MAKTABGACHA TA’LIM TARAQQIYOTI, MUAMMO YECHIM VA
ISTIQBOL” Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Andijon. 9-10 aprel
2025-yil
672
BOLANI MAKTABDA O'QISHGA AQLIY VA AXLOQIY IRODAVIY
TAYYORLIGI
Andijon davlat pedagogika instituti
talabasi Dilshodbekova Mohizoda
Doi:
https://doi.org/10.5281/zenodo.15258254
Annotasiya.
Maqolada bolaning maktabga aqliy va axloqiy-irodaviy tayyorgarligi
yoritiladi. Aqliy tayyorgarlik bilish qobiliyatlarini, axloqiy-irodaviy tayyorgarlik esa xulq-atvor
va mustaqillikni o‘z ichiga oladi. Oilaviy muhit va tarbiyaning ahamiyati ta’kidlanadi.
Kalit so
ʻ
zlar:
Akademik intizom,zamonaviy texnologiyalar ta'lim, madaniy qadriyatlar,
Maktabga borish bolaning hayotida muhim bosqichlardan biridir. Bu jarayonda
bolaning nafaqat bilish va o‘rganish qobiliyatlari, balki uning axloqiy va irodaviy sifatlari ham
muhim ahamiyat kasb etadi. Maktabda muvaffaqiyatli o‘qish uchun bola ma’lum darajada aqliy
rivojlanish, mustaqil fikrlash va ijtimoiy muhitga moslashish qobiliyatiga ega bo‘lishi kerak.
Shu bilan birga, bolada irodaviy barqarorlik va axloqiy qadriyatlarning shakllanishi ham maktab
hayotida muhim rol o'ynaydi.
Aqliy tayyorgarlik
bolaning bilim olishga tayyorligini anglatadi. Bu nafaqat o‘qish,
yozish va hisoblash qobiliyatlari, balki atrof-muhitni anglash, tafakkur qilish, mantiqiy fikrlash,
mustaqil qaror qabul qilish kabi ko‘nikmalarni ham o‘z ichiga oladi. Bola ma’lumotlarni eslab
qolish, savollarga javob bera olish va muammolarni hal qilish qobiliyatlariga ega bo‘lishi lozim.
Bundan tashqari, nutq rivoji ham katta ahamiyatga ega. Bola o‘z fikrlarini aniq va to‘g‘ri
ifodalashi, oddiy gaplarni shakllantira olishi, atrofdagi odamlar bilan erkin muloqot qila olishi
kerak. Bolani maktabga o‘qishga aqliy tayyorligi. Bolaning maktabga borishi uning hayotida
yangi bosqich hisoblanadi. Bu jarayon boladan faqatgina yozish va o‘qishni bilishni emas, balki
tafakkur qilish, mantiqiy fikrlash, muammoni hal qilish kabi ko‘nikmalarni ham talab etadi.
Maktabga qabul qilinishidan oldin bola aqliy jihatdan yetuk bo‘lishi, ya’ni muayyan bilish,
tushunish va fikrlash qobiliyatlariga ega bo‘lishi kerak. Bola hayvonlar, o‘simliklar, fasllar,
ranglar, shakllar, vaqt tushunchalari haqida asosiy bilimlarga ega bo‘lishi kerak. Bu bilimlar
unga maktab dasturini o‘zlashtirishda yordam beradi.
Axloqiy tayyorgarlik
. Maktab muhitiga moslashish uchun bola axloqiy jihatdan ham
tayyor bo‘lishi lozim. Bu esa bolada jamiyat qoidalariga rioya qilish, odob-axloq me’yorlarini
tushunish va unga amal qilish ko‘nikmalarini shakllantirishni talab qiladi. Bola kattalarni hurmat
qilish, do‘stlari bilan yaxshi munosabatda bo‘lish, muomala madaniyatiga ega bo‘lish, o‘z xatti-
harakatlari uchun mas’uliyatni his qilish kabi fazilatlarni o‘zlashtirishi zarur
Irodaviy tayyorgarlik
. Bolaning irodaviy jihatdan tayyorligi uning sabr-toqatli,
mehnatsevar, qat’iyatli va o‘z oldiga qo‘ygan maqsadlariga intila olish qobiliyatini anglatadi.
Maktabda muvaffaqiyat qozonish uchun bola muayyan tartib-intizomga rioya qilishi, o‘qish
jarayonida diqqatni jamlashi, berilgan topshiriqlarni oxirigacha bajarishi kerak. Bola
qiyinchiliklarni yengish, har qanday sharoitda o‘zini tuta bilish, o‘qituvchilar va ota-onalar
tomonidan qo‘yilgan talablarni bajara olish ko‘nikmalariga ega bo‘lishi lozim..
Axloqiy tayyorgarlik
bolaning sinfdoshlar, o‘qituvchilar va boshqa insonlar bilan qanday
munosabatda bo‘lishini belgilaydi. Bu tayyorgarlik bolaga o‘z xatti-harakatlarini nazorat qilish,
jamiyat qoidalariga moslashish va mustaqil qarorlar qabul qilish imkonini beradi. Ota-onalar
bolani maktabga tayyorlashda asosiy rol o‘ynaydi. Ular bolaning aqliy, axloqiy va irodaviy
jihatdan rivojlanishiga sharoit yaratishlari kerak. Bolaga yangi bilimlarni o‘rganishda yordam
berish, muloqot madaniyatini shakllantirish, mehnatsevarlik va mustaqillikni targ‘ib qilish ota-
onalarning vazifalaridan biridir.
Aqliy tayyorgarlik
bolaning fikrlash qobiliyati, xotira, diqqat, nutq rivoji va bilim darajasini
o‘z ichiga oladi. Bola atrof-muhitni tushunishi, savollarga javob bera olishi, oddiy matematik va
mantiqiy masalalarni hal qila bilishi llozim Axloqiy tayyorgarlik esa uning odob-axloq qoidalariga
MAKTABGACHA TA’LIM TARAQQIYOTI, MUAMMO YECHIM VA
ISTIQBOL” Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Andijon. 9-10 aprel
2025-yil
673
rioya qilishi, mas’uliyatni his qilishi, jamoadagi qoidalarga moslashishi, mehribonlik,
adolat, halollik kabi insoniy fazilatlarni o‘zida shakllantirishini anglatadi. Bu ko‘nikmalar
bolaning o‘qituvchi va sinfdoshlari bilan yaxshi munosabat o‘rnatishiga, jamiyatda o‘z o‘rnini
topishiga yordam bberadi
Bog‘cha, tarbiyachilar va pedagoglarning ham bu jarayonda o‘rni katta Shunday qilib, bola
aqliy, axloqiy va irodaviy jihatdan to‘liq shakllanganda, u maktab hayotiga oson moslashadi va
ta’lim jarayonida muvaffaqiyat qozonadi. Shu sababli, ota-onalar, tarbiyachilar va o‘qituvchilar
bu tayyorgarlikka jiddiy e’tibor qaratishlari lozim.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 28-yanvardagi 2022-2026-yillarga
mo
ʻ
ljallangan O
ʻ
zbekiston Respublikasining taraqqiyot strategiyasi to
ʻ
g
ʻ
risida” gi PF-60-
son
Farmoni
2.
Jabborova
Malohat
“TALABALAR
AKADEMIK
O‘ZLASHTIRISHINING
NAZARIYMETODOLOGIK TALQINI”
Образование
и
инновационные
исследования
(2023
год
№
5)
3.
Iminova, D. N. (2021). Maktabgacha ta'lim tashkiloti va maktab o'rtasidagi hamkorlikning
ahamiyati. Science and Education, 2(1), 301-303.
https://orcid.org/0009-0001-1507-7735
ORCID
