Universal International Scientific Journal
303
Ravshanbekova Zaxro
Andijon davlat universiteti
Uzbekistan
Annotatsiya.
Mazkur maqolada o‘rta asr musiqa ilmining buyuk namoyandasi — Guido d’Arezzo
faoliyati va u tomonidan yaratilgan nota yozuvi tizimi haqida so‘z yuritiladi. Maqolada uning nota
nomlarini yaratish jarayoni, hexachord tizimi, va musiqani yozib olishni soddalashtirgan "Guidoning qo‘li"
usuli haqida batafsil ma’lumot beriladi. Ushbu yondashuvlar nafaqat o‘z davrida, balki keyingi asrlar
davomida ham musiqa nazariyasining asosi bo‘lib xizmat qilgan.
Kalit so‘zlar:
Guido d’Arezzo, nota yozuvi, o‘rta asr musiqasi, ut queant laxis, hxachord tizimi, do
re mi fa sol la, musiqa nazariyasi, guidoning qo‘li, mutatsiya (musiqadagi o‘tish), micrologus, benedikt
rohibi, g‘arbiy musiqa tizimi, musiqa ta’limi, nota nomlari tarixi, musiqa pedagogikasi.
Аннотация:
В статье рассматривается творчество Гвидо д'Ареццо, великого представителя
средневекового музыкознания, и созданная им система нотной записи. В статье подробно
описывается процесс создания названий нот, система гексахорда и метод «руки Гвидо»,
упростивший нотную запись. Эти подходы легли в основу теории музыки не только в свое время,
но и на протяжении последующих столетий.
UNIVERSAL XALQARO ILMIY
JURNAL
Jurnalning bosh sahifasi:
GUIDO D'AREZZO VA UNING NOTA YOZUVI
Universal International Scientific
Year: 2025 Issue: 2 Volume: 4
Published: 30.04.2025
International indexes
Universal International Scientific Journal
30
4
Ключевые слова:
Гвидо д'Ареццо, нотная запись, средневековая музыка, ut queant laxis,
система xaxord, do re mi fa sol la, теория музыки, рука Гвидо, мутация (переход в музыке),
микрологус, монах-бенедиктинец, западная музыкальная система, музыкальное образование,
история названий нот, музыкальная педагогика.
Abstract:
This article discusses the work of Guido d’Arezzo, a great figure in medieval musicology,
and the system of musical notation he created. The article provides detailed information about his process
of creating note names, the hexachord system, and the “Guido’s hand” method that simplified the recording
of music. These approaches served as the basis of music theory not only in his time, but also in subsequent
centuries.
Keywords:
Guido d’Arezzo, musical notation, medieval music, ut queant laxis, hexachord system,
do re mi fa sol la, music theory, Guido’s hand, mutation (transition in music), micrologus, Benedictine
monk, Western music system, music education, history of note names, music pedagogy.
Language:
Uzbek
Citation:
Ravshanbekova , Z. (2025). GUIDO D’AREZZO AND HIS NOTATION. Universal
International
Scientific
Journal,
2(4),
303–307.
Retrieved
from
https://universaljurnal.uz/index.php/jurnal/article/view/1757
Doi:
https://doi.org/10.5281/zenodo.15351942
Copyright © 2025 by author(s) and Scientific Research Publishing Inc. This work is licensed under
the
Creative
Commons
Attribution
International
License
(CC
BY
4.0).
http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/
Kirish.
Musiqa insoniyat madaniyatining ajralmas
qismidir. U qadim zamonlardan beri nafaqat ijro,
balki og‘zaki tarzda eslab qolish orqali avloddan-
avlodga o‘tib kelgan. Biroq yozuvsiz musiqani
saqlab qolish mushkul bo‘lgan. XI asrda yashagan
italyan rohibi Guido d’Arezzo bu muammoni
anglab yetib, musiqani yozib olishga xizmat
qiluvchi nota tizimini ishlab chiqdi. Bu yondashuv
musiqa ta’limida tub burilish yasadi. Ushbu
maqolada aynan ushbu tizimning yaratilishi, rivoji
va ahamiyati haqida batafsil so‘z yuritiladi.
1. Guido d’Arezzo hayoti va faoliyati.
Guido d’Arezzo XI asr boshlarida hozirgi
Italiya hududida joylashgan Arezzo shahri yaqinida
tug‘ilgan. Aniq tug‘ilgan yili noma’lum bo‘lsa-da, u
991–992 yillar atrofida tavallud topgani taxmin
qilinadi. Yoshligidan diniy muhitda tarbiya topgan
Guido benedikt rohibi sifatida xizmat qilgan va
diniy
marosimlarda
kuylanadigan
ilohiy
qo‘shiqlarning tahliliga chuqur e’tibor bergan. U
faoliyatining dastlabki yillarini Pomposadagi
Avliyo Pompeyan monastirida o‘tkazgan. Bu yerda
u cherkov kuylari — gregorian qoriqlari (choral)ni
mukammal o‘rganib, ularni og‘zaki emas, yozma
tarzda o‘rgatishning samarali yo‘llarini izlashga
kirishgan. Aynan shu monastirda Guido musiqa
Universal International Scientific Journal
30
5
nazariyasining amaliy muammolari bilan chuqur
shug‘ullangan va o‘zining yirik ilmiy g‘oyalarini
ishlab chiqqan. Guido o‘z ishlarida asosan musiqa
o‘qitish metodikasiga e’tibor bergan. U yozgan
“Micrologus” nomli risola o‘z zamonasida muhim
musiqa qo‘llanmasi bo‘lgan. Bu asar Rim Papasi
tomonidan ham qadrlangan va Guido 1028 yilda
Papa tomonidan Arezzo shahriga taklif etilgan. Shu
davrda u o‘zining eng mashhur g‘oyalari — nota
tizimi, hexachord va “Guidoning qo‘li” ni ommaga
tanishtirdi. Guido ko‘plab talabalar tayyorlagan
bo‘lib, ularning ko‘pchiligi keyinchalik Yevropa
bo‘ylab musiqa o‘qituvchisi sifatida faoliyat
yuritgan. Bu orqali Guidoning ta’siri keng tarqaldi
va Yevropa musiqa madaniyatining poydevorini
yaratishda muhim o‘rin egalladi.
2. Nota yozuv tizimining yaratilishi va rivoji.
Guido d’Arezzo musiqaning yozma shaklini
yaratish bo‘yicha tarixda ilk bor tizimli
yondashuvni joriy qilgan olimlardan biridir. U nota
yozuvini soddalashtirish va uni o‘qitishni
osonlashtirish maqsadida ilgari mavjud bo‘lgan
og‘zaki va noaniq belgilar o‘rniga aniq grafik
belgilar, chiziqlar va tovush balandligini bildiruvchi
tizim ishlab chiqdi.
Chiziqli nota yozuvi tizimi.
Guido ilgari ishlatilgan neuma deb ataluvchi
belgilar
tizimini
takomillashtirdi.
Neumalar
notaning yo‘nalishini bildirsa-da, ularning aniq
balandlik (intonatsiya) qiymatlari bo‘lmagan. Guido
bu kamchilikni bartaraf etish maqsadida to‘rt
chiziqli nota yozuvini ishlab chiqdi. Bu tizimda: Har
bir gorizontal chiziq va oraliq ma’lum bir tovush
balandligini ifodalaydi. Nota belgilarining qayerga
joylashganiga qarab, musiqachilar notani to‘g‘ri
kuylay oladilar. U G harfidan olingan sariq chiziq
orqali sol notasi uchun asos yaratdi va bu bugungi
g-kalitning ajdodi hisoblanadi. Bu tizim hozirgi
kunda foydalanilayotgan besh chiziqli zamonaviy
nota yozuviga asos bo‘lib xizmat qildi.
Nota nomlarining shakllanishi.
Guido yana bir muhim yangilik — notalarga
nom berish tizimini joriy etdi. U Rim katolik
cherkovida mashhur bo‘lgan “Ut queant laxis” deb
nomlangan g‘azalning har bir satrining birinchi
bo‘g‘inini asos qilib oldi: Ut queant laxis, Resonare
fibris, Mira gestorum, Famuli tuorum, Solve
pollute, Labii reatum. Shu tarzda 6 ta nota — Ut, Re,
Mi, Fa, Sol, La shakllantirildi. Keyinchalik “Ut”
tovushi talaffuzda og‘ir bo‘lgani uchun “Do” bilan
almashtirildi. Yettinchi nota — Si esa “Sancte
Ioannes” so‘zlarining bosh harflaridan olingan.
Ushbu nomlash tizimi musiqani eslab qolishni va
yozib olishni juda yengillashtirdi. Bu bugungi “do-
re-mi” tizimining to‘liq asosini tashkil qiladi.
3. Hexachord tizimi va “Guidoning qo‘li”.
Guido d’Arezzo nafaqat nota yozuvini
yaratdi,
musiqani
o‘qitish
va
yodlashni
soddalashtiruvchi metodikalarni ham ishlab chiqdi.
Ulardan eng mashhurlari — hexachord tizimi va
"Guidoning qo‘li" usuli bo‘lib, ular o‘rta asr
musiqiy pedagogikasining asosiga aylandi.
Hexachord tizimi.
Hexachord (yunonchada “olti tovush”) — bu
ut (do), re, mi, fa, sol, la notalaridan iborat bo‘lgan
oltinotalik tovushlar qatori bo‘lib, Guido tomonidan
musiqani strukturaviy tarzda o‘rgatish uchun taklif
Universal International Scientific Journal
30
6
etilgan. Bu tizim quyidagi asosiy turlarga bo‘lingan
edi:
Natural hexachord — C notadan boshlanadi:
C–D–E–F–G–A
Hard hexachord — G notadan boshlanadi: G–
A–B–C–D–E
Soft hexachord — F notadan boshlanadi: F–
G–A–Bb–C–D
Bu tizim orqali Guido talabalarga intervallarni
to‘g‘ri kuylashni va tovush balandliklarini eslab
qolishni o‘rgatgan. Har bir hexachord ichida mi–fa
intervali yarim tonli bo‘lgan, bu tovushlar
o‘rtasidagi farqni eslatib turuvchi muhim belgidir.
Shuningdek, bu tizim orqali mutatsiya (bir
hexachorddan boshqasiga o'tish) usuli joriy qilindi.
O‘quvchi nota ketma-ketligini bir hexachord ichida
kuylay olmaydigan bo‘lsa, u boshqa hexachordga
o‘tish orqali tovushni davom ettirardi.
“Guidoning qo‘li” usuli.
Guido talabalarning hexachord tizimini eslab
qolishini yanada yengillashtirish maqsadida "Manus
Guidonis" — ya’ni “Guidoning qo‘li” deb ataluvchi
metodik vositani ishlab chiqqan. Bu usulda
insonning chap qo‘li pedagogik diagramma sifatida
ishlatilgan: Barmoqlar, kaft va qo‘lning har bir
bo‘lagi ma’lum bir notani ifodalagan. Ustozlar
o‘quvchilarga og‘zaki ko‘rsatmalar bilan emas,
balki qo‘l ko‘rsatkichlari orqali qanday nota kuylash
kerakligini bildirganlar. Har bir hexachordga mos
joylar qo‘lda belgilangan, bu esa talabalarga nota
joylashuvini tezda eslab qolishga yordam bergan.
Bu yondashuv vizual yodlash texnikasining ilk
shakllaridan biri bo‘lib, o‘rta asr musiqiy
pedagogikasida inqilobiy yondashuv bo‘lgan.
Xulosa.
Guido d’Arezzo musiqiy tafakkur va ta’lim
tarixida tub burilish yasagan buyuk mutafakkir va
amaliyotchidir. U tomonidan yaratilgan nota
yozuvi, hexachord tizimi va “Guidoning qo‘li”
metodikasi nafaqat o‘rta asr Yevropa musiqiy
madaniyatining
shakllanishida,
balki
keyingi
davrlardagi musiqa nazariyasi va pedagogikasining
rivojida ham asosiy omil bo‘lgan. Aynan uning
sa’y-harakatlari tufayli musiqani og‘zaki ravishda
emas, balki yozma shaklda saqlash, o‘rganish va
keng ommaga yetkazish imkoniyati yuzaga keldi.
Guido ilgari surgan chiziqli nota yozuvi va do-re-mi
tizimi bugungi kunda ham barcha G‘arbiy musiqa
tizimlarining ajralmas asosi bo‘lib xizmat qilmoqda.
Uning ijodida ko‘zga tashlanadigan yana bir muhim
jihat — bu musiqani tizimli ravishda o‘rgatish va
har bir tovushga nazariy asos yaratishga intilishidir.
Bu yondashuv Guido d’Arezzo shaxsini nafaqat
amaliyotchi musiqachi, balki yirik nazariyotchi
sifatida ham tarixda abadiylashtirdi. Hexachord
tizimi orqali u musiqaning ichki qonuniyatlarini
ochib berdi, “Guidoning qo‘li” esa eslab qolish va
yod olishda inqilobiy pedagogik yondashuv bo‘lib
xizmat qildi. Shu boisdan, Guido d’Arezzo nafaqat
o‘z zamonasining, balki butun musiqa tarixining
eng buyuk islohotchilaridan biri sifatida e’tirof
etiladi. Zamonaviy musiqa o‘qitish tizimlari, nota
yozuvi va kuylarni o‘rganish usullari bugungi kunda
ham Guido d’Arezzo merosidan ilhom oladi. Uning
ilmiy izlanishlari, metodikasi va musiqiy qarashlari
insoniyat madaniy taraqqiyotiga beqiyos hissa
qo‘shdi. Ushbu maqolada o‘rganilgan tarixiy faktlar
va nazariy tahlillar ushbu buyuk shaxsning musiqiy
Universal International Scientific Journal
30
7
taraqqiyotdagi beqiyos o‘rnini yana bir bor
namoyon etadi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
Guido d’Arezzo. Micrologus de disciplina artis musicae. (Taxminan 1025–1026).
2.
Hoppin, R. H. Medieval Music. New York: W. W. Norton & Company, 1978.
3.
Apel, Willi. Gregorian Chant. Indiana University Press, 1958.
4.
Taruskin, Richard. The Oxford History of Western Music: Volume 1 – The Earliest Notations to the
Sixteenth Century. Oxford University Press, 2005.
5.
Crocker, Richard L. An Introduction to Gregorian Chant. Yale University Press, 2000.
6.
Hughes, Andrew. Medieval Manuscripts for Mass and Office: A Guide to Their Organization and
Terminology. University of Toronto Press, 1982.
7.
Dahlhaus, Carl. Foundations of Music History. Cambridge University Press, 1983.
8.
Сафаров, Ш.Ш. Musiqa nazariyasi asoslari. Toshkent: “O‘qituvchi” nashriyoti, 2005.
9.
Abdurashidov, H. Yevropa musiqa san’ati tarixi. Toshkent: “G‘afur G‘ulom” nashriyoti, 2012.
10.
Britannica Encyclopedia. "Guido of Arezzo" – https://www.britannica.com/biography/Guido-of-Arezzo
