MAKTABGACHA TA’LIM TARAQQIYOTI, MUAMMO YECHIM VA
ISTIQBOL” Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Andijon. 9-10 aprel
2025-yil
adpi.uz universaljurnal.uz
106
MTT TARBIYALANUVCHILARINI MAKTABDA O'QISHGA AQLIY
IRODAVIY TAYYORLIGINI ANIQLASH HAMDA NUTQINING RIVOJLASHI
Andijon davlat pedagogika instituti
Maktabgacha ta’lim kafedrasi kata o‘qituvchisi M.Xo’jabekova
Jalaquduq tumani 1-umum ta`lim maktabi,
o`zbek tili va adabiyot fani o`qituvchisi
M.Rahmatullayeva
Doi:
https://doi.org/10.5281/zenodo.15226693
Kalit soʻzlar:
Akademik intizom,zamonaviy texnologiyalar ta'limda,madaniy qadriyatlar
ta'limda,xalqaro talaba imkoniyatlari,ta'limning samaradorligi,ta'limga davlat yondashuvi,oʻrta
va oliy ta'lim, Yaponiyada ta'limning o'ziga xosligi.
Globallashuv davrida bir qancha muammolar dunyo miqyosida ahamiyatlidir. Ulardan biri
uzluksiz talimning boshlang`ich bo`g`ini bo`lgan maktabgacha ta`lim tizimi va uni tubdan islox
qilishdir. Chunki, uzluksiz ta`lim birinchi va eng zarur bo`g`ini bu maktabgacha ta`lim tizimidir.
Ushbu vazifa yurtimizda ham keng qamrovda olib borilmoqda. Muhtaram yurtboshimiz
Sh.M.Mirziyoyev tomonidan maktabgacha ta`lim tizimini rivojlantirish. Sohani yangi va
rivojlangan davlatlar texnologiyalari bilan boyitish va sifatini oshirish zarur.
Maktabga borish bolaning hayotida muhim bosqichlardan biridir. Bu jarayonda bolaning
nafaqat bilish va o‘rganish qobiliyatlari, balki uning axloqiy va irodaviy sifatlari ham muhim
ahamiyat kasb etadi. Maktabda muvaffaqiyatli o‘qish uchun bola ma’lum darajada aqliy
rivojlanish, mustaqil fikrlash va ijtimoiy muhitga moslashish qobiliyatiga ega bo‘lishi kerak.
Shu bilan birga, bolada irodaviy barqarorlik va axloqiy qadriyatlarning shakllanishi ham maktab
hayotida muhim rol o'ynaydi. Aqliy tayyorgarlik bolaning bilim olishga tayyorligini anglatadi.
Bu nafaqat o‘qish, yozish va hisoblash qobiliyatlari, balki atrof-muhitni anglash, tafakkur qilish,
mantiqiy fikrlash, mustaqil qaror qabul qilish kabi ko‘nikmalarni ham o‘z ichiga oladi. Bola
ma’lumotlarni eslab qolish, savollarga javob bera olish va muammolarni hal qilish
qobiliyatlariga ega bo‘lishi lozim. Bundan tashqari, nutq rivoji ham katta ahamiyatga ega. Bola
o‘z fikrlarini aniq va to‘g‘ri ifodalashi, oddiy gaplarni shakllantira olishi, atrofdagi odamlar
bilan erkin muloqot qila olishi kerak. Bolani maktabga o‘qishga aqliy tayyorligi.
Bolaning maktabga borishi uning hayotida yangi bosqich hisoblanadi. Bu
jarayon boladan faqatgina yozish va o‘qishni bilishni emas, balki tafakkur qilish, mantiqiy
fikrlash, muammoni hal qilish kabi ko‘nikmalarni ham talab etadi. Maktabga qabul qilinishidan
oldin bola aqliy jihatdan yetuk bo‘lishi, ya’ni muayyan bilish, tushunish va fikrlash
qobiliyatlariga ega bo‘lishi kekerak Aqliy tayyorgarlik bolaning maktabda o‘qish jarayonini
muvaffaqiyatli olib borishiga imkon yaratadi. Bu esa bolaning xotirasi, tafakkur qilish
qobiliyati, kuzatuvchanligi, e’tibori, mustaqil fikrlash va muammolarni hal qilish qobiliyatlarini
o‘z ichiga olado. Bola o‘z fikrlarini aniq va ravon ifodalashi, savollarga to‘g‘ri javob bera olishi,
atrof-muhitni tushunishi, gaplarni bog‘lab ayta olishi muhimdir.
Nutq rivojlanishining yetarli darajada bo‘lishi bolaning o‘qituvchi va sinfdoshlari bilan
erkin muloqot qilishiga yordam beberadi Bola eslab qolish qobiliyatiga ega bo‘lishi, oddiy she’r
va hikoyalarni yoddan ayta olishi kerak. Diqqatini jamlay olish, muayyan vazifalarni bajarish
jarayonida e’tiborini yo‘qotmaslik ham aqliy tayyorgarlikning muhim qiqismidir Bola sabab va
natijalarni tushuna olishi, o‘xshash va farqli tomonlarni ajrata bilishi, muammolarni hal qilish
qobiliyatiga ega bo‘lishi lozim. Bu uning matematik va boshqa fanlarni o‘zlashtirishiga ijobiy
ta’sir qiqiladi Bola hayvonlar, o‘simliklar, fasllar, ranglar, shakllar, vaqt tushunchalari haqida
asosiy bilimlarga ega bo‘lishi kerak. Bu bilimlar unga maktab dasturini o‘zlashtirishda yordam
beradi. Bolaning maktabga aqliy tayyorgarligini oshirish uchun ota-onalar va tarbiyachilar
quyidagi usullardan foydalanishlari mumkin: Bola bilan suhbatlashish, unga kitob o‘qib berish,
ertaklar aytish va u bilan hikoyalar tuzish orqali nutqini rivojlantirish mumumkin Bolaga she’r
MAKTABGACHA TA’LIM TARAQQIYOTI, MUAMMO YECHIM VA
ISTIQBOL” Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Andijon. 9-10 aprel
2025-yil
adpi.uz universaljurnal.uz
107
yoki hikoya o‘qib berib, undan asosiy fikrni aytishini so‘rash, shakllarni eslab qolish
va xotira o‘yinlari orqali diqqatini oshirish. bilan mantiqiy o‘yinlar o‘ynash, masalan, “nima
ortiqcha” yoki “qaysi biri mos” kabi topshiriqlar berish, matematik masalalarni yechish uning
fikrlash qobiliyatini ososhiradi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. O’RQning 595-sonli “Maktabgacha ta’lim va tarbiya to’g’risida”gi qonuni. 16.12.2019
yil.
2. O’zbekiston Respublikasi Vazirlar mahkamasining 802-sonli “Maktabgacha ta’lim va
tarbiyaning DAVLAT STANDARTI” 22.12.2020 yil.
3. F.R. Qodirova, Sh.Q. Toshpo’latova, N.M. Qayumova, M.N.A’zamova “ Maktabgacha
pedagogika” T-2019 132-133 b
6. Ш.Мирзаева З.И.Курбанова “Aрт-педагогические технологии коррекции страхов у
детей дошкольного возраста” SCIENTIFIC PROGRESS Xusanovich, M. O. (2024, November).
MAKTABGACHA TA’LIM MUASSASALARIDA TADBIRKORLIK MADANIYATIGA O
‘RGATISH.
In
INTERDISCIPLINE INNOVATION AND SCIENTIFIC RESEARCH
CONFERENCE
(Vol. 3, No. 25, pp. 16-18).
11. Mirzayev, O. (2023). ЕRTАK-TЕRАPIYАSI VА TАDBIRKОRLIK MАDАNIYАTI
ЕLЕMЕNTLАRINING
INTЕGRАTSIYАSINI
TА’MINLАSHNING
MЕTОDIK
TIZIMI.
Инновационные исследования в современном мире: теория и практика
,
2
(25), 92-
94. https://orcid.org/0009-0004-8134-3925 ORCID
12.
Khusanovich, T. M. O. DEVELOPING STEAM COMPETENCIES IN OLDER
PRESCHOOLERS.
13.
Iminova, D., & Bozarova, M. (2024). INKLYUZIV TA’LIMNING MAQSADI VA
VAZIFALARI. Universal xalqaro ilmiy jurnal, 1(4), 761-762.
14.
Iminova, D. N. (2021). MAKTABGACHA TA'LIM TASHKILOTI VA MAKTAB
O'RTASIDAGI HAMKORLIKNING AHAMIYATI. Science and Education, 2(1), 301-303.
10. Mominova, G. (2023). Maktabgacha talim tashkilotlari tarbiyachilarining
umummadaniy kompotensiyalarini rivojlantirish texnologiyalari. Science and innovation in the
education system, 2(2), 122-126.
11. Gulhayo, M. (2023). Technologies for development of general competences of
preschool teachers. Science and Innovation, 2(4), 632-634.
12. Iminova D. (2024). Innovativ loyihalar vositasida boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida
o‘qish motivatsiyasini rivojlantirishning mazmuni. Экономика и социум, (5-2 (120)), 266-274.
13. Iminova, D. N. (2021). Maktabgacha ta'lim tashkiloti va maktab o'rtasidagi
hamkorlikning ahamiyati. Science and Education, 2(1), 301-303.
BO‘LAJAK MAKTABGACHA TA’LIM TARBIYACHILARI IJTIMOIY-KASBIY
