MAKTABGACHA TA’LIM TARAQQIYOTI, MUAMMO YECHIM VA
ISTIQBOL” Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Andijon. 9-10 aprel
2025-yil
571
RAQOBATBARDOSH KADRLAR TAYYORLASHDA PEDAGOGIK
KLASTERLARNING AHAMIYATI
Komilova Fotima Maxmudovna
Andijon davlat universiteti professori, p.f.b.f.d.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15255077
Annotatsiya.
Ushbu maqolada raqobatbardosh kadrlar tayyorlashda pedagogik
klasterlarning o‘rni va ahamiyati tahlil qilinadi. Pedagogik klasterlar ta'lim muassasalari, ishlab
chiqarish korxonalari va ilmiy-tadqiqot markazlari o‘rtasida uzviy hamkorlikni ta’minlab,
zamonaviy talabga javob beradigan malakali mutaxassislarni tayyorlashda muhim vosita bo‘lib
xizmat qiladi. Maqolada klaster tizimining samaradorligini oshirish bo‘yicha takliflar ham bayon
etiladi.
Kalit so‘zlar:
pedagogik klaster, raqobatbardoshlik, kadrlar tayyorlash, hamkorlik,
innovatsion ta'lim, malakali mutaxassis, tizimli yondashuv
Globallashuv sharoitida ta
ʼ
lim va tarbiya shaxsni har tomonlama voyaga yetkazish,
unda komillik va malakali mutaxassisga xos sifatlarni shakllantirishda muhim o
ʼ
rin tutadi.
Zamonaviy sharoitda ta
ʼ
lim jarayonining barcha imkoniyatlariga ko
ʼ
ra shaxsni rivojlantirish,
ijtimoiylashtirish va mustaqil, tanqidiy, ijodiy fikrlash qobiliyatlarini tarbiyalashga yo
ʼ
naltirilishi
talab qilinmoqda.
Ta’lim to‘g’risidagi Qonunning 8-moddasida Maktabgacha ta’lim va tarbiya bolalarni
o‘qitish va tarbiyalashga, ularni intellektual, ma’naviy-axloqiy, etik, estetik va jismoniy jihatdan
rivojlantirishga, shuningdek bolalarni umumiy o‘rta ta’limga tayyorlashga qaratilgan ta’lim
turidir. Maktabgacha ta’lim va tarbiya olti yoshdan yetti yoshgacha bo‘lgan bolalarni boshlang‘ich
ta’limga bir yillik majburiy tayyorlashni ham nazarda tutadi. Maktabgacha ta’lim va tarbiyani
tashkil etish tartibi ushbu Qonun, shuningdek “Maktabgacha ta’lim va tarbiya to‘g‘risida”gi
O‘zbekiston Respublikasi Qonuni bilan belgilanadi. [1]
Prezidentimiz SH.M.Mirziyoev ta’kidlaganidek, “Yurtimizda tashkil etilayotgan
yangi-yangi bog’chalar, maktablar, oliy o‘quv yurtlari, nufuzli xorijiy universitetlarning filiallari,
madaniyat va sport inshoatlari, «Temurbeklar maktabi», «Prezident maktablari», «Liderlar
maktablari», «Ijod maktablari», deb nom olgan mutlaqo yangi na’munadagi ta’lim maskanlari,
bugungi sharoitida raqobatga qodir bo‘lgan yetuk kadrlarning yangi avlodini tarbiyalashga xizmat
qilmoqda” [2].
Ta’lim klasterlari orqali bugungi globallashuv va transformatsiya jarayonlarida
talabalar o‘rtasida raqobatbardoshlikni kichaytirish o‘ziga ishonch munosabatni yanada
mustahkamlash, ta’limdagi zamonaviy, innovatsion muhit sharoitini kasbiy faoliyatiga tadbiq eta
olishi o‘ziga xos dolzarblik kasb etmoqda.
Ayniqsa ta’lim jarayonini klaster orqali amalga oshirishda “O‘zbekiston respublikasida
kasbiy malakalar, bilim va ko‘nikmalarni rivojlantirish milliy tizimi faoliyatini tashkil etish
choralari” to‘g‘risidagi Vazirlar Mahkamasining 2020-yil 15-maydagi 287-son qarori ham o‘ziga
xos ahamiyatga ega. Kadrlarni tayyorlashda kasbiy faoliyatni rivojlaantirish omillari, tarbiyachi
pedagog mahorati, qanday kompetensiyalarni egallashi borasida fikrlar bayon etilgan. Bu esa
maktabgacha ta’lim tashkilotlari mutaxasislari uchun ham aahamiyatlidir.
Milliy malakalar ramkasi jadval ko‘rinishidagi konstruksiya bo‘lib, unda har bir malaka
darajasi bo‘yicha kasb faoliyatini amalga oshirish uchun talab qilinadigan bilimlar, mahorat va
ko‘nikma, shaxsiy va kasbiy kompetensiyalar, shuningdek, tegishli malaka darajasini egallash
yo‘llari belgilanadi, aynan:
1) bilimlar - kasbiy faoliyatning quyidagi xususiyatlarini aks ettiradi:
- foydalanilayotgan axborotning hajmi va murakkabligi;
- bilimlarning innovatsiyaviyligi;
MAKTABGACHA TA’LIM TARAQQIYOTI, MUAMMO YECHIM VA
ISTIQBOL” Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Andijon. 9-10 aprel
2025-yil
572
-nazariy va amaliy bilimlar nisbati.
2) mahorat va ko‘nikmalar - quyidagi ko‘rsatkichlar bilan ifodalanadi:
- kasb vazifalarini bajarishning variantliligi, vazifalarni hal qilish variantlarini tanlash
zarurati va uning yo‘llarini ishlab chiqish;
- ish holatining noaniqligi va uning rivojlanishini oldindan aniqlash imkoni yo‘qligi;
3) kompetensiyalar quyidagi ko‘rsatkichlar bilan ifodalanadi:
- rahbarlik ostidagi faoliyat, mustaqil ijro intizomi, rahbarlik faoliyati;
- faoliyat ko‘lami - vakolat va mas’uliyatning kengligi. [3].
Bo‘lajak pedagoglarni tayyorlash mazmuniga zamonaviy virtual ta’lim imkoniyatlarini
singdirish, raqamli transformatsiya sharoitida bo
ʻ
lajak tarbiyachi pedagoglarni virtual
ijtimoylashuvini
ta’minlashga
maqsadli
tayyorlashning
pedagogik
mexanizmini
takomillashtirilmoqda. Virtual borliqqa mas’uliyatli munosabatni rivojlantirishning yana bir
pedagogik xususiyati virtual moderatorlik va tashkilotchilik qobiliyati hisoblanadi. Bu pedagogik
jihatdan o’qituvchining virtual sinfni boshqarish, ta’lim oluvchilarning faoliyatini muvozanatda
boshqarish, yangi faoliyat turlarini tashkil etish kabilarni o’z ichiga oladi.[4].
Mul’timediya texnologiyalari turli xil axborot turlaridan: matn, grafika, ovoz, animatsiyadan
integratsiyalashgan holda foydalanish imkonini beradi bu esa kompyutersiz o‘qitishda ta’minlash
mumkin bo‘lmagan yangi materialni bayon etish uchun yangi imkoniyatlarni yaratadi. Bu ayniqsa
yosh va psixik jarayonlarning beixtiyoriyligi yuqori bo‘lgan atayyorlov guruhi bolalari uchun
muhimdir. Kichik maktab yoshiga to‘lganda bolalarning idroki barqaror emasligi, ammo o‘tkirligi,
yoshligi va yorqin ifodalangan emotsionalligi bilan ajralib turadi. Bu borada ta’lim olish,
ma’naviy-mahrifiy kamolot masalalari va haqiqiy qadriyatlarni shakllantirish jarayonlariga faol
ko‘mak beradigan muhitni yaratish zarur. Dars va darsdan tashqari sharoitda o‘quvchilarning
tashkilotchilik sifatlarini shakllantirish va rivojlantirishda, atrofdagi kishilar, o‘zaro muloqot,
ijtimoiy omillar ta’siri hamda integratsiyasining o‘zaro uzviy bog’liqligini ko‘rsatdi. [5].
Pedagogik jarayonda ta’lim klasterlarining rivojlantirish, metodik amaliyotini
takomillashtirish, ta’limi tizimini integratsiyalash, kompetentsiyalarga asoslangan ta’lim
dasturlarini joriy etish, ilg’or innovatsion mexanizmlarini ishlab chiqish, raqobatbardosh kadrlarni
shakllantirish metodlari loyihalash muhim ahamiyat kasb etmoqda.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1. O‘zbekiston Respublikasining Ta’lim to‘g‘risidagi Qonun. Toshkent.2020 y.
2. Mirziyoev Sh.M. Niyati ulug’ xalqning ishi ham ulug’, hayoti yorug’ va kelajagi
farovon bo‘ladi. – Toshkent: O‘zbekiston, 2019. 34 b.
3. O‘zbekiston Respublikasi Milliy malakalar ramkasi. Vazirlar Mahkamasining 2020-
yil 15-maydagi 287-son qarori.
4. Ovxunov I.A. Virtual borliq va unga mas’uliyatli munosabatni shakllantirishda
axborotning roli “Zamonaviy dunyoda pedagogika va psixologiya: nazariy va amaliy izlanishlar”
respublika ilmiy-amaliy konferensiya. Onl. 2023.11b.
5. Komilova F.M. O‘quvchilarda tashkilotchilik sifatlarini shakllantirish. Monografiya
Toshkent. 2025. ”Zebo print” 88b.
