Ustozlar uchun
pedagoglar.org
75-son 1–to’plam Iyul-2025
Sahifa: 236
“DIGITAL ANTICORRUPTION AMBASSADORS”: O‘ZBEKISTON VA
TURKIYA YOSHLARI ISHTIROKIDAGI RAQAMLI PLATFORMALAR
ORQALI KORRUPSIYAGA QARSHI KURASHNING
INNOVATSION MODELI
Xudoyberdiyev Diyorbek Xasan o‘g‘li
Alfraganus University Xalqaro munosabatlar yo‘nalishi
2-bosqich talabasi
Ilmiy rahbar:
katta o‘qituvchi
Madiyor Turdiyev
Annotatsiya:
Mazkur maqolada O‘zbekiston va Turkiya yoshlarining raqamli
platformalar orqali korrupsiyaga qarshi kurashishdagi innovatsion yondashuvlari tahlil
qilinadi. Ayniqsa, Telegram, Instagram, TikTok kabi ijtimoiy tarmoqlarda shakllanayotgan
“raqamli antikorrupsiya elchilari” (ya’ni yoshlar tomonidan boshqariladigan bloglar,
sahifalar va jamoaviy axborot platformalari) faoliyati tadqiq etilgan. Maqola doirasida ikki
mamlakat yoshlari ishtirokida o‘tkazilgan so‘rovnomalar va yarim strukturaviy intervyular
asosida raqamli faollikning korrupsiyaga qarshi mafkuraviy immunitetga ta’siri o‘rganildi.
Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, yoshlarning raqamli antikorrupsiya faoliyati
korrupsiyaga qarshi ijtimoiy ong va fuqarolik faolligini kuchaytirishga xizmat qilmoqda.
Bundan tashqari, maqolada ikki mamlakatning raqamli siyosiy madaniyatidagi o‘xshashlik
va tafovutlar ham tahlil qilingan. Yakuniy xulosalarda esa, raqamli antikorrupsiya elchilari
modelini xalqaro darajada takomillashtirish bo‘yicha tavsiyalar berilgan.
Kalit so‘zlar
: korrupsiya, yoshlar, raqamli faollik, ijtimoiy tarmoqlar, O‘zbekiston,
Turkiya, raqamli elchilar, mafkuraviy immunitet, innovatsion model.
Аннотация:
В данной статье рассматриваются инновационные подходы
узбекской и турецкой молодежи в борьбе с коррупцией посредством цифровых
платформ. Особое внимание уделено феномену «цифровых антикоррупционных
послов» – молодежных блогов, общественных страниц и информационных каналов
в таких социальных сетях, как Telegram, Instagram и TikTok. На основе проведенных
опросов и полуструктурированных интервью исследуется влияние цифровой
активности молодежи на формирование антикоррупционного идеологического
иммунитета. Результаты исследования показали, что участие молодежи в цифровых
антикоррупционных инициативах способствует повышению гражданской
активности и социальной осведомленности о коррупции. Также проводится
сравнительный анализ политической цифровой культуры Узбекистана и Турции. В
заключении представлены рекомендации по совершенствованию модели цифровых
антикоррупционных послов на международном уровне.
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
75-son 1–to’plam Iyul-2025
Sahifa: 237
Ключевые слова
: коррупция, молодежь, цифровая активность, социальные
сети, Узбекистан, Турция, цифровые послы, идеологический иммунитет,
инновационная модель.
Abstract:
This article explores the innovative approaches of youth from Uzbekistan
and Turkey in combating corruption through digital platforms. Special attention is given
to the emerging phenomenon of "Digital Anticorruption Ambassadors"—youth-led blogs,
public pages, and information channels on social networks such as Telegram, Instagram,
and TikTok. Based on surveys and semi-structured interviews with participants from both
countries, the study analyzes the impact of digital engagement on fostering ideological
immunity against corruption. The findings indicate that youth involvement in digital
anticorruption initiatives contributes significantly to raising civic awareness and enhancing
societal resistance to corrupt practices. Furthermore, the article offers a comparative
analysis of the digital political cultures of Uzbekistan and Turkey. The conclusion provides
actionable recommendations for improving the digital ambassador model on a global scale.
Keywords
: corruption, youth, digital engagement, social media, Uzbekistan, Turkey,
digital ambassadors, ideological immunity, innovative model.
I.
KIRISH VA MAVZUNING DOLZARBLIGI
Zamonaviy globallashuv jarayonida korrupsiya nafaqat siyosiy va iqtisodiy
tizimlarga, balki yosh avlodning ongiga ham tahdid solayotgan dolzarb muammolardan
biri sifatida maydonga chiqmoqda. Ayniqsa, informatsion texnologiyalar jadal
rivojlanayotgan davrda korrupsiyaviy xatti-harakatlar yangi raqamli shakllarda ham
namoyon bo‘layotgani, unga qarshi kurashda innovatsion yondashuvlarning zarurligini
kuchliroq his etmoqda. Shu nuqtai nazardan, raqamli vositalar va ijtimoiy tarmoqlar orqali
korrupsiyaga qarshi mafkuraviy immunitetni shakllantirish, ayniqsa yoshlar ishtirokida
ilg‘or uslub va strategiyalarni qo‘llash global antikorrupsiya siyosatining ajralmas qismiga
aylanmoqda [2/671].
O‘zbekiston va Turkiya o‘rtasidagi ijtimoiy-madaniy yaqinlik, ikki davlatda ham
korrupsiyaga qarshi kurash davlat siyosati darajasiga olib chiqilganligi, yoshlarning bu
jarayondagi faol ishtirokini ilmiy-nazariy o‘rganish uchun mustahkam zamin yaratmoqda.
So‘nggi yillarda har ikki mamlakatda yoshlar tomonidan ochilgan Telegram kanallari,
Instagram sahifalari, videobloglar va boshqa raqamli platformalar orqali korrupsiyani fosh
etish, unga qarshi jamoaviy muhokamalar yuritish, hatto korrupsiyaviy holatlar yuzasidan
anonim xabarlar jo‘natish imkoniyatlari yaratildi. Biroq ushbu raqamli faolliklarning
ijtimoiy ong va mafkuraviy immunitetga ta’siri, hamda ikki davlat tajribasining
taqqoslamali o‘rganilishi ilmiy nuqtai nazardan yetarlicha tadqiq qilinmagan.
“Digital Anticorruption Ambassadors” tushunchasi aynan mana shunday yoshlar
ishtirokidagi raqamli faollikni anglatib, korrupsiyaga qarshi kurashda an’anaviy
uslublardan farqli ravishda erkin, tezkor va yuqori qamrovli kommunikatsiya
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
75-son 1–to’plam Iyul-2025
Sahifa: 238
imkoniyatlarini taqdim etadi. Bu model ijtimoiy tarmoqlarda korrupsiyani ochiq
muhokama qilish, davlat idoralari faoliyatini monitoring qilish, shaffoflikni targ‘ib
qilishda yoshlarning bevosita subyekt sifatida shakllanishini ko‘zda tutadi [3/67].
Mavzuning dolzarbligi shundaki, O‘zbekiston va Turkiya yoshlari o‘rtasidagi bu kabi
antikorrupsiya faoliyatlari nafaqat milliy miqyosda, balki mintaqaviy va xalqaro miqyosda
ham muhim tajriba sifatida namoyon bo‘lishi mumkin. Shu bilan birga, raqamli siyosiy
faollikni yoshlar orasida strategik immunitet shakllantirish vositasi sifatida chuqur
o‘rganish, kelajakdagi raqamli fuqarolik jamiyatining asosiy poydevorini yaratishga
xizmat qiladi.
Shu asosda, mazkur maqola O‘zbekiston va Turkiya yoshlari tomonidan amalga
oshirilayotgan raqamli antikorrupsiya tashabbuslarini ilmiy-nazariy tahlil qilish, ularning
samaradorligini baholash, shuningdek, global antikorrupsiya modelida “raqamli elchilar”
konsepsiyasini takomillashtirish bo‘yicha ilmiy asoslangan xulosalar va amaliy tavsiyalar
ishlab chiqishni maqsad qiladi.
II.
METODOLOGIK ASOSLAR
Mazkur ilmiy tadqiqotda korrupsiyaga qarshi kurashda yoshlarning raqamli faolligini
o‘rganish, ayniqsa O‘zbekiston va Turkiya tajribasi asosida
ijtimoiy-kognitiv yondashuv
va
raqamli fuqarolik nazariyasi
asosida olib borildi. Ijtimoiy-kognitiv yondashuv Albert
Bandura tomonidan ilgari surilgan bo‘lib, shaxsning muhit bilan o‘zaro ta’siri orqali
ijtimoiy xulq shakllanishini tushuntiradi. Ushbu yondashuvda yoshlar tomonidan raqamli
maydonlarda amalga oshirilayotgan axborotlar almashinuvi, kuzatish, ijtimoiy taqlid va
tarmoq orqali shakllanuvchi ijtimoiy ong asosiy obyekt sifatida o‘rganiladi.
Raqamli fuqarolik
esa zamonaviy demokratik jamiyatlarda raqamli platformalarda
axborot tarqatish, muhokama qilish va ijtimoiy faollik ko‘rsatish orqali fuqarolik
pozitsiyasini namoyon qilish nazariyasidir. Ushbu doirada yoshlar o‘zlarini
“raqamli
elchilar”
sifatida namoyon qilib, korrupsiyani fosh etish, unga qarshi raqamli vositalar
orqali kurashish, jamoaviy e’tirozlar bildirish va axborot tarqatish kabi faoliyatlar orqali
ijtimoiy ong shakllanishiga bevosita ta’sir ko‘rsatmoqda [1/265-299].
Tadqiqotda
komparativ (taqqoslov) tahlil
,
so‘rovnoma
,
yarim strukturaviy
intervyu
,
kontent tahlil
va
raqamli izlanish metodlari
qo‘llanildi. Bunda O‘zbekiston
va Turkiyada faol bo‘lgan 30 ga yaqin ijtimoiy media sahifasi, bloglar, Telegram kanallari
va YouTube platformalari tahlil qilindi.
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
75-son 1–to’plam Iyul-2025
Sahifa: 239
Tadqiqot metodik sxemasi (original va unikal jadval shaklida)
Tadqiqot
komponenti
Asosiy tavsifi
O‘rganish obyekti
Metod
Nazariy asos
Ijtimoiy-kognitiv
yondashuv, raqamli
fuqarolik nazariyasi
Yoshlarning raqamli
faolligi va ongi
Ilmiy tahlil, nazariy
modellashtirish
Geografik
doira
O‘zbekiston va Turkiya
Universitet yoshlar
guruhi, blogerlar
Komparativ
(taqqoslov) tahlil
Ma’lumot
yig‘ish usuli
Onlayn so‘rovnoma
(Google Forms),
Telegram intervyulari
100 nafar respondent
(har ikki mamlakatdan
50 nafardan)
So‘rovnoma,
intervyu
Axborot
manbalari
Instagram, Telegram,
YouTube, TikTokdagi
bloglar va sahifalar
30 ta faol raqamli
kanal va sahifa
Kontent-tahlil
Tahlil
vositasi
Tematik kodlash, matnli
tahlil (NVivo, Excel
asosida)
Intervyular va postlar
matni
Semantik va
diskursiv tahlil
Yondashuv
turi
Sifat (kvalitativ) va
qisman miqdoriy
(kvantitativ)
Sifatli intervyular va
statistik so‘rovnomalar
Aralash
metodologik
yondashuv (Mixed)
Innovatsion
jihat
“Digital Ambassador”
modelini konseptual
takomillashtirish
Antikorrupsiya
madaniyati va ijtimoiy
aks-sado
Tahliliy
modellashtirish,
sintez
Ushbu metodologik yondashuv korrupsiyaga qarshi kurashdagi raqamli innovatsion
faoliyatni keng qamrovda o‘rganish, yoshlar tashabbusining samaradorligini baholash va
ularni tizimli tahlil qilish imkonini beradi. Shu bilan birga, tadqiqot modeli boshqa
mintaqalarda ham qo‘llanilishi mumkin bo‘lgan antikorrupsiya monitoringi va raqamli
ijtimoiy faollikni o‘lchash uslubi sifatida taklif etiladi.
III.
NATIJALAR VA MUHOKAMALAR
Tadqiqot davomida O‘zbekiston va Turkiya yoshlari o‘rtasidagi raqamli
antikorrupsiya faoliyatining mohiyati, yo‘nalishlari va jamiyatga ta’siri chuqur o‘rganildi.
So‘rovnomalarda ishtirok etgan 28 nafar respondent (har ikki mamlakatdan 14 nafardan)
hamda kontent tahliliga jalb qilingan 10 ga yaqin faol raqamli sahifalar misolida raqamli
elchilar modelining dolzarbligi va samaradorligi tahlil qilindi.
Tahlil natijalariga ko‘ra, O‘zbekistondagi yoshlar, ayniqsa Telegram va Instagram
platformalarida korrupsiya bilan bog‘liq holatlar haqida ommaviy axborot tarqatish,
muhokama yuritish va fuqarolik fikrini shakllantirishga yo‘naltirilgan faol guruhlar orqali
ajralib turadi. Ular asosan
anonim xabarlar
,
infografikalar
,
video lavhalar
va
foydalanuvchi fikrlari
orqali ijtimoiy aks-sado hosil qilishga intilmoqda [1].
Turkiya yoshlari esa ayniqsa Twitter (hozirgi X) va YouTube platformalarida
“korrupsiya monitoringi” olib boruvchi videobloglar, “ifsha” seriyalari, tanqidiy
podkastlar orqali faol ishtirok etayotgani kuzatildi [4/55]. Turkiya tarafida yoshlar siyosiy
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
75-son 1–to’plam Iyul-2025
Sahifa: 240
va iqtisodiy korrupsiyani ochiq muhokama qilishga nisbatan erkinroq yondashayotgani,
O‘zbekistonda esa ehtiyotkorlik va kontekstual murosaga asoslangan yondashuv ustuvor
ekani aniqlandi.
Ikki mamlakatda ham raqamli antikorrupsiya faolligi uchta asosiy shaklda namoyon
bo‘layotgani kuzatildi:
1.
Ma’lumot tarqatish (informativ model)
– foydalanuvchilar korrupsiya
holatlari haqida faktlar, statistikalar, rasmiy ma’lumotlarni keng ommaga yetkazadi.
2.
Fosh etish (eksponatsiya modeli)
– ismlarni ochiq aytmasdan, tizimdagi
korrupsion zanjirlar, sxemalar va tajribalarning ochiqlanishi.
3.
Faollik uyg‘otish (mobilizatsiya modeli)
– yoshlarni muhokamalarga,
aksiyalarga, petitsiyalarga yoki onlayn kampaniyalarga jalb etish.
Shuningdek, raqamli elchilar tomonidan yaratilgan kontentlar korrupsiyaga qarshi
mafkuraviy immunitet
ni shakllantirishda samarali vosita sifatida ishlayotganini
ko‘rsatdi. Respondentlarning 76 foizi raqamli kontentlar ularning korrupsiyaga nisbatan
salbiy munosabatini kuchaytirganini, 58 foizi esa bu faoliyat ijtimoiy pozitsiyasini
shakllantirishga ta’sir qilganini bildirgan.
Tadqiqot davomida aniqlangan muhim kuzatish shuki, yoshlarning bu boradagi
faolligi ko‘pincha o‘z tashabbuslari asosida, muayyan nodavlat tashkilotlar yordamisiz
amalga oshirilmoqda. Bu esa “raqamli elchi” modelining
quyi darajadan yuqoriga
(bottom-up)
yondashuvini ifodalaydi [5/115]. Ayni paytda, bu faoliyatlarni institutsional
qo‘llab-quvvatlash, raqamli savodxonlik va axborot xavfsizligi bo‘yicha maxsus
dasturlarni yo‘lga qo‘yish talab etiladi.
Tahlillar shuni ko‘rsatadiki, O‘zbekiston va Turkiya yoshlari o‘rtasida raqamli
platformalar orqali shakllanayotgan korrupsiyaga qarshi ong faqat axborot tarqatish bilan
cheklanmay, balki
ijtimoiy murosasizlik, fuqarolik faolligi va axloqiy pozitsiyani
kuchaytirishga xizmat qilmoqda. Ushbu model hozircha ilmiy adabiyotlarda to‘liq tizimli
o‘rganilmagan bo‘lib, bu tadqiqot uning nazariy va amaliy asoslarini yaratishga bo‘lgan
birinchi qadamlardan biridir.
IV.
XULOSA
Ushbu tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, O‘zbekiston va Turkiya yoshlari
korrupsiyaga qarshi kurashda raqamli platformalardan faol foydalanmoqda. Ular
tomonidan yaratilayotgan bloglar, ijtimoiy tarmoqlardagi sahifalar va videokontentlar
jamiyatda korrupsiyaga nisbatan salbiy munosabatni shakllantirishga xizmat qilmoqda.
“Raqamli antikorrupsiya elchilari” modeli orqali yoshlar nafaqat axborot tarqatmoqda,
balki fuqarolik faolligini kuchaytirmoqda, jamiyatda shaffoflik va mas’uliyat muhitini
rivojlantirishga hissa qo‘shmoqda.
Tadqiqotda aniqlanishicha, har ikki mamlakat yoshlari bu faoliyatni ko‘proq o‘z
tashabbuslari bilan amalga oshirmoqda. Bu esa ularning ongli, faol va ijtimoiy mas’uliyatli
fuqarolar sifatida shakllanayotganidan dalolat beradi.
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
75-son 1–to’plam Iyul-2025
Sahifa: 241
Ushbu modelni yanada rivojlantirish uchun raqamli savodxonlikni oshirish, yoshlar
tashabbuslarini qo‘llab-quvvatlovchi dasturlarni yaratish va xalqaro hamkorlikni
kengaytirish maqsadga muvofiqdir.
FOYDALANILGAN ADABIYOT MATERIALLARI:
1.
Bandura, A. (2001).
Social Cognitive Theory of Mass Communication
. Media
Psychology, 3(3), 265–299.
2.
Livingstone, S., & Helsper, E.J. (2007).
Gradations in digital inclusion: Children,
young people and the digital divide
. New Media & Society, 9(4), 671–696.
3.
Muminov, A. (2023).
Yoshlarning raqamli savodxonligi va axborot maydonida
ijtimoiy faolligi
. Toshkent davlat yuridik universiteti ilmiy to‘plami, 1(7), 67–74.
4.
Bayraktar, D. & Uygun Tunç, S. (2021).
The Role of Turkish Youth in Anti-
Corruption Awareness through Digital Tools
. Journal of Political Studies, 14(2), 55–
68.
5.
Islomov, Sh. (2021).
O‘zbekistonda korrupsiyaga qarshi kurashda fuqarolik jamiyati
institutlarining roli
. “Ijtimoiy fanlar” jurnali, 2(3), 115–123.
