ЎЗБЕКИСТОН
ҚОНУНЧИЛИГИ
ТАҲЛИЛИ
♦
UZBEK LAW REVIEW
♦
ОБЗОР
ЗАКОНОДАТЕЛЬСТВА
УЗБЕКИСТАНА
2018
№
3
♦
ЎЗБЕКИСТОН
ҚОНУНЧИЛИГИ
ТАҲЛИЛИ
♦
UZBEK LAW REVIEW
♦
ОБЗОР
ЗАКОНОДАТЕЛЬСТВА
УЗБЕКИСТАНА
62
8. “
Автомобиль
транспорти
тўғрисида
”
ги
Қонуннинг
26-
моддаси
. // www.lex.uz.
9.
Холмахматов
Э
.
Суғуртачиларнинг
имкониятлари
кенгаймоқда
// www.vto.uz
10.
Ўзбекистон
Республикасининг
Фуқаролик
кодексига
шарҳ
. 2-
жилд
. –
Тошкент
: Baktria press, 2013.
– 650
б
.
У
.
М
.
Сайдахмедов
,
Бўз
туманлараро
иқтисодий
суди
раиси
в
.
б
.
Б
.
Б
.
Худайбергенов
,
ТДЮУ
докторанти
БАНКРОТЛИК
ТЎҒРИСИДАГИ
ИШЛАРНИ
КЎРИШ
БЎЙИЧА
СУД
АМАЛИЁТИНИ
ТАКОМИЛЛАШТИРИШ
Аннотация
:
ушбу
мақолада
банкротлик
тўғрисидаги
иш
бўйича
суд
амалиёти
ўрганилган
ва
таҳлил
қилинган
.
Шунингдек
,
банкротлик
тўғрисидаги
ишда
суд
фаолиятини
такомиллаштириш
бўйича
таклифлар
ишлаб
чиқилган
.
Таянч
сўзлар
:
банкротлик
,
кредитор
,
қарздор
,
тўловга
қобилиятсизлик
Аннотация
:
в
статье
анализируется
практика
по
рассмотрению
дел
о
банкротстве
.
Кроме
этого
,
разра
-
ботаны
рекоммендации
,
по
совершенствованию
дея
-
тельности
суда
в
деле
о
банкротстве
.
Ключевые
слова
:
банкротство
,
кредитор
,
дебитор
,
неплатежеспособность
Annotation:
this article examines and analyzes the
practice of examining bankruptcy cases. In addition, rec-
ommendations have been developed related to the im-
provement of the court's activity in the bankruptcy case.
Keywords:
bankruptcy, creditor, debtor, insolvency
Банкротлик
тўғрисидаги
ишда
суднинг
роли
ўзига
хослиги
билан
ажралиб
туради
.
Суд
иш
қўзғатилгандан
кейин
қарздор
тўлов
қобилияти
тикланиб
,
кредиторлар
талаблари
қаноатлантирилгунча
ёки
қарздор
банкрот
деб
топилиб
,
давлат
реестридан
чиқарилгунга
қадар
барча
таомилларни
назорат
қилиб
боради
.
Суд
бир
иш
доирасида
иқтисодий
,
меҳнат
,
корпоратив
низоларни
кўриб
чиқади
,
содир
этилган
маъмурий
ва
жиноий
ҳуқуқбузарликлар
учун
жавобгарлик
белгилайди
.
Суд
ўзи
тайинлайдиган
суд
бошқарувчилари
орқали
банкротлик
тўғрисидаги
ишда
қарздор
мол
-
мулки
бут
сақланишини
таъминлайди
,
кредиторлар
манфаатла
-
ри
тўқнашувини
ҳал
қилади
ва
кредиторлар
талабла
-
рининг
қаноатлантириш
учун
тегишли
чораларни
кўра
-
ди
.
Агар
банкротлик
тўғрисидаги
иш
суднинг
ваколати
-
дан
ташқарида
амалга
ошириладиган
бўлса
,
қарздор
мол
-
мулки
кредиторлар
томонидан
адолатсиз
эгалла
-
ниши
,
талабларни
қаноатлантириш
навбатига
риоя
этилмаслиги
,
ходимлар
ва
таъсисчилар
(
иштирокччи
-
лар
)
нинг
ҳуқуқлари
поймол
этилиши
,
қарздор
тўлов
қобилияти
тикланмасдан
банкрот
бўлиши
каби
салбий
оқибатлар
пайдо
бўлиши
табиий
.
Бугунги
кунда
судлар
томонидан
банкротлик
тўғри
-
сидаги
ишларни
кўриш
йилдан
-
йилга
кўпайиб
бор
-
моқда
. 2005
йилда
3603
та
[1, 6-
бет
], 2007
йилда
4539
та
, 2011
йилда
8910
та
юридик
шахс
ва
якка
тар
-
тибдаги
тадбиркор
банкрот
деб
топилган
[2, 12-
бет
].
2017
йилда
жами
11276
та
банкротлик
тўғрисидаги
иш
судлар
томонидан
кўриб
чиқилган
,
шу
ишлардан
11010
та
ишда
қарздорга
нисбатан
тугатишга
доир
иш
юри
-
тиш
таомили
қўлланган
, 6
та
ишда
келишув
битими
тузилган
, 132
та
ишда
ариза
рад
қилинган
, 34
ишда
иш
юритиш
тугатилган
[3].
Сўнгги
беш
йил
ичида
суд
санацияси
таомили
жами
11
та
ишда
жорий
этилган
.
Банкротлик
тўғрисидаги
ишларда
суд
санацияси
таомилининг
нисбатан
кам
ЎЗБЕКИСТОН
ҚОНУНЧИЛИГИ
ТАҲЛИЛИ
♦
UZBEK LAW REVIEW
♦
ОБЗОР
ЗАКОНОДАТЕЛЬСТВА
УЗБЕКИСТАНА
2018
№
3
♦
ЎЗБЕКИСТОН
ҚОНУНЧИЛИГИ
ТАҲЛИЛИ
♦
UZBEK LAW REVIEW
♦
ОБЗОР
ЗАКОНОДАТЕЛЬСТВА
УЗБЕКИСТАНА
63
қўлланилаётганлигини
қонунчиликдаги
мавжуд
бўшлиқлар
ва
тўсиқлар
билан
изоҳлаш
мумкин
.
Суд
санацияси
қўлланган
кам
сонли
ишларнинг
ак
-
сариятида
суд
санацияси
муддатидан
олдин
тугати
-
либ
,
қарздор
банкрот
деб
топилган
.
Қорақалпоғистон
Республикаси
иқтисодий
суди
томонидан
2016
йил
11
апрелда
қўзғатилган
23-1606/3840-
сонли
банкротлик
тўғрисидаги
ишда
кредиторлар
йиғилиши
қарздорни
банкрот
деб
топиш
ва
унга
нисбатан
тугатишга
доир
иш
юритиш
таомилини
қўллаш
тўғрисида
судга
илти
-
моснома
тақдим
қилиш
ҳақида
қарор
қабул
қилган
бўл
-
сада
,
суд
кафиллик
шартномаларига
асосан
ўзининг
ташаббус
билан
суд
санациясини
жорий
этган
.
Қўллан
-
ган
суд
санацияси
ўзини
оқламаган
ва
кейинчалик
қарздор
банкрот
деб
топилган
.
Суд
банкротлик
тўғрисидаги
ишда
холис
ва
му
-
стақил
бўлиб
қатнашиши
керак
.
Папе
Г
.
таъкидлайди
-
ки
,
суд
ишга
қандайдир
ташкилий
жиҳатдан
ҳалал
бермаслиги
лозим
[4, 21-
бет
].
Степанов
В
.
В
.
ёзадики
,
таомил
йўналиши
(
тугатиш
ёки
тиклаш
)
иш
юритиш
-
нинг
барча
иштирокчилари
иродасига
боғлиқ
[5, 21-
бет
].
Суд
кузатув
таомилидан
кейин
кредиторларни
четлаб
ўтиб
қарор
қабул
қилган
тақдирда
,
уни
реали
-
зация
қилиш
учун
ҳаракатлантирувчи
куч
бўлмайди
[6,
143-144
бетлар
].
Кузатувдан
кейин
у
ёки
бу
таомилни
танлашда
суд
-
нинг
ташаббускорлиги
ҳақидаги
масала
ниҳоятда
баҳсли
.
Айрим
олимлар
таомилларни
ўтказишда
суд
-
нинг
ташаббускор
бўлишини
ижобий
ҳодиса
деб
ҳисоблаб
туриб
,
бу
банкротлик
таомилларида
қонун
бузилишлар
имкониятини
бартараф
этиши
ва
кузатув
-
нинг
мантиқан
якунланишига
хизмат
қилишини
таъкидлашади
[7, 189-
бет
].
Ҳақиқатдан
ҳам
,
қонун
бу
-
зилишларни
бартараф
этишда
суднинг
ўрни
беқиёс
.
Бироқ
таомилларни
танлаш
масаласини
процесс
иштирокчиларида
қолдириш
адолатлидир
.
Судда
кредиторлар
йиғилиши
қарорининг
қонуний
-
лиги
кўриб
чиқилиши
мумкин
.
Агар
зарурий
фактларга
аниқлик
киритиш
лозим
бўлса
(
хабар
бериш
,
овоз
бе
-
ришда
иштирок
этиш
,
овозлар
сони
),
унда
кредитор
-
лар
йиғилиши
қарорини
ҳақиқий
эмас
деб
топиш
ҳақида
судга
мурожаат
қилинади
.
Амалдаги
қонунчи
-
ликка
кўра
,
таомилларни
танлаш
масаласи
дастлаб
кредиторлар
йиғилишида
кўриб
чиқилишини
ҳисобга
олсак
,
суд
кредиторлар
иродасидан
ташқарида
банк
-
ротлик
таомилини
жорий
эта
олмайди
,
суд
санацияси
бундан
мустасно
.
Банкротлик
тўғрисидаги
ишни
кўриш
иқтисодий
суд
томонидан
кўриладиган
алоҳида
тартибдаги
иш
ҳисо
-
бланади
.
Унинг
алоҳидалиги
бир
қатор
вазиятларда
намоён
бўлади
.
Масалан
:
–
судга
даъво
аризаси
эмас
,
ариза
тақдим
қили
-
нади
;
–
судга
ариза
келиб
тушгандан
кейин
уни
беш
кун
ичида
қабул
қилиш
масаласи
ҳал
қилинади
,
ўн
кун
ичида
кузатув
жорий
этилади
;
–
ариза
иш
юритишга
қабул
қилингандан
кейин
икки
ой
(
кузатув
муддати
)
ичида
кўриб
чиқилади
;
–
ишни
кўриб
чиқиш
натижалари
бўйича
етти
хил
-
даги
ҳужжатлар
қабул
қилинади
;
–
суд
бошқарувчилари
фаолияти
назорат
қилинади
ва
бошқалар
.
Шунга
алоҳида
эътибор
қаратиш
лозимки
,
судлар
-
да
кўрилаётган
банкротлик
тўғрисидаги
ишларнинг
кўриб
чиқилиши
,
унинг
алоҳида
жиҳатлари
юқорида
санаб
ўтилган
бўлсада
,
бошқа
турдаги
ишларнинг
кўриб
чиқилишидан
катта
фарқ
қилмайди
.
Катта
фарқ
банкротлик
тўғрисидаги
ишни
тайинлашдан
тортиб
,
кредиторлар
талаблари
қаноатлантирилгунгача
қўлла
-
ниладиган
барча
жараёнларда
намоён
бўлиши
керак
.
Банкротлик
тўғрисидаги
ишда
икки
ойдан
кейин
ҳал
қилув
қарорини
қабул
қилиш
керакми
деган
савол
пай
-
до
бўлади
.
Йўқ
,
албатта
.
ИПКнинг
суд
муҳокамасини
ўтказиш
,
суд
томонидан
қабул
қилинадиган
ҳужжатлар
билан
боғлиқ
қоидаларини
банкротлик
тўғрисидаги
ишга
татбиқ
қилиш
масаласи
ниҳоятда
баҳсли
.
Бошқа
турдаги
ишларда
бир
марта
ёки
икки
марта
суд
муҳокамасини
ўтказиш
орқали
низони
ҳал
қилиш
мум
-
кин
.
Банкротлик
тўғрисидаги
иш
доирасида
бир
неча
бор
суд
муҳокамасини
ўтказишга
зарурат
пайдо
бўла
-
ди
.
Иштирокчилар
ўртасида
пайдо
бўладиган
ке
-
лишмовчиликлар
,
қарзни
узиш
жадвалига
ўзгартиш
киритиш
,
суд
бошқарувчисини
алмаштириш
,
бир
таомилдан
иккинчи
таомилга
ўтиш
масалалари
суд
мажлисида
муҳокама
қилинади
.
Банкротлик
тўғриси
-
даги
ишнинг
мураккаблиги
,
узоқ
давом
этиши
ва
кре
-
диторлар
талабларини
қондириш
бирламчи
аҳамиятга
молик
масала
эканлигидан
келиб
чиқиб
,
Банкротлик
тўғрисидаги
қонуннинг
48-
моддасидаги
фақат
бир
мар
-
та
бўладиган
суд
муҳокамасига
тайёрлаш
билан
боғлиқ
нормаларни
чиқариш
ва
унинг
ўрнига
суд
маж
-
лисида
кўриладиган
барча
масалаларга
татбиқ
этила
-
диган
умумий
қоидани
киритиш
мақсадга
мувофиқ
.
Иқтисодий
суд
банкротлик
тўғрисидаги
ишни
кўриб
чиқиш
натижалари
бўйича
суд
санациясини
жорий
этиши
ёки
уни
муддатини
узайтириш
ҳақида
ажрим
қабул
қилиши
мумкин
.
Тегишли
таомилнинг
жорий
этилиши
ишни
кўриб
чиқиш
натижаси
эмас
,
унинг
бошланишини
англатади
.
Шу
ўринда
банкротлик
тўғрисидаги
ишда
қандай
ҳужжатлар
қабул
қилиниши
-
ни
муҳокама
қилиш
,
суд
санациясининг
бошланиши
ва
якуни
бўйича
қабул
қилиниши
лозим
бўлган
ҳуж
-
жатларга
ойдинлик
киритишга
ёрдам
беради
.
Банкротлик
тўғрисидаги
Қонуннинг
50-
моддасига
кўра
,
суд
банкротлик
тўғрисидаги
ишни
кўриб
чиқиш
натижалари
бўйича
икки
шаклдаги
ҳужжат
қабул
қила
-
ди
:
–
қарор
(
қарздорни
банкрот
деб
топиш
тўғрисидаги
ва
тугатишга
доир
иш
юритишни
бошлаш
,
қарздорни
банкрот
деб
топишни
рад
этиш
);
–
ажрим
(
суд
санациясини
жорий
этиш
ва
унинг
муддатини
узайтириш
,
ташқи
бошқарувни
жорий
этиш
ва
унинг
муддатини
узайтириш
,
банкротлик
тўғриси
-
даги
иш
юритишни
тугатиш
,
қарздорни
банкрот
деб
топиш
тўғрисидаги
аризани
кўрмасдан
қолдириш
,
ке
-
лишув
битимини
тасдиқлаш
).
Қонунда
фақат
тугатишга
доир
иш
юритиш
таомили
қўлланганда
ва
қарздорни
банкрот
деб
топиш
рад
этилганда
қарор
,
қолган
барча
ҳолатларда
ажрим
чиқарилади
.
ИПКнинг
5-
моддасига
асосан
биринчи
инстанция
судида
ишни
мазмунан
кўриш
натижалари
бўйича
ҳал
қилув
қарори
қабул
қилинади
.
Иш
мазмунан
ҳал
этил
-
масдан
қабул
қилинадиган
суд
ҳужжатлари
ажримлар
шаклида
бўлади
.
Амалдаги
қонун
ҳужжатларига
асо
-
сан
иқтисодий
суд
кўрилган
ишнинг
якуни
бўйича
ҳал
қилув
қарори
қабул
қилади
.
Банкротлик
тўғрисидаги
иш
доирасида
якуний
ҳужжат
кузатувдан
кейин
қабул
қилиниши
мумкин
эмас
.
Иқтисодий
судлар
амалиётида
қарздор
банкрот
деб
топилганда
ва
банкрот
деб
топиш
рад
этилганда
қабул
қилинадиган
хужжат
ҳал
қилув
қарори
шаклида
расмийлаштирилади
.
Қозоғистоннинг
Республикасининг
“
Реабилитация
ва
банкротлик
тўғрисида
”
ги
Қонуни
55-
моддасига
кўра
,
ЎЗБЕКИСТОН
ҚОНУНЧИЛИГИ
ТАҲЛИЛИ
♦
UZBEK LAW REVIEW
♦
ОБЗОР
ЗАКОНОДАТЕЛЬСТВА
УЗБЕКИСТАНА
2018
№
3
♦
ЎЗБЕКИСТОН
ҚОНУНЧИЛИГИ
ТАҲЛИЛИ
♦
UZBEK LAW REVIEW
♦
ОБЗОР
ЗАКОНОДАТЕЛЬСТВА
УЗБЕКИСТАНА
64
қарздор
банкрот
деб
топилганда
ҳам
,
реабилитация
қилиш
бошланганда
ҳам
қарор
қабул
қилинади
.
Шу
-
нингдек
,
банкротлик
ва
реабилитация
якуни
бўйича
ҳам
суд
томонидан
“
қарор
”
шаклидаги
ҳужжат
чиқари
-
лади
.
Фикримизча
,
банкротлик
тўғрисидаги
ишда
таомил
-
ларнинг
бошланиши
ва
якуни
бўйича
алоҳида
суд
ҳуж
-
жатларини
қабул
қилиш
мантиқан
тўғри
бўлади
.
Банк
-
ротлик
тўғрисидаги
иш
доирасида
якуний
ҳал
қилув
қарорини
қабул
қилиш
лозим
бўлган
босқични
белгилаб
олиш
ниҳоятда
муҳим
.
Қонун
чиқарувчи
қарздор
банкрот
деб
топилганда
ва
банкрот
деб
топиш
рад
этилганда
ҳал
қилув
қарори
қабул
қилиниши
керак
деб
ҳисоблаган
(
гарчи
банкротлик
тўғрисидаги
қонунда
қарор
деб
кўрса
-
тилган
бўласада
).
Тўловга
қобилиятсизлик
тўғрисидаги
қонунчиликнинг
асосий
мақсади
кредиторлар
талабла
-
рини
тўлиқ
ва
адолатли
қаноатлантириш
экан
,
фақат
қарздорнинг
банкрот
деб
топилиши
якуний
босқич
бўла
олмайди
.
Чунки
қарздорнинг
банкрот
деб
топилиши
узоқ
давом
этадиган
жараённинг
бошланганлигини
билдира
-
ди
.
Кредиторлар
талаблари
қондириш
банкротлик
тўғрисидаги
ишнинг
ажралмас
қисмидир
.
Кредиторлар
талаблари
тўлиқ
қаноатлантирилганда
ёки
кредиторлар
талабларини
қаноатлантириш
бўйича
бажарилган
тадбирлар
натижа
бермаганда
банкротлик
тўғрисидаги
иш
якунига
етади
ва
шунда
ҳал
қилув
қарорини
қабул
қилиш
тўғри
бўлади
.
Шуларга
асосан
айтиш
мумкинки
,
кузатувдан
кейин
тегишли
таомилни
жорий
этиш
бўйича
ажрим
қабул
қилиниши
мақсадга
мувофиқ
.
Иш
доирасида
таомилни
бошлаш
ва
унинг
муддатини
узайтириш
ҳақида
ажримлар
таомил
якунланганда
,
яъни
суд
бошқарувчисининг
якуний
ҳисоботи
суд
томонидан
тасдиқланганда
ҳал
қилув
қарорларини
қабул
қилиш
лозим
.
Ушбу
механизмнинг
амалга
татбиқ
қилиниши
банкротлик
тўғрисидаги
ишларга
нисбатан
судьялар
-
нинг
масъулияти
ошишига
олиб
келади
,
таомиллар
-
нинг
кутилган
даражада
ўтказилишига
хизмат
қилади
.
Юқорида
билдирилган
фикрларни
инобатга
олган
ҳолда
,
“
Банкротлик
тўғрисида
”
ги
Қонуннинг
50-
моддасини
қуйидагича
баён
қилиш
таклиф
этилади
:
“
Банкротлик
тўғрисидаги
ишда
қабул
қилинадиган
суд
ҳужжатлари
Банкротлик
тўғрисидаги
ишда
суд
қуйидаги
ажрим
-
ларни
қабул
қилиши
мумкин
:
қарздорни
банкрот
деб
топиш
тўғрисидаги
ва
туга
-
тишга
доир
иш
юритишни
бошлаш
ҳақидаги
ажрим
;
суд
санациясини
жорий
этиш
ва
унинг
муддатини
узайтириш
тўғрисидаги
ажрим
;
ташқи
бошқарувни
жорий
этиш
ва
унинг
муддатини
узайтириш
тўғрисидаги
ажрим
;
банкротлик
тўғрисидаги
иш
юритишни
тугатиш
ҳақидаги
ажрим
;
банкротлик
тўғрисидаги
ишни
қўзғатиш
ҳақидаги
аризани
кўрмасдан
қолдириш
тўғрисидаги
ажрим
;
келишув
битимини
тасдиқлаш
тўғрисидаги
ажрим
.
Банкротлик
тўғрисидаги
ишни
кўриб
чиқиш
натижа
-
лари
бўйича
иқтисодий
суд
қуйидаги
суд
ҳужжатлари
-
дан
бирини
қабул
қилади
:
суд
санациясини
тамомлаш
ҳақидаги
ҳал
қилув
қарор
;
ташқи
бошқарувни
тамомлаш
ҳақидаги
ҳал
қилув
қарор
;
тугатишга
доир
иш
юритишни
тамомлаш
ҳақидаги
ҳал
қилув
қарор
;
банкротлик
тўғрисидаги
ишда
талабни
рад
этиш
ҳақидаги
ҳал
қилув
қарор
.
Банкротлик
тўғрисидаги
иш
бўйича
суд
ҳужжатлари
,
агар
ушбу
Қонунда
бошқача
қоида
белгиланган
бўлма
-
са
,
дарҳол
ижро
этилиши
лозим
.
Банкротлик
тўғриси
-
даги
иш
бўйича
суд
ҳужжатининг
кўчирма
нусхаси
суд
томонидан
дарҳол
қарздорнинг
турган
жойидаги
(
яшаш
жойидаги
)
давлат
ижрочисига
юборилади
.”
Юқоридагиларга
асосан
,
суд
томонидан
қабул
қилинадиган
ҳужжатларга
аниқлик
киритиш
,
таомилни
танлашда
суднинг
ваколатларини
камайтириш
,
бир
марталик
суд
муҳокамаси
билан
боғлиқ
қоидаларни
қонунчиликдан
чиқариш
мақсадга
мувофиқ
.
Адабиётлар
рўйхати
:
1.
Лопева
Н
.
В
.
Правовые
последствия
признания
юридического
лица
банкротом
:
дис
. ...
канд
.
юрид
.
наук
.
–
Т
.: 2006. –
С
. 6.
2.
Ибратова
Ф
.
Б
.
Айрим
тоифадаги
қарздорлар
банкротлигининг
ҳуқуқий
муаммолари
.
Монография
. –
Т
.:
ТДЮИ
, 2012. –
Б
. 12.
3.
Тошкент
давлат
юридик
университетининг
2017
йил
24
октябрдаги
№
09/1984-28-
сон
хати
асосида
Ўзбекистон
Республикаси
Олий
судидан
олинган
ста
-
тистик
маълумот
.
4.
Папе
Герхард
.
Институт
несостоятельности
:
общие
проблемы
и
особенности
правового
регулиро
-
вания
в
Германии
.
Комментарии
к
действующему
за
-
конодательству
. /
Пер
.
с
нем
. –
М
.:
Издательство
БЕК
,
2002.
С
. 21.
5.
Степанов
В
.
В
.
Несостоятельность
(
банкротство
)
в
России
,
Франции
,
Англии
,
Германии
. –
М
.: «
Статут
»,
1999.
С
. 21.
6.
Ўша
ерда
.
С
. 143-144.
7.
Комментарий
к
федеральному
закону
о
несо
-
стоятельности
(
банкротстве
) /
Под
.
Ред
.
Проф
.
Залес
-
ского
В
.
В
. –
М
.:
Издание
г
-
на
Тихомирова
М
.
Ю
., 2003.
С
. 189.
