Ustozlar uchun
pedagoglar.org
72-son 1 –to’plam May 2025
Sahifa: 73
O'ZBEKISTON RESPUBLIKASI PUL TIZIMI VA UNING ELEMENTLARI
Samarqand iqtisodiyot va servis instituti Bank ishi kafedra o’qituvchisi
Abduvaxobov Shaxzod
Samarqand iqtisodiyot va servis instituti talabasi
Aliqulov Azamat
Annotatsiya.
Mazkur maqolada O‘zbekiston Respublikasida ta’lim tizimini
rivojlantirish, uning samaradorligini oshirish hamda uni zamon talablariga moslashtirish
yo‘lida amalga oshirilayotgan normativ-huquqiy hujjatlar tahlil qilinadi. Ta’lim sohasi
bo‘yicha qonunchilik bazasini takomillashtirish, ayniqsa, oliy ta’lim muassasalarining
faoliyatini tartibga soluvchi huquqiy me’yorlarning yangilanishi va ularning amaliyotda
qo‘llanilishi katta ahamiyatga ega. Bank ishi yo‘nalishida o‘qiyotgan talaba sifatida
ushbu mavzuning dolzarbligi nafaqat mamlakatning ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyotida,
balki moliya sohasida malakali va raqobatbardosh mutaxassislarni tayyorlash uchun zarur
huquqiy asoslarni shakllantirishda ham namoyon bo‘ladi.
Kalit so’zlar.
Bank, bank faoliyati, ta’lim tizimi,, pul, qonunchilik, kadrlar
tayyorlash, me’yoriy-huquqiy baza,
Kirish.
O‘zbekiston Respublikasining barqaror rivojlanishi va raqobatbardosh
iqtisodiyotni shakllantirishda zamonaviy bilim hamda malakaga ega inson resurslari asosiy
omil sifatida tan olinmoqda. Bu borada ta’lim tizimi beqiyos ahamiyat kasb etadi. Shunga
muvofiq, uning institutsional va huquqiy bazasini takomillashtirish doimiy e’tibor
markazida turibdi. Ayniqsa, globallashuv jarayoni va raqamli transformatsiya sharoitida
har bir davlat o‘z ta’lim tizimini yangilash, sifat va natijadorlikka yo‘naltirilgan huquqiy
asoslarni shakllantirish zaruratini chuqur his etmoqda. O‘zbekistonda so‘nggi yillarda
ta’lim sohasida amalga oshirilayotgan keng ko‘lamli islohotlar, xususan Prezident
farmonlari va qarorlari, Vazirlar Mahkamasining tegishli qarorlari hamda “Ta’lim
to‘g‘risida”gi Qonun bilan bog‘liq o‘zgartish va qo‘shimchalar tizimni rivojlantirishda
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
72-son 1 –to’plam May 2025
Sahifa: 74
muhim omil bo‘lib xizmat qilmoqda. Ushbu me’yoriy-huquqiy hujjatlar ta’lim
jarayonining sifatini oshirish, zamonaviy kasbiy ko‘nikma va bilimlarga ega bo‘lgan
malakali kadrlarni tayyorlash uchun mustahkam asos yaratmoqda.
Bank ishi yo‘nalishida tahsil olayotgan talabalar uchun ta’lim sohasining
qonunchilik asoslarini puxta o‘rganish, huquqiy barqarorlikni ta’minlovchi vositalarni
anglash muhim ahamiyatga ega. Chunki moliyaviy sektorda faoliyat yurituvchi har bir
mutaxassis nafaqat kasbiy bilimga, balki huquqiy tafakkur va mas’uliyat hissiga ega
bo‘lishi zarur. Shu sababli, ushbu maqolada O‘zbekistonda ta’lim sohasida shakllangan
huquqiy asoslar, ularning amaliy hayotdagi o‘rni va istiqboldagi takomillashtirish
yo‘nalishlari atroflicha tahlil etiladi. Ta’lim har qanday jamiyat taraqqiyotining poydevori
sanaladi.
Aynan ta’lim orqali inson kapitali shakllanadi, millat istiqboli belgilanadi va ijtimoiy
hamda iqtisodiy rivojlanish uchun zarur shart-sharoitlar yaratiladi.O‘zbekiston
Respublikasi mustaqillikka erishgan dastlabki yillardan boshlab ta’lim tizimini
rivojlantirish, uni zamonaviy talablar darajasiga olib chiqish maqsadida bir qator me’yoriy-
huquqiy hujjatlar ishlab chiqilib, hayotga tatbiq etila boshlandi. Biroq bu jarayon
soddalikdan yiroq bo‘lib, izchil va bosqichma-bosqich amalga oshirilayotgan chuqur
islohotlarni talab qiladigan murakkab yo‘ldir.
Avvalo, ta’lim tizimining huquqiy poydevorini yaratish jarayoniga nazar
tashlaydigan bo‘lsak, bu borada “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonun (1997 yilda qabul qilingan,
2020 yilda esa yangi tahriri tasdiqlangan), “Kadrlar tayyorlash milliy dasturi”, shuningdek
Prezident farmonlari, qarorlari va Hukumat qarorlari muhim asos sifatida xizmat qilgan.
Bugungi globallashayotgan dunyoda ta’lim sifati raqobatbardosh, zamonaviy bilim va
ko‘nikmalarga ega mutaxassislar tayyorlash bilan chambarchas bog‘liqdir. Ayniqsa, bank
ishi, moliyaviy boshqaruv va iqtisodiyot kabi strategik sohalarda tahsil olayotgan yoshlar
uchun normativ-huquqiy asoslar bilan tanishish, ularni chuqur tahlil qilish va amaliyotda
qo‘llash katta ahamiyat kasb etadi. Chunki moliya tizimida faoliyat yurituvchi mutaxassis
nafaqat zamonaviy texnologiyalarni egallagan bo‘lishi, balki qonunchilik me’yorlarini
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
72-son 1 –to’plam May 2025
Sahifa: 75
chuqur bilishi va o‘z faoliyatida huquqiy mas’uliyatni unutmasligi lozim. O‘zbekistonda
amalga oshirilayotgan ta’lim sohasidagi islohotlar asosan ochiqlik, shaffoflik va xalqaro
standartlarga moslikni ta’minlashga yo‘naltirilgan. Masalan, 2021–2026 yillarga
mo‘ljallangan “Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi”da ta’lim sohasi alohida
ustuvor yo‘nalish sifatida belgilangan bo‘lib, ushbu yo‘nalishda qonunchilik bazasini
mustahkamlash bo‘yicha aniq vazifalar belgilab berilgan. Xususan, barcha ta’lim
bosqichlarida sifatni baholash tizimi, akkreditatsiya va litsenziyalash tartiblarining
takomillashtirilishi, xorijiy diplomlarni tan olish mexanizmlarining me’yoriy asosda
mustahkamlanishi ta’limning barqaror rivojlanishiga xizmat qilmoqda. Oliy ta’lim
sohasida esa akademik erkinlik, o‘quv jarayonlarini mustaqil rejalashtirish hamda
zamonaviy, amaliyotga yo‘naltirilgan o‘quv dasturlarini ishlab chiqish imkoniyatlari
kengaymoqda.
Bu esa faqat normativ-huquqiy bazaning kuchayishigina emas, balki uning real
hayotda samara berayotganini ham yaqqol ko‘rsatmoqda. Hozirgi kunda O‘zbekistonning
ko‘plab oliy ta’lim muassasalari xalqaro akkreditatsiyalardan muvaffaqiyatli o‘tmoqda,
xorijiy universitetlar bilan qo‘shma ta’lim dasturlari yo‘lga qo‘yilmoqda. Bu esa, ta’lim
tizimida shakllanayotgan huquqiy infratuzilmaning amaliy natijasidir. Bank ishi
yo‘nalishida o‘qiyotgan talabalar uchun ushbu islohotlar katta imkoniyatlar yaratmoqda.
Jumladan, moliyaviy savodxonlikni oshirish, xalqaro bank amaliyotlarini chuqur o‘rganish
va ularni o‘zlashtirish uchun zarur huquqiy sharoit yaratilgan. Markaziy bank, tijorat
banklari, Moliya vazirligi tomonidan ishlab chiqilgan qonunchilik hujjatlarini o‘rganish
orqali talabalar nafaqat bank tizimining ichki mexanizmlarini tushunadilar, balki kelgusida
malakali va mas’uliyatli mutaxassis sifatida shakllanish yo‘liga qadam qo‘yadilar.
E’tiborga molik yana bir yo‘nalish – bu ta’lim jarayonining raqamlashtirilishi va elektron
boshqaruv tizimlarining bosqichma-bosqich joriy etilayotganidir. “Elektron ta’lim” tizimi,
“Oliy ta’lim muassasalari faoliyatini raqamlashtirish to‘g‘risida”gi normativ hujjatlar
nafaqat samaradorlikni oshirishga, balki ta’lim jarayonida adolat va teng imkoniyatlar
yaratishga xizmat qilmoqda.
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
72-son 1 –to’plam May 2025
Sahifa: 76
Xulosa
.
O‘zbekistonda
ta’lim
tizimini
takomillashtirish
hamda
uni
mustahkamlovchi normativ-huquqiy bazani yaratish – mamlakatning uzoq muddatli
rivojlanish strategiyasining ajralmas tarkibiy qismidir. Ta’lim sohasi nafaqat inson
kapitalini rivojlantirishga, balki jamiyatda barqaror huquqiy asoslar shakllanishiga ham
xizmat qiladi. So‘nggi yillarda hukumat tomonidan ta’limni raqamlashtirish, uni xalqaro
standartlarga moslashtirish hamda sifat jihatidan yangi bosqichga olib chiqishga qaratilgan
tizimli islohotlar izchil amalga oshirilmoqda. Ayniqsa, huquqiy asoslarning
mustahkamlanishi orqali ta’lim tizimining ochiqligi, shaffofligi va samaradorligini
ta’minlashga erishilmoqda. Bu jarayon, o‘z navbatida, iqtisodiyotning strategik
yo‘nalishlaridan biri bo‘lgan bank ishi sohasida tahsil olayotgan talabalar uchun ham katta
ahamiyat kasb etadi. Ular uchun milliy qonunchilik asoslarini o‘rganish, moliya bozori va
bank tizimini tartibga soluvchi normativ hujjatlarni anglash nafaqat kasbiy tayyorgarlik
darajasini oshiradi, balki amaliyotga tayyor kadr sifatida shakllanishlariga xizmat qiladi.
Xulosa qilib aytganda, O‘zbekistonda ta’lim tizimini huquqiy jihatdan
mustahkamlash, sifat va natijadorlikni oshirish hamda amaldagi qonunchilikka mos
ravishda takomillashtirish – barqaror ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyotning muhim omilidir. Bu
jarayonda, ayniqsa, bank ishi kabi iqtisodiy yo‘nalishlarda tahsil olayotgan yoshlar uchun
huquqiy ongni shakllantirish va qonunchilik asoslarini chuqur anglash muhim ahamiyatga
ega bo‘lib qolmoqda.
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati
1
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti. Ta’lim to‘g‘risidagi Qonun (yangi tahriri).
2
У.Азизов, Т.Каралиев и др. «Банковское дело» учебное пособие. Ташкент
2018 г.
3
Mirziyoyev Sh. M. Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi.
4
Bekmuratov, T. Sh. Oliy ta’lim tizimida me’yoriy-huquqiy bazaning ro‘li. 4.
5
Ibragimov, A. T. Me’yoriy-huquqiy hujjatlar va ta’lim sohasidagi islohotlar.
6
Закон Республики Узбекистан «О центральном банке Республики
Узбекистан». № ЗРУ-582. от 11 ноября 2019 г.
