Universal International Scientific Journal
299
Po`latjonova Ominaxon
Andijon davlat universiteti “Sport va San`at” fakulteti Xalq cholg`u ijrochiligi
Uzbekistan
Annotatsiya.
Mazkur maqolada XX asrning eng yirik sovet bastakori Dmitriy Shostakovich hayoti,
ijodi, asarlari va siyosiy davr bilan munosabati yoritilgan. Maqola bastakorning musiqiy merosi -15
simfoniya,kamer musiqasi , operalar va kino musiqalari orqali insoniy ruh, siyosiy bosim va ijtimoiy
haqiqatlar qanday ifodalanganini tahlil qiladi. Shostakovich ijodi uning ichki kurashi va san’at orqali o`z
fikrini bildirishga uringan jasoratli shaxs sifatidagi holatini aks ettiradi. Maqolada bastakorning tarixiy –
biografik yo`li , ijodiy shakllanishi, svet davridagi siyosiy bosimlar ostidagi hayoti, uning shaxsiyati va
ijodi orasidagi . Xususan, 5 , 7, va 10 - simfoniyalarining siyosiy va falsafiy mazmuni, ‘’Ledi Makbet
Mtsensk uezdidan ‘’ operasining sezura bilan to`qnashuvi ,torli kvartetlardagi ichki kechinmalar musiqiy
tahlil orqali ochib beriladi. Uning ijodida mavjud bo`lgan ‘’ ikki qatlamlilik’’ - ya`ni rasmiy ramzlar va
yashirin norozilik , ironik – parodik uslublar,musiqiy kodlar orqali berilgan tanqidiy qarashlar
tushuntiriladi. Maqolada ,shuningdek ,Shostakovichning Sovet ideologiyasi bilan ziddiyatlik munosabati ,
rasmiy tanqid va e`tirof otrasidagi qarama- qarshiliklar, ijtimoiy ruh va insoniy fojialarining musiqadagi
ifodasi alohida tahlil qilinadi. Bastakorning shaxsiy hayoti va tarixiy davr voqealari bilan ijod qanday
uyg`unlashgani ochib beriladi.
UNIVERSAL XALQARO ILMIY
JURNAL
Jurnalning bosh sahifasi:
DMITRIY SHOSTAKOVICH “24 PREBUDIYA VA FUGA” TURKUMI
Universal International Scientific
Year: 2025 Issue: 2 Volume: 4
Published: 30.04.2025
International indexes
Universal International Scientific Journal
300
Kalit so‘zlar:
simfoniya, shaxs va ijod, musiqiy modernizim, estetik qarashlar, musiqiy
ekspressionizm, bastakor psixologiyasi, stalin davri san`ati, musiqiy ironiyalik , torli kvartetlar , dramatizm.
Аннотация:
В статье рассматриваются жизнь, творчество и произведения Дмитрия
Шостаковича, величайшего советского композитора XX века. Подчеркивается его связь с
политической эпохой. В статье анализируется, как музыкальное наследие композитора — 15
симфоний, камерная музыка, оперы и музыка к фильмам — выражает человеческий дух,
политическое угнетение и социальные реалии. Творчество Шостаковича отражает его внутреннюю
борьбу и его статус смелой личности, стремившейся выразить свои мысли через искусство. В статье
рассматривается историко-биографический путь композитора, его творческое становление, жизнь в
условиях политического давления в светскую эпоху, а также взаимосвязь его личности и творчества.
В частности, посредством музыкального анализа раскрывается политическое и философское
содержание 5-й, 7-й и 10-й симфоний, столкновение с цезурой оперы «Леди Макбет Мценского
уезда», внутренние переживания в струнных квартетах. Объясняется «двойная слоистость» его
творчества — официальная символика и скрытый протест, иронически-пародийные стили и
критические взгляды, выраженные посредством музыкальных кодов. В статье также отдельно
анализируются противоречивые отношения Шостаковича с советской идеологией, противоречия
между официальной критикой и признанием, а также выражение общественного духа и
человеческих трагедий в музыке. Показано, как личная жизнь и творчество композитора
переплетаются с событиями исторического периода.
Ключевые слова:
симфония, личность и творчество, музыкальный модернизм, эстетические
взгляды, музыкальный экспрессионизм, композиторская психология, искусство сталинской эпохи,
музыкальная ирония, струнные квартеты, драматизм.
Abstract:
This article examines the life, work, works and political era of the greatest Soviet composer
of the 20th century, Dmitry Shostakovich. The article analyzes how the composer's musical heritage - 15
symphonies, chamber music, operas and film music - expresses the human spirit, political pressure and
social realities. Shostakovich's work reflects his inner struggle and his status as a courageous person who
tried to express his opinion through art. The article examines the composer's historical and biographical
path, creative formation, life under political pressure during the Soviet era, the relationship between his
personality and work. In particular, the political and philosophical content of the 5th, 7th and 10th
symphonies, the clash of the opera "Lady Macbeth of Mtsensk" with the caesura, and the inner experiences
in the string quartets are revealed through musical analysis. The "double layer" of his work - official
symbols and hidden discontent, ironic-parodic styles, critical views expressed through musical codes - are
explained. The article also separately analyzes Shostakovich's conflicting relationship with Soviet ideology,
the contradictions between official criticism and recognition, the expression of social spirit and human
Universal International Scientific Journal
301
tragedies in music. It reveals how the composer's personal life and the events of the historical period are
combined with his work.
Keywords:
symphony, personality and creativity, musical modernism, aesthetic views, musical
expressionism, composer psychology, art of the Stalin era, musical irony, string quartets, dramatism.
Language:
Uzbek
Citation:
Po`latjonova , O. (2025). DMITRY SHOSTAKOVICH’S SERIES OF "24 PRELUDES
AND FUGAS". Universal International Scientific Journal, 2(4), 299–302. Retrieved from
https://universaljurnal.uz/index.php/jurnal/article/view/1754
Doi:
https://doi.org/10.5281/zenodo.15351717
Copyright © 2025 by author(s) and Scientific Research Publishing Inc. This work is licensed under
the
Creative
Commons
Attribution
International
License
(CC
BY
4.0).
http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/
KIRISH
Dmitriy Shostakovich (1906-1975) - XX
asr san`atining jahon musiqa san`atining eng yirik
namoyandalaridan biri bo`lib, o`zining boy,
murakkab va ko`p qirrali ijodi bilan musiqiy
tafakkur taraqqiyotiga ulkam hissa qo`shgan
bastakordir. U sovet ittifoqi tarixining siyosiy
jihatidan eng keskin va tahlikali davrida ijod qilgan,
va aynan shu muhitda shakllangan ijodi uning
musiqasiga chuqur mazmun, dramatizm va falsafiy
teranlik baxsh etgan. Shostakovich faqat bastakor
emas, balki zamonasining guvohi, jamiyatdagi
voqealiklarni ichki ruhiy tajriba orqali musiqiy tilda
ifodalangan. Shostakovich hayoti davomida siyosiy
bosim, senzura, repressiyalar, urush fojiasi va
mafkuraviy qarama- qarshiliklarga duch kelgan. U
sovet
mafkurasi
talablariga
tashqi
jihatdan
bo`ysungan bo`lsa-da, uning musiqasi ko`pincha
mazmun – satira, norozilik, tanqid va dard bilan
yo`g`rilgan edi. Ayan shu jihatlar asarlarini ikki
qavatli – ya`ni rasmiy ko`rinish mazmunga ega
bo`lgan
san`at
namunalariga
aylantirilgan.
Shostakovich o’z asarlarida inson ruhining ezilishi,
adolat va erkinlik uchun ichki kurashni, jamiyatdagi
yolg’on va haqiqat o’rtasidagi ziddiyatlarni musiqiy
obrazlar orqali gavdalantirdi.
ASOSIY QISM
Dmtiriy Shostakovich 1906- yil 25-
sentyabrda
Sankt-Peterburgda
ziyoli
oilada
tug`ilgan.
Musiqaga
bo`lgan
qiziqishi
erta
yoshligidanoq sezila boshlagan. U 13 yoshida
Petrograd konservatoriyasiga kirib, Aleksandr
Glazunov,
Leonid
Nikolayev
kabi
taniqli
ustozlardan tehsil olgan. Dastlabki
yillarda
Shostakovich musiqaga eksperimental, modernistik
yondashgan bo`la-da, keyinchalik Sovet mafkurasi
ta`siri ostida rasmiy talablar bilan hisoblashishga
majbur bo`lgan.Shostakovichning hayoti davomida
Sovet siyosati bilan munosabatlari ziddiyatli
bo`lgan. 1936 – yilda ‘’ Lediy Makbet Mtsensk
uezdidan ‘’ operasi rasmiy gazeta ‘’ Pravda ‘’ da
tanqid qilinib, ‘’ Musiqaviy shovqin ‘’ deb
baholandi .
Universal International Scientific Journal
30
2
Shostakovich 15 ta simfoniya muallifi
bo`lib, ular orasida ba`zilari nafaqat musiqa
tarixida, balki jahon madaniyati rivojida muhim
o`rin egallaydi. Xususan :
5- simfoniya (1937 ): Bu asar ‘’ musiqiy
o`z-o`zini tozalash’’ sifatida baholangan bo`lsa-da,
aslida unda iztirob, qo`rquv va norozilik satira
orqali berilgan.
7- simfoniya (‘’Leningrad’’): ikkinchi
jahon urishi davrida yozilgan ushbu asar G`arb va
Sharqda mashhur bo`lib, Shostakovichni xalq
qahramoni sifatida ko`rsatgan.
10- simfoniya: Stalin vafotidan so`ng
yozilgan bu asar bastakorning ichki ozodligini
ifodalagan,
unda
Stalinning
obraziga
tanqidiyyondashuv mavjud.
Shostakovichning 15 torli kvarteti uning eng
shaxsiy va chuqur asarlari hisoblanadi. Har bir
kvartetda bastakor o`z ichiga ruhiy holatini, zamon
voqealariga bo`lgan munosabatini o`zgaruvchan
siyosiy
manzara
fonida
kechayotgan
kechinmalarini musiqiy tilda ifodalaydi. Ayniqsa, 8
– kvartet ( 1960) bastakorning o`z-o`zini yo`q qilish
istagini va ichki iztirobni ifodalagan.
‘’Ledi Makbet Mtsensk uezdidan’’ operasi
Shostakovichning eng jasoratli asarlaridan biridir.
Bu asarda ijtimoiy nohaqlik, ayol fojiasi
zo`ravonlik mavzusi ochiq ifodalangan. Operaning
realizimga moyilligi va dramatizim unI Sovet
mafkurasiga zid qilib qo`ygan. Shuningdek,
bastakor ko`plab vocal – simfoniya asarlar,
xorlarga yozilgan kantatalar hamda romanslar
yaratgan .
Shostakovich 1950- yilda Germaniyada
Bax xotirasiga bag`ishlangan xalqaro festivalda
qatnashadi va bus afar uning ijodiga katta ta`sir
ko`rsatadi. Aynan shu yerda o`zining 24 tonallik
preludiya va fugalar turkumini yaratishga ilhom
oladi. U 1950 – 1951 yillarda bu ulkan turkumni
yozib tugatadi. Har bir preludiya va fuga bir hil
tonalikda yozilgan bo`lib ularning barchasi
xromatik tartibda joylashtirilgan. Shostakovich
fugalarni yaratishda klassik usullar – ekspozitsiya,
epizod, stretta va invertsiyalarda foydalangan, biroq
ularni zamonaviylik ohangdorlik, dissonans va
garmonik erkinlik bilan boyitgan.
Xulosa
Shastakovichning ‘’ 24 preludiya va fuga ‘’
turkumi – bu shunchaki texnik mashqlar emas, balki
insoniyat ruhining musiqadagi ifodasi vaqt va
makonni bog`lovchi musiqiy ko`prikdir Bu asarlar
to`plami orqali Shostakovich o`zining musiqiy
mahorati, falsafiy qarashlari va tarixiy ongini
yuksak darajada namoyon qilgan. Uning bu turkumi
zamonaviy musiqaning yuksak cho`qqilaridan biri
sifatida e`tirof etilishi bejiz emas.
Foydalanilgan adabiyotlar
1. Fayziyev ,A . ( 2012) XX asr bastakorlari va ularning ijodi.
2. Taruskin, R. ( 2005) The Oxford History of Western Music : Music in the Late Twentieth Century. Oxford
University Press.
3. Kulagina , I. ( 1981) Polifoniyaning asosiy masalalari va Shostakovich fuga san`ati.
4. Brown , M. (2004) A Shostakovich Casebook. Bloomington: Indiana University Press
