Ustozlar uchun
pedagoglar.org
71-son 3 –to’plam May 2025
Sahifa: 20
REALIZM VA ABSTRAKTSIONIZM: IKKI QARAMA-QARSHI YO‘NALISH
TAHLILI
Guliston Davlat unversiteti
Sanatshunoslik fakulteti oqituvchisi
Qarshiboyeva Dilafruz
Guliston Davlat Universiteti Rangtasvir yo‘nalishi talabasi
Boqiyeva Tahmina
Annotatsiya:
Realizm va abstraktsionizm san’atdagi ikki muhim yo‘nalish bo‘lib,
ular tasvirlash uslubi va maqsadida keskin farqlanadi. Realizm san’atda haqiqatni aniq aks
ettirishga intiladi, tafsilotlar va voqelikni maksimal darajada haqqoniy tasvirlashni maqsad
qiladi. Abstraktsionizm esa shakllar va aniq tasvirlardan voz kechib, rang, chiziq va
kompozitsiya orqali tuyg‘ularni ifodalashga e’tibor qaratadi. Bu ikki yo‘nalish san’at
tarixida muhim o‘rin egallab, ijodkorlarga turli uslub va yondashuvlarni taqdim etdi.
Аннотация:
Реализм
и
абстракционизм
—
два
диаметрально
противоположных направления в искусстве, основанных на разных концепциях
восприятия действительности. Реализм стремится к точному изображению
окружающего мира, передаче деталей и правдивости сцен, ориентируясь на
объективность
и
достоверность.
Абстракционизм,
напротив,
отвергает
необходимость узнаваемых форм, фокусируясь на эмоциях, цвете, ритме и динамике
линий. Это направление позволяет художнику выражать внутренние переживания и
абстрактные идеи, выходя за рамки традиционных представлений. Оба направления
сыграли ключевую роль в развитии искусства, формируя разные подходы к
творческому самовыражению.
Annotation:
Realism and abstractionism represent two contrasting artistic
directions, each with a unique approach to depiction and expression. Realism aims to
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
71-son 3 –to’plam May 2025
Sahifa: 21
convey reality with precision, emphasizing accuracy, details, and the truthful
representation of objects and scenes. It focuses on an objective portrayal of the world.
Conversely, abstractionism rejects literal representation and relies on colors, forms, and
lines to express emotions and concepts, offering artists a more subjective approach to
artistic expression. These two movements have significantly shaped the art world,
providing diverse perspectives on creativity and representation.
Kalit so‘zlar:
realizm, abstraktsionizm, san’at, estetika, shakl, rang, chiziq,
perspektiva, tuyg‘ular, ifoda, haqiqat, abstrakt tafakkur, rassom .
Keywords:
realism, abstractionism, art, aesthetics, form, color, line, perspective,
emotions, expression, authenticity, abstract thinking, artist
ключевые слова:
реализм, абстракционизм, искусство, эстетика, форма, цвет,
линия, перспектива, эмоции, выражение, достоверность, абстрактное мышление,
художник
Realizm — voqelikni, mavjud borliqni badiiy adabiyot va sanʼat (tasviriy sanʼat,
teatr, musiqa va boshqalar)ning ifoda vositalari orqali oʻziga oʻxshash shakllarda haqqoniy
aks ettirish. Adabiyot da realizm — hayotni voqelikdagi voqea va hodisalarga muvofiq
ravishda obrazlar orqali aks ettirish metodi. Realizm adabiyotning oʻzini va tashqi olamni
bilish vositasi sifatidagi ahamiyatidan kelib chiqqan holda voqelikni barcha ziddiyatlari
bilan qamrab olishga intiladi, yozuvchiga hayotning barcha tomonlarini cheklanmagan
holda aks ettirish imkoniyatini beradi. Realizm metodiga asoslangan adabiyotda hayot
haqiqatini tasvirlash tamoyili ustuvor ahamiyatga ega. Binobarin, realizm adabiyoti jahon
adabiyoti taraqqiyotidagi eng yuksak bosqich hisoblanadi.Realizm keng maʼnoda Gomer
va Dante, Shekspir va Rasin, Firdavsiy va Navoiy ijodiga ham xos xususiyat, zero,
hayotiylik va samimiylik bu mumtoz ijodkorlarning asarlarida katta mahorat bilan ifoda
etilgan. Ammo realizm adabiy metod yoki adabiy yoʻnalish sifatida yozuvchidan voqelikni
hayotiy va haqqoniy aks ettirish tamoyiliga izchil rioya etishni, inson va tashqi olamni
ongli ravishda oʻrganish va bilishni taqozo etadi. Shu maʼnoda jahon adabiyoti 19-asrga
kelibgina oʻz taraqqiyotining realizm metodiga asoslangan yangi bosqichiga
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
71-son 3 –to’plam May 2025
Sahifa: 22
erishdi.Realizmning metod sifatida paydo boʻlish vaqti masalasida adabiyotshunoslikda
turlicha qarashlar mavjud. Ayrim tadqiqotchilar hayotni realistik tasvirlash usullari qadim
zamonlardan beri davom etib kelayotgani va bu usullarning turli bosqichlarni bosib
oʻtganini nazarda tutib, antik realizm, Uyg‘onish davri realizmi, maʼrifatparvarlik realizmi
va sotsialistik realizm tushunchalarining mavjudligi haqidagi qarashlarni olgʻa surib
keladilar. Boshqa tadqiqotchilarning fikriga koʻra, realizm ijodiy metod sifatida 18-asrda
oilaviymaishiy va ijtimoiymaishiy romanlar yaratilishi bilan bir vaqtda maydonga kelgan.
Realizmning 19-asr 30-yillarida Yevropa adabiyotida shakllana boshlaganligi haqidagi fikr
aksar adabiyotshunoslar tomonidan qabul qilingan boʻlib, bu fikr Yevropa xalqlari
adabiyotlarida voqelikni haqqoniy tasvirlash tamoyili yuksak ijtimoiytahliliy shakllarda
keng va teran ifodalanganligi bilan tasdiqlanadi.
Abstraksionizm lotincha:
abstractio
—
mavhumlik, nomaʼlumlik, uzoqlashish) — 20-asrdan avval avval tasviriy san’atda paydo
boʻlib, keyin adabiyotga oʻz taʼsirini oʻtkazgan oqim. Namoyandalari — Charlz Novard,
Styuoriy Devis, Krauford, Ret-ner, Morris, M. Seyfer, P. Mondri-an, Paulo Klee va
boshqalar sanʼat borliqning emas, sanʼatkor his-tuygʻularining inʼ-ikosi degan gʻoyani
ilgari surishgan. Bu oqimdagilar ijodida his, tuygʻu, xayol borliqdan uzilgan chiziqlar,
geometrik shakllarda namoyon boʻladi, shakl va mazmun bir-biriga singib ketadi, yaʼni
anʼanaviy tushunchadagi mazmun va shakl oʻz mohiyatini yoʻqotadi. A.ning taʼsiri fransuz
sheʼriyatida ayniqsa sezilarlidir. Abstraksionizm badiiy adabiyotda „antiroman“ va boshqa
koʻrinishlarda namoyon boʻlmoqda. Abstraksionizm oqimi namoyandalari „voqelikni
inkor etish evaziga ruhiy voqelik“ yaratmoqchi boʻladilar.50-yillarda Abstraksionizm
sanʼatning “Belgilar sanʼati“,”iyegrogliflar”, “kalligrafiya” kabi ichki yoʻnalishlari paydo
boʻldi. A. sanʼatga maʼlum bir uslubiy yangilik olib kelgan boʻlsada, taniqli mutafakkir va
sanʼatkorlarning tanqidiga uchradi. Xususan, A. Kamyu voqelikdan mutlaq uzilgan
asarning faqat voqelikka yopishib olgan asardan farqi yoʻq deb qaraydi. Kamyuning
fikricha, sanʼat voqelik va sanʼatkor his-tuygʻulari oʻrtasidagi erkin va tabiiy
uygʻunlashuvdan paydo boʻladi. Lekin A. sanʼat va uning tasvir usullari haqidagi
tasavvurni boyitgani uchun ham qimmatlidir.
Xulosa:
Realizm va abstraktsionizm san’atning ikki qarama-qarshi yo‘nalishi
bo‘lib, biri haqiqatni aniq tasvirlashga intilsa, ikkinchisi hissiyot va abstrakt g‘oyalarni
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
71-son 3 –to’plam May 2025
Sahifa: 23
shakl, rang va chiziqlar orqali ifodalaydi. Realizm hayotning to‘liq va haqqoniy aksini
yaratishga harakat qiladi, voqelikni detallar bilan berishga e’tibor qaratadi.
Abstraktsionizm esa an’anaviy tasvirlashdan voz kechib, san’atni ichki kechinmalar va
tuyg‘ularni aks ettirish vositasi sifatida ko‘radi. Bu ikki yo‘nalish san’at tarixida muhim
o‘rin egallaydi, ijodkorlarga turli yondashuvlarni taqdim etadi va tasviriy ifodalash
imkoniyatlarini kengaytiradi. Ularning o‘zaro ta’siri va farqlari san’atni yanada boyitib,
yangi ijodiy ufqlarni ochishga yordam beradi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.Realistic Abstracts: Painting abstracts based on what you see – Kees van Aalst
2.Realism and Abstraction – Michael Peter Bolus (Aesthetics and the Cinematic
Narrative)
3.Objectivity, Realism, and Proof – Francesca Boccuni, Andrea Sereni
4. Bohodirovna, K. D. (2024). TASVIRIY SAN'ATDA O'ZBEK MILLIY
O'YINLARI KOMPOZITSIYASINING YORITILISHI VA UNING TARBIYAVIY
AHAMIYATI. JOURNAL OF INNOVATIONS IN SCIENTIFIC AND EDUCATIONAL
RESEARCH, 7(12), 34-37.
5. Bohodirovna, K. D. (2024). TASVIRIY SAN’AT VA FALSAFA
O‘RTASIDAGI
O‘ZARO
BOG’LIQLIK
HAMDA
ULARDAGI
ESTETIK
TUSHUNCHALARNING INSONIYAT MADANIYATIGA TA’SIRI. Научный Фокус,
2(19), 356-358.
6. Boxodirovna, K. D. (2025). KOMPOZITSIYANING O‘ZIGA XOS
QONUNIYATLARI VA ULARNING AHAMIYATI. MASTERS, 3(2), 137-141. 7.
Boxodirovna, K. D., & Bunyodovna, B. T. (2025). PUANTILIZM VA ABSTRAKTSIYA
USLUBLARIDA" BAHOR IFORI" MAVZUSI. MASTERS, 3(2), 142-146.
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
71-son 3 –to’plam May 2025
Sahifa: 24
8. Boxodirovna, K. D. (2025). TASVIRIY SAN'ATDA INSON QIYOFASIDAN
СHIZGILARNI BAJARISH. MODELS AND METHODS FOR INCREASING THE
EFFICIENCY OF INNOVATIVE RESEARCH, 4(43), 144-148.
9. Boxodirovna, K. D. (2025). KOMPOZITSIYA FANINI O‘QITISHDAGI
INNOVATSION USULLARINING AHAMIYATI. YOSH OLIMLAR, MAGISTR VA
IQTIDORLI TALABALARNING ILMIY FAOLIYATINI OSHIRISHDA ULARGA
QARATILGAN KREATIV G‘OYALAR, YECHIM VA TAKLIFLAR, 3(26), 35-39.
