Ustozlar uchun
pedagoglar.org
73-son 3–to’plam Iyun-2025
Sahifa: 105
MA’NAVIY ISHLARNI TAKOMILLASHTIRISH - JAMIYAT
TARAQQIYOTIDAGI STRATEGIK VAZIFA
Maxmudova Sh.R., Xamraqulova M.M.
Chirchiq davlat pedagogika universiteti, Chirchiq sh., O‘zbekiston
Annotatsiya
: Ushbu maqola jamiyat taraqqiyotining muhim asoslaridan biri —
ma’naviy va axloqiy barkamollik yo‘llari ochib berilgan. Ma’naviy ishlarni
takomillashtirish har bir soha va jamoa faoliyatining ustuvor yo‘nalishlaridan biriga
aylanishi zarur ekanligi to‘liq yoritib o‘tilgan.
Аннотация:
В данной статье раскрывается одна из важнейших основ развития
общества — пути духовно-нравственной гармонии. В полной мере подчеркивается,
что совершенствование духовной работы должно стать одним из приоритетов
каждой сферы и общины.
Annotation
: This article reveals one of the most important foundations of the
development of society – the path of spiritual and moral harmony. It is fully emphasized
that the improvement of spiritual work should become one of the priorities of each sphere
and community.
Kalit so‘zlar
: strategik, ma’naviy-ma’rifiy ishlar, ma’rifat, ijtimoiy parokandalik,
axborot hujumlari, ijtimoiy muammolar, globallashuv, ma’naviy ta’sir
Ключевые слова
: стратегическая, духовная и просветительская работа,
просвещение, социальная пародия, информационные атаки, социальные проблемы,
глобализация, духовное воздействие
Keywords
: strategic, spiritual and educational work, education, social parody,
information attacks, social problems, globalization, spiritual impact
Kirish
Bugungi kunda jamiyat taraqqiyotining muhim asoslaridan biri — ma’naviy va
axloqiy barkamollik hisoblanadi. Zero, moddiy yutuqlar qanchalik katta bo‘lmasin, agar
jamiyatda yuksak ma’naviy muhit, ezgu qadriyatlarga hurmat, o‘zaro hurmat va
hamjihatlik bo‘lmasa, taraqqiyot mustahkam va barqaror bo‘lmaydi. Shu bois, ma’naviy
ishlarni takomillashtirish har bir soha va jamoa faoliyatining ustuvor yo‘nalishlaridan
biriga aylanishi zarur.
«Ma’naviyat — bu millatning ruhiy siymosi, tarixiy xotirasi, ma’rifat va ilm bilan
uyg‘unlashgan qalb madaniyatidir.»
1
1
Shavkat Mirziyoyev, O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti, “Yangi O‘zbekiston strategiyasi”
nutqidan (2021).
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
73-son 3–to’plam Iyun-2025
Sahifa: 106
Jahon globallashuvi va axborot maydonidagi keskin o‘zgarishlar insoniyat oldiga
yangi ijtimoiy, madaniy va ma’naviy muammolarni keltirib chiqarmoqda. Bunday
sharoitda jamiyatning ma’naviy asoslarini mustahkamlash, uning tarixi, milliy o‘zligini
saqlash va kelajak avlod ongiga ezgu qadriyatlarni singdirish har qachongidan ham dolzarb
ahamiyat kasb etmoqda. Shu nuqtai nazardan, ma’naviy ishlarni takomillashtirish — faqat
tarbiyaviy emas, balki strategik, davlat va jamiyatni barqaror rivojlantirishning asosiy
omili sifatida qaralishi kerak.
1. Ma’naviyat va ma’rifatning o‘zaro bog‘liqligi
Ma’naviyat—insonning ichki dunyosi, uning fikrlash tarzi, axloqiy qarashlari va
qadriyatlar majmuasidir. Ma’rifat esa ushbu qadriyatlarni anglash, fahmlash va ularga amal
qilishga yordam beradigan bilim, ta’lim va tarbiya jarayonidir. Bular bir-biriga bog‘liq
holda fuqaroni barkamol shaxs sifatida shakllantiradi.
Ma’naviyat—ma’rifat bilan uyg‘unlikda
Ma’naviy tarbiya avvalo ilm-ma’rifat bilan bog‘liq. Har bir fuqaroning intellektual
salohiyati, axloqiy qarashlari va dunyoqarashi ma’naviyat asosida shakllanadi. Shuning
uchun ta’lim muassasalarida, oilada, mahallalarda va jamoat tashkilotlarida ma’naviy-
ma’rifiy ishlarni tizimli tashkil etish bugungi kunning dolzarb vazifasidir.
«Ta’lim—bu insonni bilishga o‘rgatsa, ma’naviyat unga kimligini anglatadi.»
2
Agar ma’rifat bilimni, ma’naviyat esa qalbni tarbiyalasa, bu ikki jarayon
uyg‘unlashgandagina haqiqiy insonparvarlik, adolatparvarlik va yuksak axloq yuzaga
chiqadi.
2. Ma’naviy ishlarning zamonaviy tahdidlar sharoitidagi ahamiyati
Ma’naviy tarbiyaning asosiy vazifalari
Ma’naviy ishlar faqat ma’ruza yoki tadbirlar bilan cheklanib qolmasligi kerak. Unda
insonning qalbiga ta’sir etadigan, uni fikrlashga, to‘g‘ri yo‘lni tanlashga undaydigan
yondashuvlar muhim. Asosiy vazifalar quyidagilardan iborat:
Milliy va umuminsoniy qadriyatlarni singdirish;
Yoshlarda Vatanga muhabbat, ota-onaga ehtirom, mehnatsevarlik, mas’uliyat
tuyg‘ularini shakllantirish;
Internet va ommaviy axborot vositalaridan oqilona foydalanishga o‘rgatish;
Zararli odatlardan ogohlantirish va hayot tarzini sog‘lomlashtirish.
Bugungi kunda yoshlar ma’naviyatiga ta’sir etuvchi bir qator xavflar mavjud:
Axborot hujumlari
: Internet orqali tarqaladigan yot g‘oyalar, ekstremistik va
destruktiv mafkuralar;
2
Abdulla Avloniy, ma’rifiy arbob va pedagog
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
73-son 3–to’plam Iyun-2025
Sahifa: 107
Global mass-madaniyat ta’siri
: Milliy madaniyatni kamsituvchi, maishiylik va
vulgarlikni targ‘ib etuvchi mediamahsulotlar;
Ijtimoiy parokandalik
: Oilaviy tarbiyadagi yetishmovchilik, moddiy qiyinchiliklar
sababli ma’naviy yetuklikning pasayishi.
Bu xavflarga qarshi kurashish uchun ma’naviy tarbiya ishlarini ilmiy asoslangan,
tizimli, hamkorlikka asoslangan shaklda tashkil etish zarur.
3. Ma’naviy ishlarni takomillashtirishning asosiy yo‘nalishlari
a) Ta’lim-tarbiya tizimida
Maktab va OTMlarda “Ma’naviyat asoslari”, “Milliy g‘oya” kabi fanlarning
mazmunini zamonaviy talablar asosida yangilash;
Interaktiv, muloqotga asoslangan, qalbga ta’sir qiluvchi dars usullarini joriy etish;
O‘qituvchilarning ma’naviy salohiyatini muntazam oshirib borish.
b) Mahalla va jamoat institutlari orqali
Mahallalarda ma’naviy-ma’rifiy kengashlar faoliyatini qayta jonlantirish;
Oila, yoshlar va ayollar tashkilotlari orqali aholi bilan doimiy muloqot qilish;
Ijtimoiy muammolarga yechim berish jarayonini ma’naviy tarbiya bilan
uyg‘unlashtirish.
v) OAV va raqamli maydonda
Milliy g‘oya va ma’naviyatni targ‘ib etuvchi mediaplatformalarni qo‘llab-quvvatlash;
Blogerlar va kontent yaratuvchilar bilan hamkorlikda axloqiy targ‘ibot olib borish;
Yoshlarni axborot sofligiga da’vat etuvchi loyihalarni amalga oshirish.
«Globallashuv mafkurasi doimo o‘zgacha hayot tarzini zo‘rlab qabul qildirishga
intiladi. Milliy qadriyatlarni saqlash uchun madaniy immunitet kerak.»
3
4. Ma’naviy ishlarda ilmiy yondashuv zarurati
Ma’naviy tarbiyani faqat “an’anaviy tadbirlar” bilan cheklash samara bermaydi. Bu
sohada ilmiy tahlil, sotsiologik tadqiqotlar, tajriba asosida yondashuv zarur. Masalan:
Qaysi yosh guruhi qanday ma’naviy ta’sirga moyil?
Qaysi ommaviy vosita (video, maqola, muloqot) ko‘proq ta’sir qiladi?
Jamiyatda qaysi muammolar ma’naviyatni zaiflashtirmoqda?
Bu kabi savollarga javob berish orqali ma’naviy ishlarni takomillashtirish mumkin.
«Fanlar faqat aqlga, ma’naviyat esa qalbga ta’sir qiladi. Ikkalasi birga yurmas ekan,
inson butun emas.»
4
3
Y.Nisanov, falsafa fanlari doktori, "Ma’naviyat va milliy xavfsizlik" (Toshkent, 2019)
4
Imom G‘azzoliy, Islom falsafasi arbobi.
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
73-son 3–to’plam Iyun-2025
Sahifa: 108
5. Hamkorlikdagi ma’naviy islohotlar
Ma’naviy tarbiyada faqat maktab, universitet yoki mahalliy idoralar emas, balki butun
jamiyat mas’uldir. Jamoat tashkilotlari, diniy idoralar, san’at va madaniyat muassasalari,
ommaviy axborot vositalari bu jarayonda faol ishtirok etishi zarur. Har bir soha o‘z
salohiyatidan kelib chiqqan holda ma’naviyat targ‘ibotiga hissa qo‘shishi lozim.
Хulosа
«Ma’naviy yetuk jamiyat — o‘z kelajagini ma’rifat bilan qurgan jamiyatdir. Unda
inson qadri va vijdoni oliy qadriyatga aylanadi.»
5
Ma’naviyat — har qanday davlat va
jamiyatning qalbi, ruhi hisoblanadi. Agar inson ma’naviy jihatdan yetuk bo‘lsa, u qonunga
itoatkor, Vatanga sadoqatli, oilasi va jamiyatiga foydali shaxsga aylanadi. Shu sababli,
ma’naviy ishlarni takomillashtirish nafaqat ma’naviy ehtiyoj, balki ijtimoiy barqarorlik,
milliy xavfsizlik va kelajak muvaffaqiyatlarining kafolatidir.
Foydalanilgan adabiyotlar va manbalar
1. Mirziyoyev Sh.M. Yangi O‘zbekiston strategiyasi. – Toshkent, 2021.
2. Y.Nisanov. Ma’naviyat va milliy xavfsizlik. – Toshkent: Fan, 2019.
3. Q.Yo‘ldoshev. Yuksak ma’naviyat — yengilmas kuch. – Toshkent: Ma’naviyat,
2010.
4. Abdulla Avloniy. Turkiy go‘zal axloq. – Toshkent: O‘qituvchi, 1992.
5. Imom G‘azzoliy. Kimyo-e saodat. (tarjimasi orqali) – Toshkent, qayta nashr.
