixologlar, pedagoglar va maxsus
o‘qituvchilarni jalb qilish kerak.
3.
Darsliklar va o‘quv materiallarini moslashtirish
: Maxsus yordamga muhtoj
bolalar uchun moslashtirilgan o‘quv materiallari va darsliklar ishlab chiqish. Bu materiallar
bolalarning ehtiyojlariga mos bo‘lishi kerak: qiyinchiliklar bo‘lgan sohalarda yordamchi vositalar,
osonlashtirilgan tushunchalar va qadam-baqadam ko‘rsatmalarni o‘z ichiga olishi lozim.
MAKTABGACHA TA’LIM TARAQQIYOTI, MUAMMO YECHIM VA
ISTIQBOL” Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Andijon. 9-10 aprel
2025-yil
606
4.
Individual ta’lim rejalari
: Har bir bola uchun individual ta’lim rejalari
ishlab chiqilishi, shuningdek, bola o‘rganayotgan sohada maxsus qo‘llab-quvvatlash xizmatlari
(psixologik yordam, logopedlar, fizioterapevtlar) ta’minlanishi lozim.
5.
Jamiyatda tushuncha va qo‘llab-quvvatlashni oshirish
: Ijtimoiy stigma va
stereotiplarni yengish uchun ommaviy tushuntirish ishlarini olib borish, alohida yordamga muhtoj
bolalarga nisbatan ijtimoiy qo‘llab-quvvatlashni kuchaytirish zarur. Bu jamiyatda inkluzivlikni
oshiradi.
6.
Kooperatsiya va hamkorlik
: Ta’lim muassasalarining, davlat organlarining,
notijorat tashkilotlarining va ota-onalarning o‘rtasidagi hamkorlikni kuchaytirish. Alohida
yordamga muhtoj bolalar uchun ko‘proq resurslar va imkoniyatlar yaratish uchun birgalikda
ishlash muhimdir.
Xulosa qiladigan bo`lsak, ta’lim klasteri sharoitida alohida yordamga muhtoj bolalarning
ta’lim-tarbiyasida mavjud bo‘lgan muammolarni hal qilish uchun kompleks yondashuv zarur.
Ta’lim tizimining infratuzilmasi, pedagogik tayyorgarlik, o‘quv materiallari va resurslar doirasida
samarali yechimlar ishlab chiqilishi kerak. Bu orqali alohida yordamga muhtoj bolalar jamiyatda
teng huquqli fuqarolar sifatida o‘z imkoniyatlarini to‘liq amalga oshira olishadi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YHATI
1.Yusufovich, A. A. (2022). Bo ‘Lajak Pedagoglarda Kasbiy Kompetentlikni
Shakllantirishning Dolzarb Maslalari. Ijodkor O'qituvchi, 2(23), 120-124.
2.Yusufovich, A. A. (2022). Bo’lajak Pedagoglarning Kreativ Kompetentligini
Shakllantirishning Dolzarb Masalalari. Finland International Scientific Journal Of Education,
Social Science & Humanities, 10(10), 224- 227.
3 O‘Zbekistonda Fanlararo Innovatsiyalar Va 16-Son Ilmiy Tadqiqotlar Jurnali 20.02.2023
3.
Карпов
А
.
А
.
Ассистивные
Информационные
Технологии
На
Основе
Аудиовизуальных
Речевых
Интерфейсов
//
Труды
Спииран
. 2013.
Вып
. 4(27). Issn 2078-9181 (
Печ
.), Issn 2078-
9599 (
Онлайн
).
