World scientific research journal
https://scientific-jl.com/wsrj
Volume-40_Issue-1_June-2025
354
QORIN TIFI EPIDEMIOLOGIYASI VA DAVOLASH USULLARI
Shodiyev Boymurod Xolmurodovich
“Zarmed” Universiteti o’qituvchisi
Annotatsiya:
Ushbu maqolada qorin tifi kasalligining etiologiyasi,
epidemiologiyasi, klinik ko‘rinishlari, diagnostikasi va zamonaviy davolash usullari
ko‘rib chiqiladi. Qorin tifi dunyo miqyosida keng tarqalgan infeksion kasalliklardan
biri bo‘lib, uning yuqish yo‘llari, profilaktikasi va davolashdagi yangi yondashuvlar
muhim ilmiy va amaliy ahamiyatga ega. Kasallikning kelib chiqishi, tarqalishi va uni
oldini olish choralari haqida batafsil ma’lumot beriladi.
Kalit so‘zlar:
Qorin tifi, Salmonella Typhi, etiologiya, epidemiologiya,
antibiotik terapiya, profilaktika, vaksina.
Аннотация:
В данной статье рассматриваются этиология, эпидемиология,
клинические проявления, диагностика и современные методы лечения
брюшного тифа. Брюшной тиф является одной из наиболее
распространённых инфекционных болезней в мире, а пути его передачи,
профилактика и новые подходы в лечении имеют важное научное и
практическое значение. Подробно освещаются происхождение заболевания,
его распространение и меры профилактики.
Ключевые слова:
Брюшной тиф, SalmonellaTyphi, этиология,
эпидемиология, антибиотикотерапия, профилактика, вакцина.
KIRISH:
Qorin tifi (Salmonella Typhi) sababli yuzaga keladigan o‘tkir
infeksion kasallik bo‘lib, ichaklar orqali o‘tkaziladigan bakterial infeksiya
hisoblanadi. Qorin tifi asosan sanitariya-gigiyenik sharoitlar yetarlicha bo‘lmagan
hududlarda keng tarqalgan. Dunyosog‘liqni saqlash tashkiloti (DSST)
ma’lumotlariga ko‘ra, har yili dunyo bo‘ylab 10-20 million kishi ushbu kasallikka
chalinadi, ulardan 100 mingga yaqin bemor vafot etadi.Etiologiya: Qorin tifi
Salmonella entericaturkumiga kiruvchi Salmonella Typhibakteriyasi tufayli
rivojlanadi. Ushbu bakteriya grammanfiy tayoqcha shaklidagi mikroorganizm
bo‘lib, tashqi muhitda uzoq muddat saqlanib qolish xususiyatiga ega.•Manba:
Kasallik manbai faqat inson hisoblanadi —kasallangan bemorlar yoki bakteriya
tashuvchilar.•Yuqish yo‘llari:-Fekal-oral yo‘l: ifloslangan suv yoki oziq-ovqat
orqali.-Gigiyena qoidalariga rioya qilmaslik.-Tibbiy asbob-uskunalarning yetarlicha
sterilizatsiya qilinmaganligi.Epidemiologiya: Qorin tifi dunyoning ko‘plab
mamlakatlarida, ayniqsa Osiyo, Afrika va Janubiy Amerikaning rivojlanayotgan
mamlakatlarida keng tarqalgan. Kasallikning tarqalishiga quyidagilar ta’sir qiladi:-
Suv ta’minotining yomonligi va kanalizatsiya tizimining yetishmasligi.-Aholi zichligi
World scientific research journal
https://scientific-jl.com/wsrj
Volume-40_Issue-1_June-2025
355
va kambag‘allik.-Issiq iqlim sharoitlari bakteriyaning ko‘payishi uchun qulay muhit
yaratadi.
Statistik ma’lumotlar:Osiyo qit’asida kasallikning umumiy holatlarining 80%
qayd etiladi.-O‘zbekiston kabi mamlakatlarda ham sanitariya-gigiyena talablari
buzilgan hududlarda alohida e’tibor talab etiladi.Klinik belgilar: Kasallik 10-14
kunlik inkubatsion davrdan so‘ng klinik ko‘rinish beradi. Kasallikning asosiy
belgilari
quyidagilar:1.Isitma:
Uzluksiz,
ko‘pincha
39-40°C
gacha
ko‘tariladi.2.Intoksikatsiya: Bosh og‘rig‘i, holsizlik, mushak og‘riqlari.3.Ovqat hazm
qilish buzilishlari: Ko‘ngil aynishi, qayt qilish, ich qotishi yoki diareya.4.Teri
o‘zgarishlari: Qorin terisida "Roseola"nomli mayda toshmalar paydo
bo‘lishi.5.Gepatomegaliya
va
splenomegaliya:
Jigar
va
taloqning
kattalashuvi.Kasallikning og‘ir kechishida ichakdan qon ketish va ichak
perforatsiyasi kabi asoratlar yuzaga kelishi mumkin.Diagnostika: Kasallikni
aniqlashda
laborator
diagnostika
muhim
rol
o‘ynaydi:1.Qon
tahlili:
Bakteremiyadavrida
Salmonella
Typhianiqlanadi.2.Koprogramma:
Najasda
bakteriyalar
aniqlanishi
mumkin.3.Serologik
testlar:
Widal
testiorqali
antitanachalarni
aniqlash.4.Qon
biokimyosi:
Organlarning
faoliyatini
baholash.Tasniflash: Kasallikning o‘rta, yengil va og‘ir darajadagi shakllari
mavjud.Davolash usullariQorin tifi bemorlarini davolash quyidagilarni o‘z ichiga
oladi:1.Antibiotik
terapiya:oBirinchi
tanlov
preparatlari:
Ciprofloxacin,
Ceftriaxone.O‘ta
chidamli
bakteriyalar
uchun
Azithromycinqo‘llaniladi.2.Detoksikatsiya: Organizmni toksinlardan tozalash
uchun infuzion terapiya (NaCl, Ringer eritmasi).3.Simptomatik davolash:oIsitmani
tushirish uchun antipiretiklar (paratsetamol).Ovqat hazm qilish tizimini qo‘llab-
quvvatlash.4.Dam olish va parhez: Yengil, hazm bo‘luvchi ovqatlar va ko‘p
miqdorda suyuqlik ichish.Asoratlar: Kasallik o‘z vaqtida davolanmasa, ichakdan qon
ketish, peritonit kabi og‘ir asoratlar rivojlanadi.Profilaktika: Qorin tifi profilaktikasi
quyidagilarni o‘z ichiga oladi:1.Shaxsiy gigiyena: Qo‘lni sovunlab yuvish va toza suv
iste’mol qilish.
Vaksinatsiya: Kasallik yuqori tarqalgan hududlarda Typhoid Vivaksinasini
qo‘llash.3.Suv va oziq-ovqat xavfsizligi: Ichimlik suvini qaynatish va meva-
sabzavotlarni yaxshilab yuvish.XULOSA: Qorin tifi zamonaviy tibbiyotda dolzarb
muammo bo‘lib qolmoqda. Kasallikning oldini olish uchun sanitariya-gigiyena
sharoitlarini yaxshilash, profilaktik choralarni ko‘rish va vaksinasiyadan foydalanish
zarur. Vaqtida aniqlangan va to‘g‘ri davolangan qorintifi bemorlarning to‘liq
sog‘ayishiga yordam beradi. Ilmiy va texnologik yutuqlar yordamida ushbu
kasallikni samarali boshqarish imkoniyati ortib bormoqda.
World scientific research journal
https://scientific-jl.com/wsrj
Volume-40_Issue-1_June-2025
356
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Таркибида М. И Др. Механический Состав Почв Ромитанского Района И
Его Влияние На Плодородие Почв //Development. – Т. 31. – С. 47.
2.
Амонова Д. Б., Хамрокулова Н. К. К., Сулаймонов Б. Б. У. Методы
независимой и творческой деятельности студентов в обучении биологии
//Academy. – 2020. – №. 6 (57). – С. 16-17.
3.
Хамрокулова Н. К. К. Физиологические Свойства Интродуцированных
Корневых Лекарственных Растений Бухарского Оазиса //Academy. – 2021. –
№. 1 (64). – С. 26-28.
4.
Хамроева Н. К. К. Преимущества возможностей “smart education” в
обучении биологии //Academy. – 2020. – №. 5 (56). – С. 50-52.
5.
Norboeva U., Xamrokulova N. Soybean-A Natural Source Of Protein //E
Conference Zone. – 2022. – С. 79-81.
