Universal International Scientific Journal
263
1
Sh.Sh.Usmonova.,
1
Igambediyev Doniyorbek.,
2
Abdurahmonova Gulasal.,
2
Orifjonova Shahrizoda
1
Andijon davlat pedagogika instituti Ijtimoiy fanlar kafedrasi katta o’qituvchi
2
Andijon davlat pedagogika instituti Fizika yo’nalishi talabalari
Uzbekistan
Annotatsiya.
Mazkur maqolada zamonaviy ijtimoiy taraqqiyot sharoitida shaxs erkinligi va ijtimoiy
mas’uliyat o’rtasidagi muvozanat masalasi falsafiy huquqiy axloqiy nuqtai nazardan chuqur tahlil qilindi.
Maqolada shaxsning ijtimoiy ong va fuqarolik pozitsiyasini shakillantirishda ma’naviy qadryatlar va
ijtimoiy institutlarning o’rni ochib berildi.
Kalit so‘zlar:
Shaxs erkinligi, fuqarolik ong, ijtimoiy ong, ma’naviy tarbiya, huquqiy madaniyat,
axloqiy qadryatlar, ijtimoiy mas’uliyat.
Аннотация:
В данной статье проведен глубокий анализ вопроса баланса между свабодой
лтчности и социальной ответственностью в условиях современного социального развития с
философско правовой и этико нравственной ценностей и социальных инститктов в формировании
сознания личности.
Ключевые слова:
Свобода личности, гражданское сознание, социальное сознание,
нравственное воспитание правовя культура, нравственные ценности, социальная ответственность.
UNIVERSAL XALQARO ILMIY
JURNAL
Jurnalning bosh sahifasi:
SHAXS ERKINLIGI VA IJTIMOIY MAS’ULIYAT O’RTASIDAGI MUVOZANAT
Universal International Scientific
Year: 2025 Issue: 2 Volume: 4
Published: 30.04.2025
International indexes
Universal International Scientific Journal
26
4
Abstract:
This article provides an in- depth analysis from a philosophical and legal – ethical
perpective of the balance between individual freedom and social responsibility in the context of modern
social development. The article reveales the role of moral values and social institutions in shaping a person’s
civic position and social consiciouness.
Keywords:
Individual freedom, civic consciousnees, social consiounees, moral upbringing, legal
culture, ethical values, social responsibility.
Language:
Uzbek
Citation:
Usmonova, S., Igambediev , D., Abdurakhmonova , G., & Orifjonova , S. (2025).
BALANCE BETWEEN PERSONAL FREEDOM AND SOCIAL RESPONSIBILITY. Universal
International
Scientific
Journal,
2(4),
263–265.
Retrieved
from
https://universaljurnal.uz/index.php/jurnal/article/view/1735
Doi:
https://doi.org/10.5281/zenodo.15344901
Copyright © 2025 by author(s) and Scientific Research Publishing Inc. This work is licensed under
the
Creative
Commons
Attribution
International
License
(CC
BY
4.0).
http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/
Kirish. Zamonaviy ijtimoiy taraqqiyot
jarayonida shaxs erkinligi va ijtimoiy
mas’uliyat masalasi global miqiyosda dolzarb
muammolardan
biri
sifatida
namoyon
bo’lmoqda. Demokratik qatryatlarning keng
tarqalishi, inson huquqlari va erkinliklarining
ustuvor ahamiyat kasb etishi bilan bir qatorda,
har bir fuqaroning jamiyat oldidagi burch va
javobgarliklarini anglash zaruriyati ortib
bormoqda. Chunki jamiyatning barqaror
rivojlanishi faqat shaxsiy erkinliklarning
ta’minlashi bilangina emas, balki uchbu
erkinliklarning ijtimoiy manfaatlar bilan
uyg’unlashuvi natijasida yuzaga keladi. Shu
bois shaxs erkinligi va ijtimoiy mas’uliyat
o’rtasidagi
muvozanatni
ta’minlash
zamonaviy ijtimoiy falsafiy taffakurning
markaziy masalalaridan biri bo’lib qolmoqda.
Shaxs erkinligi insoniyat tarqqiyotining
ajralmas elementi bo’lib, u fuqarolik va
jamiyatning shakillanishi huquqiy davlat
tamoyillarining qaror topishi va ijtimoiy
barqarorlikning ta’minlanishida muhim o’rin
tutadi. Shu bilan birga erkinlikning mutlaq
talqini jamiyatda tartibsizlik, individualism va
axloqiy befarqlik singari salbiy holatlarga olib
kelishi mumkin. Shu bosidan shaxs erkinligi
va ijtimoiy taraqqiyot uchun zaruriy shatr
sifatida qaraladi. Shaxs erkinligi odatda
insonning o’z tanlovi asosida harakat qilish,
fikr bildirish, e’tiqod qilish va o’z hayotiy
yo’lini mustaqil belgilash huquqlari bilan
bog’liqdir. Biroq ushbu huquqlar ijtimoiy
makonda boshqa shaxslarning huquqlari va
jamiyat manfaatalari bilan to’qnash kelishi
mumkin.
Aynan
shu
yerda
ijtimoiy
mas’uliyatning ro’li kuchayadi. Ijtimoiy
mas’uliyat –bu shaxsning o’z harakatlari
natijasini anglab, ularning jamiyat hayotiga
ta’sirini hisobga olgan holda ongli ravishda
javobgarlik bilan yashashi demakdir. Mazkur
nuqtai nazardan muvozanat tushunchasi
erkinlik va mas’uliyatning qarama- qarshi
emas,
balki
o’zaro
to’ldiruvchi
va
uyg’unlashuvchi sifatlar ekanligini ko’rsatadi.
Bugungi
globallashuv
va
raqamli
kommunikatsiyalar asrida shaxsiy erkinliklar
Universal International Scientific Journal
26
5
kuchayib bormoqda, lekin ayni vaqtda
mas’uliyat darajasi ko’plab jamiyatlarda
sustalshmoqda. Internetda anonimlik axborot
tarqatishdagi
befarqlik
kabi
yolg’on
ma’lumotlar tarqalishi habi holatlar yaqqol
isbotlaydi. Bu esa raqamli erkinlikning axloqiy
va ijtimoiy mas’uiyat bilan uyg’unlashuvi
zarurligini ko’rsatadi.
Tadqiqot
metadalogiyasi.
Mazkur
maqolada
shaxs
erkinligi
va
ijtimoiy
mas’uliyat o’rtasidagi muvozanat masalasi
kompleks yondashuv asosida tahlil qilindi.
Metadalik jihatdan ishda falsafiy, sotsiologik,
huquqiy
va
psixologik
yondashuvlar
integratsiyalashgan
holda
qo’llanildi.
Tadqiqotning nazariy asosini klassik va
zamonaviy g’arb falsafasi J. Lokk, I.Kant,
islom ma’rifatparvarlik an’analari A.Navoiy,
A.Fitrat, I. G’ulomov hamda O’zbekiston
mustaqillik davri ijtimoiy-falsafiy tafakkuri
tashkil etdi. Analitik metod asosida shaxs
erkinligi
va
ijtimoiy
mas’uliyat
tushunchalarining
tarixiy-evolutsion
shakillanishi ularning mazmun mohiyati va
zamonaviy talqini o’rganildi. Koparativ metod
yordamida jamiyat o’rrtasidgagi munosabatlar
tahlil qilinib demokratik va avtoritar tizimlar
misolida
erkinlik
va
mas’uliyat
muvozanatining amaliy ifodalanish shakillari
solishtirildi. Shuningdek empiric ma’lumotlar
tahlili uchun content-analiz usuli qo’llanilib
normativ- huquqqiyhujatlar, ilmiy maqolalar,
ijtimoiy
tarmoqlardagi
diskussiyalar
va
ommaviy fikr ifodalarida shaxsiy erkinlik
hamda ijtimoiy mas’uliyat tushunchalarining
qamrovi va ularning ijtimoiy ongdagi aks
etishi o’rganildi.
Xulosa. Shaxs erkinligi va ijtimoiy
mas’uliyat o’rtasidagi muvozanat o’rtasidagi
muvozanat jamiyat taraqqiyoti barqarorligi
hamda insoniy munosabatlarning sog’lom
shakillanishi
uchun
fundamental
omil
hisoblanadi.
Tadqiqot
natijalari
shuni
ko’rsadadiki, erkinlik va mas’uliyat bir-birini
to’ldiruvchi ijtimoiy ijtimoiy –huquqiy
kategoriyalardir. Shaxsning erkin faoliyati
faqatgina ijtimoiy mas’uliyat bilan boyigan
holdagina jamiyat manfaatlariga zid kelmaydi,
balki umumiy taraqqiyotga xizmat qiladi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Davronov ,Z. Shermuhamedova N.Qahhorova M, M, Husanov B, Sultonova A.Falsafa –Toshkent
:TMU 2019
2. Madaeva Sh. Falsafa – Toshekent :TMU, 2019
3. Muhammadjova L.A. L.A. Abdulla Sher, Shodimetova G. Axloq falsafa. Toshkent:2019
4. Shermuhamedova N.A. Inson falsafasi-Toshkent: Innovatsiya ziyo2021.
