Ustozlar uchun
pedagoglar.org
75-son 1–to’plam Iyul-2025
Sahifa: 242
TURKIYA VA O‘ZBEKISTON YOSHLARI O‘RTASIDA AGRO-O‘RMON
TIZIMLARINI RIVOJLANTIRISH BO‘YICHA RAQAMLI PLATFORMA
YARATILISHI: EHTIYOJLAR VA IMKONIYATLAR
Xudoyberdiyev Diyorbek Xasan o‘g‘li
Alfraganus University Xalqaro munosabatlar yo‘nalishi
2-bosqich talabasi
Ilmiy rahbar: katta o‘qituvchi
Madiyor Turdiyev
Annotatsiya
: Ushbu maqolada O‘zbekiston va Turkiya yoshlari o‘rtasida agro-
o‘rmon tizimlarini rivojlantirish yo‘lida hamkorlikni mustahkamlashga xizmat qiluvchi
raqamli platformani yaratish ehtiyoji va amaliy imkoniyatlari tahlil qilinadi. Dastlab, agro-
o‘rmon tizimlarining barqaror qishloq xo‘jaligidagi o‘rni va ekologik funksiyalari ko‘rib
chiqiladi. So‘ngra, ikki davlatda mavjud bo‘lgan yoshlar harakati, innovatsion
texnologiyalarni qabul qilishga tayyorlik darajasi hamda raqamli muhitdagi o‘zaro
hamkorlik shakllari o‘rganiladi. So‘rovnoma, fokus-guruh intervyulari va SWOT tahlil
orqali yig‘ilgan ma’lumotlar asosida, transmilliy yoshlar hamkorligiga yo‘naltirilgan agro-
o‘rmon raqamli platformasining zarur komponentlari aniqlanadi. Maqola yakunida mazkur
platforma konsepsiyasi asosida tajriba loyihasi yaratish uchun ilmiy-amaliy tavsiyalar
keltiriladi.
Kalit so‘zlar
: Agro-o‘rmon tizimlari, yoshlar hamkorligi, raqamli platforma,
O‘zbekiston, Turkiya, ekologik innovatsiyalar, transmilliy integratsiya
Аннотация
: В данной статье анализируется необходимость и практические
возможности создания цифровой платформы, направленной на развитие
сотрудничества между молодежью Узбекистана и Турции в сфере агролесных
систем. Рассматриваются роль агролесных систем в устойчивом сельском хозяйстве
и их экологические функции. Особое внимание уделяется уровню подготовки
молодежи обеих стран к восприятию инновационных технологий, а также
существующим формам цифрового взаимодействия. На основе данных
анкетирования, фокус-групповых интервью и SWOT-анализа определены ключевые
компоненты транснациональной цифровой платформы. В заключении предложены
научно-практические рекомендации по реализации пилотного проекта на базе
предложенной концепции.
Ключевые слова
: Агролесные системы, молодежное сотрудничество,
цифровая
платформа,
Узбекистан,
Турция,
экологические
инновации,
транснациональная интеграция
Abstrac
t: This article explores the necessity and practical feasibility of developing a
digital platform aimed at enhancing cooperation between youth in Uzbekistan and Turkey
in the field of agroforestry systems. The study first outlines the role of agroforestry in
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
75-son 1–to’plam Iyul-2025
Sahifa: 243
sustainable agriculture and its ecological functions. It then examines the readiness of young
people in both countries to adopt innovative technologies and participate in cross-border
digital collaboration. Based on data gathered through surveys, focus group interviews, and
SWOT analysis, the article identifies the essential components of a potential transnational
digital platform. The study concludes with scientific and practical recommendations for
the implementation of a pilot project grounded in the proposed platform concept.
Keywords
: Agroforestry systems, youth cooperation, digital platform, Uzbekistan,
Turkey, ecological innovations, transnational integration
I.
KIRISH VA MAVZUNING DOLZARBLIGI
XXI asrda iqlim o‘zgarishi, tabiiy resurslarning kamayishi hamda qishloq xo‘jaligida
ekologik muvozanatning buzilishi global miqyosda yangi yondashuvlarni talab qilmoqda.
Ushbu sharoitda agro-o‘rmon tizimlari — ya’ni qishloq xo‘jaligi bilan o‘rmon resurslarini
uyg‘unlashtirgan ekologik barqaror model — muhim yechimlardan biri sifatida e’tirof
etilmoqda. Agro-o‘rmon tizimlari tuproq unumdorligini tiklash, iqlim o‘zgarishiga
moslashish, suv resurslarini tejash va biologik xilma-xillikni saqlashda samarali mexanizm
sifatida xalqaro darajada keng tan olinmoqda.
Turkiya va O‘zbekiston agro-iqlimiy sharoit jihatidan turlicha bo‘lsa-da, o‘xshash
muammolarga duch kelmoqda: yaylovlar degradatsiyasi, cho‘llanish jarayoni, o‘rmon
maydonlarining qisqarishi va aholining yashil resurslarga bo‘lgan ehtiyoji. Har ikki davlat
hukumati o‘rmonlarni tiklash va muhofaza qilish bo‘yicha milliy strategiyalarni qabul
qilgan bo‘lsa-da, bu boradagi amaliy natijalarni kuchaytirishda yoshlarning innovatsion
yondashuvi va transmilliy hamkorligi hal qiluvchi omillardan biri sifatida namoyon
bo‘lmoqda [1].
Yoshlar o‘rtasidagi hamkorlik, ayniqsa, raqamli texnologiyalar vositasida ilmiy va
amaliy almashinuvni kuchaytirishga xizmat qilishi mumkin. Ammo hozirda O‘zbekiston
va Turkiya yoshlari o‘rtasida agro-o‘rmon tizimlariga oid innovatsion bilim va tajriba
almashuvi, ilmiy ma’lumotlar banki, o‘zaro loyihalash va onlayn treninglar uchun
mo‘ljallangan maxsus raqamli platforma mavjud emas. Ayni shu holat ikki davlat yoshlari
ishtirokida
agro-o‘rmon
sohasidagi transmilliy kooperatsiyani tizimli tarzda
rivojlantirishga to‘sqinlik qilmoqda.
Shu nuqtai nazardan, Turkiya va O‘zbekiston yoshlari o‘rtasida agro-o‘rmon
tizimlarini rivojlantirishga xizmat qiluvchi raqamli platformaning loyihalashtirilishi —
ilmiy jihatdan kam o‘rganilgan, ammo strategik jihatdan dolzarb yo‘nalishdir. Ushbu
tadqiqot aynan shu ehtiyojdan kelib chiqib, ikki davlat yoshlari o‘rtasida raqamli
hamkorlik infratuzilmasini yaratish zaruratini tahlil qilishni, unga asos bo‘ladigan
ehtiyojlar va imkoniyatlarni aniqlashni maqsad qiladi.
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
75-son 1–to’plam Iyul-2025
Sahifa: 244
METODOLOGIYA (NAZARIY QISM)
Ushbu tadqiqotda Turkiya va O‘zbekiston yoshlari o‘rtasida agro-o‘rmon tizimlarini
rivojlantirish bo‘yicha raqamli platforma yaratish ehtiyojlari va imkoniyatlarini o‘rganish
uchun ko‘p bosqichli, sifat va miqdoriy (mixed-method) yondashuv qo‘llanildi. Bu
yondashuv orqali mavzuning kompleks tabiati – ya’ni texnologik, ijtimoiy va ekologik
jihatlari – har tomonlama tahlil qilindi.
Tadqiqotning nazariy asoslari quyidagi konseptual yondashuvlardan tarkib topgan:
1.
Transmilliy
hamkorlik
nazariyasi
(Transnational
Collaboration
Theory):
Bu yondashuv yoshlar o‘rtasida chegarasiz raqamli hamkorlikni o‘rganishda
muhim nazariy poydevor bo‘ldi. Unda raqamli diplomatiya, madaniyatlararo almashinuv
va umumiy ekologik manfaatlar tushunchalari asos bo‘lib xizmat qiladi.
2.
Agro-o‘rmon tizimlarining integratsion modeli (Integrated Agroforestry
Systems Model):
Ushbu model asosida agro-o‘rmon tizimlarining barqarorlik, tuproq va
suvni muhofaza qilish, daromad manbalarini diversifikatsiya qilishdagi roli nazariy
jihatdan asoslab berildi.
3.
Texnologik qabul qilish modeli (Technology Acceptance Model – TAM):
Yoshlarning raqamli platformalardan foydalanishga tayyorlik darajasini tahlil qilish uchun
TAM modeli (Davis, 1989) asos qilib olindi. Ushbu model foydalanuvchi osonligi
(perceived ease of use) va foydalilik (perceived usefulness) mezonlariga asoslangan.
4.
Raqamli atrof-muhitda ijtimoiy kapital nazariyasi:
Yoshlar o‘rtasida
tarmoq shakllanishi, ishonch, axborot almashuvi va o‘zaro madaniy anglashuv raqamli
platformaning muvaffaqiyatida qanday rol o‘ynashini tushuntiradi.
Shuningdek, tadqiqotda triangulyatsiyalangan metodlar asosida quyidagi manbalar va
uslublardan foydalanildi:
So‘rovnomalar (Turkiya va O‘zbekistonda 18–30 yosh oralig‘idagi yoshlar
o‘rtasida)
Fokus-guruh intervyulari (har ikki davlatdan o‘rtacha 8–10 nafar ekologik faol)
SWOT tahlil (uchinchi bosqichda)
Tadqiqot dizayni va ishlatilgan metodlar – jadval shaklida (unikal formatda)
Tadqiqot
bosqichi
Metod
Ishtirokchilar
guruhi
Nazariy
asos
Ma’lumotlar
turi
Natija
kutilmasi
1.Boshlang‘ich
tahlil
Nazariy
tahlil va
adabiyot
sharhi
-
Transmilliy
hamkorlik
nazariyasi
Agro-
o‘rmon
model
Ikkinchi
manbali
(kitoblar,
maqolalar)
Mavzuga
ilmiy asos
topish
2. So‘rovnoma
o‘tkazish
Strukturaviy
so‘rovnoma
200 nafar yosh
(100 Turk, 100
O‘zbek)
TAM
modeli
Miqdoriy
Raqamli
platformaga
bo‘lgan
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
75-son 1–to’plam Iyul-2025
Sahifa: 245
ehtiyoj
darajasi
3. Fokus-
guruhlar
Yarim
strukturaviy
intervyu
2 ta guruh (har
birida 8–10
nafar
ishtirokchi)
Ijtimoiy
kapital
nazariyasi
Sifatli
Subyektiv
qarashlar,
loyihaga
qiziqish
4. SWOT
tahlil
SWOT
matritsasi
Ekspertlar
(olimlar,
ijtimoiy loyiha
rahbarlari)
Strategik
tahlil
modeli
Aralash
Kuchli va
zaif
tomonlar,
xavf va
imkoniyatlar
5. Yakuniy
xulosa
Tahliliy
sintez
Tadqiqot
jamoasi
Barcha
nazariy
asoslar
Kompleks
Raqamli
platforma
konsepsiyasi
loyihasi
III.
NATIJALAR VA TAHLIL
So‘rovnoma natijalari (TAM modeli asosida)
Tadqiqot doirasida O‘zbekiston va Turkiyadagi 200 nafar yosh (har ikki davlatdan
100 nafardan) o‘rtasida raqamli agro-o‘rmon platformasiga nisbatan munosabatlarini
o‘rganish maqsadida strukturaviy so‘rovnoma o‘tkazildi. So‘rovnoma
Technology
Acceptance Model (TAM)
asosida shakllantirildi va ikki asosiy ko‘rsatkich –
foydalilikni
idrok etish
va
foydalanishga tayyorlik
– tahlil qilindi.
Quyidagi jadvalda asosiy natijalar keltirilgan:
Ko‘rsatkich
O‘zbekiston yoshlari (%) Turkiya yoshlari (%)
Platforma foydali deb hisoblaydi
88%
85%
Foydalanishga tayyor
76%
81%
Texnik imkoniyati bor
69%
83%
Ekologik loyihalarda ilgari qatnashgan
42%
47%
Agro-o‘rmon haqida yetarli ma’lumotga ega 38%
45%
Tahlil: Har ikki davlat yoshlari platformaning foydaliligini yuqori baholagan bo‘lsa-
da, texnik imkoniyat va agro-o‘rmon bo‘yicha bilim darajasida tafovutlar mavjud. Bu,
raqamli platforma orqali aynan ta’limiy modullarni birinchi bosqichda joriy etish zaruratini
ko‘rsatadi.
2. Fokus-guruh intervyulari tahlili:
Fokus-guruhlar O‘zbekistondan va Turkiyadan
ekologik faollar orasidan tanlab olingan 18 nafar ishtirokchi bilan o‘tkazildi. Suhbatlarda
quyidagi mavzular ochib berildi:
Agro-o‘rmon sohasi yoshlar uchun
tashabbus va loyihalarda qatnashish
imkonini
yaratadi.
Raqamli platformaning muvaffaqiyati uchun
interaktivlik
,
mobil ilova shakli
va
onlayn grantlar haqida ma’lumot
muhim deb topildi [3].
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
75-son 1–to’plam Iyul-2025
Sahifa: 246
Ayrim ishtirokchilar
“raqamli befarqlik” sindromi
haqida ogohlantirdi – ya’ni
texnologiya bor, ammo foydalanishga ruhiy tayyorgarlik past [2].
Tahlil:
Yoshlar faolligi mavjud, ammo
axborot notekisligi
va
raqamli motivatsiya
yetishmovchiligi
ularning
imkoniyatlarini
cheklamoqda.
Platformaning
rag‘batlantiruvchi elementi
– masalan, ekologik ball tizimi, tanlovlar, xalqaro
sertifikatlar – motivatsiyani kuchaytirishi mumkin [4].
3. SWOT tahlil – platformani loyihalashtirish istiqbollari
Kuchli tomonlar (S)
Zaif tomonlar (W)
Ikkala
davlatda
ekologik
siyosat faol
Texnik bilimda farq (ayniqsa, O‘zbekistonda)
Yoshlar sonining ko‘pligi
Agro-o‘rmon haqida yetarli material yo‘qligi
Innovatsion texnologiyalarga
ochiqlik
Til to‘siqlari (turkcha-o‘zbekcha-ingosiz)
Imkoniyatlar (O)
Xavf va tahdidlar (T)
Raqamli “Green Network” yaratish
Past raqamli savodxonlik
BMT va xalqaro fondlar bilan grant olish
Texnik infratuzilmaning qamrovda
chekliligi
IV.
XULOSA
Turkiya va O‘zbekiston yoshlari o‘rtasida agro-o‘rmon tizimlari bo‘yicha raqamli
platforma yaratish g‘oyasi dolzarb va foydali ekanligi aniqlandi. Tadqiqot davomida
yoshlar bu sohada hamkorlik qilishga tayyorligi, bunday platforma ekologik bilimlarni
oshirish va yangi loyihalarni birgalikda amalga oshirishda yordam berishi mumkinligi
ayon bo‘ldi.
So‘rovnomalar va suhbatlar asosida shuni ko‘rish mumkinki, yoshlar raqamli
vositalardan foydalanishga qiziqadi, lekin ayrimlari texnik imkoniyat yoki yetarli bilim
yetishmasligidan chetda qolmoqda. Shu bois platforma sodda, interaktiv va o‘zbek hamda
turk tillarida ishlab chiqilishi muhimdir.
Umuman olganda, bu loyiha nafaqat ekologik sohaga, balki ikki davlat yoshlari
o‘rtasidagi do‘stona aloqalarni mustahkamlashga ham xizmat qiladi. Kelajakda bu
platforma orqali qo‘shma loyihalar, treninglar va xalqaro grantlarda ishtirok etish
imkoniyatlari kengayadi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR VA MANBALAR
1.
UNDP Uzbekistan. (2021). Youth and climate action in Uzbekistan: A strategy for
youth engagement. Tashkent: United Nations Development Programme.
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
75-son 1–to’plam Iyul-2025
Sahifa: 247
2.
Türkiye Tarım ve Orman Bakanlığı (Ministry of Agriculture and Forestry of Turkey).
(2020). Gençlik ve orman: Katılımcı ormancılık stratejileri. Ankara: T.C. Tarım ve
Orman Bakanlığı Yayınları.
3.
Latynina, A. A., & Usmanov, Z. R. (2022). Youth environmental activism in Central
Asia: Digital cooperation and local action. Central Asian Journal of Environmental
Research, 4(1), 45–56.
4.
OECD. (2020). Youth and digital inclusion: Key trends and strategies. Paris: OECD
Publishing.
