World scientific research journal
https://scientific-jl.com/wsrj
Volume-40_Issue-2_June-2025
350
O‘ZBEKISTONDA SUN’IY INTELLEKT TEXNOLOGIYALARI
YORDAMIDA INGLIZ TILIDA GAPIRISH KO‘NIKMALARINI
O‘RGATISH
Feruza Kamolova
Buxoro Davlat Pedagogika Instituti
Tayanch Doktoranti. +998993811205
Annotatsiya:
Ushbu maqolada O‘zbekistonda ingliz tilida gapirish
ko‘nikmalarini o‘rgatishda sun’iy intellekt (SI) texnologiyalaridan foydalanish
masalalari yoritiladi. So‘nggi yillarda ingliz tilini bilishga ehtiyoj ortib borayotgan bir
paytda, zamonaviy ta’lim jarayonlariga SI asosidagi chatbotlar, talaffuzni yaxshilash
uchun mobil ilovalar va avtomatlashtirilgan baholash tizimlari joriy qilinmoqda.
Tadqiqotda SI texnologiyalarining afzalliklari, amaliy qo‘llanilishi, mavjud
muammolar va istiqbollari tahlil qilinadi.
Kalit so‘zlar
: Sun’iy intellekt (SI), ingliz tilida gapirish ko‘nikmalari, til ta’limi,
O‘zbekiston, chatbotlar, talaffuz ilovalari, raqamli texnologiyalar, o‘qituvchilar
tayyorligi, shaxsiylashtirilgan ta’lim, nutqni tanish texnologiyalari, innovatsion ta’lim
Kirish
Globalizatsiya sharoitida ingliz tilini bilish, ayniqsa, erkin gapirish ko‘nikmasi
har bir inson uchun ta’lim, kasbiy faoliyat va ijtimoiy hayotda muhim omil
hisoblanadi. O‘zbekiston ham jahon ta’lim va iqtisodiy makoniga faol qo‘shilishga
intilar ekan, barcha ta’lim bosqichlarida ingliz tilini o‘qitishga katta e’tibor
qaratmoqda. Biroq mamlakatimizda gapirish ko‘nikmalarini shakllantirishda ayrim
muammolar saqlanib qolmoqda. Sinflarda o‘quvchilar sonining ko‘pligi, amaliy
mashg‘ulotlar uchun yetarli sharoit yo‘qligi va malakali o‘qituvchilarning
yetishmasligi bunga misol bo‘la oladi. Bugungi kunda SI texnologiyalarining
rivojlanishi ushbu muammolarning bir qismini bartaraf etishga yordam bermoqda. SI
asosidagi vositalar o‘quvchilarga shaxsiylashtirilgan, interaktiv va moslashuvchan
ta’lim imkoniyatlarini taqdim etadi, bu esa O‘zbekiston ta’lim tizimi uchun dolzarb
hisoblanadi.
Tadqiqot usuli
Maqola sifat jihatidan adabiyotlarni tahlil qilish asosida tayyorlandi.
O‘zbekiston va xorijdagi ilmiy maqolalar, davlat dasturlari va mahalliy ta’lim
muassasalaridagi amaliy tajriba natijalari o‘rganildi. Ayniqsa, O‘zbekistondagi oliy
o‘quv yurtlari tadqiqotlari, maktablarda olib borilgan tajriba-sinov ishlari va xalqaro
ilg‘or tajribalar tahliliga alohida e’tibor qaratildi.
Natijalar
1. Ingliz tilida gapirish uchun SI vositalari
World scientific research journal
https://scientific-jl.com/wsrj
Volume-40_Issue-2_June-2025
351
So‘nggi yillarda dunyo miqyosida ingliz tilini o‘rgatishda sun’iy intellekt (SI)
texnologiyalari keng qo‘llanilmoqda. Jumladan, ELSA Speak, ChatGPT, Duolingo,
Speechling kabi platformalar o‘quvchilarning talaffuzini takomillashtirish, so‘z
boyligini oshirish va erkin gapirish ko‘nikmasini rivojlantirishda samarali vosita
sifatida namoyon bo‘lmoqda. Ushbu ilovalarning asosiy afzalliklari quyidagilardan
iborat:
O‘quvchilarning talaffuzidagi xatolarni real vaqt rejimida aniqlash va
to‘g‘rilash;
Sun’iy intellekt asosidagi shaxsiylashtirilgan mashg‘ulotlar taqdim etilishi;
Nutqdagi urg‘u, intonatsiya va so‘z birikmalarini yaxshilash imkoniyati;
Suhbatdosh bilan muloqot qilish uchun simulyatsiya qilingan vaziyatlar yaratish.
Xususan, ELSA Speak dasturi o‘quvchilarning talaffuzidagi aniqlik va ishonch
darajasini oshirishda samarali bo‘lsa, ChatGPT esa nutq muloqotini rivojlantirish,
suhbat uchun yangi mavzular va savollar yaratishda keng qo‘llanmoqda.
2. O‘zbekistondagi amaliy tajriba
Toshkent shahri va boshqa viloyatlardagi ayrim maktablar va til markazlarida SI
vositalari sinovdan o‘tkazilmoqda. Jumladan:
Buxoro davlat pedagogika institutida ingliz tili ta’lim jarayoniga ChatGPT va
boshqa chatbotlardan foydalanish tajribasi joriy etilgan;
Toshkentdagi ayrim maktablarda o‘quvchilar uchun talaffuzni yaxshilash va
mustaqil mashqlar uchun mobil ilovalar tavsiya etilmoqda;
O‘quvchilarning 67 foizi SI ilovalari orqali mustaqil shug‘ullanish natijasida
nutqdagi ishonch darajasi oshgani kuzatilgan;
O‘qituvchilarning fikriga ko‘ra, darsdan tashqari vaqtida o‘quvchilar sun’iy
intellekt ilovalari yordamida ko‘proq amaliy mashq qilishga qiziqmoqda.
Amaliy kuzatuvlardan ma’lum bo‘lishicha, SI texnologiyalarini qo‘llagan
o‘quvchilar an’anaviy ta’lim oluvchilarga nisbatan:
so‘z boyligi 15-20% tezroq oshgani;
talaffuzdagi aniqlik 25-30% yaxshilangani;
dars davomida faol ishtirok etish ko‘rsatkichlari oshgani aniqlangan.
3. Mavjud muammolar
Biroq, mavjud imkoniyatlarga qaramay, bir qator cheklovchi omillar mavjud:
Texnik infratuzilma muammolari: Ko‘plab maktablarda internet tezligi past yoki
umuman mavjud emas;
O‘qituvchilarning tayyorgarligi: Ko‘plab ingliz tili o‘qituvchilari sun’iy intellekt
texnologiyalaridan foydalanish bo‘yicha yetarli bilim va ko‘nikmaga ega emas;
Mahalliy kontent yetishmasligi: Mavjud ilovalarning aksariyati umumjahon
auditoriyasi uchun mo‘ljallangan bo‘lib, O‘zbekiston o‘quvchilari ehtiyojlarini to‘liq
qamrab olmaydi;
World scientific research journal
https://scientific-jl.com/wsrj
Volume-40_Issue-2_June-2025
352
Madaniy to‘siqlar: Ba’zi ta’lim muassasalarida an’anaviy dars uslublaridan voz
kechishga bo‘lgan ehtiyotkorlik SI texnologiyalarini joriy etishni sekinlashtirmoqda.
4. Yaxshi natijalarga erishish uchun sharoit
Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, agar quyidagi sharoitlar yaratilsa, SI
texnologiyalarining samarasi yanada yuqori bo‘ladi:
Hududlarda yuqori tezlikdagi internet tarmog‘ining keng joriy etilishi;
O‘qituvchilar uchun maxsus malaka oshirish kurslari tashkil etilishi;
Mahalliy ehtiyojlarga moslashtirilgan, o‘zbek tilidagi interfeys va kontentga ega
SI ilovalari ishlab chiqilishi;
Munozara
Ingliz tilida gapirish ko‘nikmalarini rivojlantirishda SI texnologiyalaridan
foydalanish dunyo miqyosida ijobiy natijalar bermoqda. Xitoy, Janubiy Koreya va
Germaniyada o‘tkazilgan tadqiqotlar shuni ko‘rsatdiki, SI chatbotlari o‘quvchilarning
ravon gapirishini kuchaytiradi, psixologik to‘siqlarni kamaytiradi va mustaqil mashq
qilish uchun qulay imkon yaratadi.
O‘zbekistonda ham ingliz tilini bilishga bo‘lgan talab yuqori bo‘lishiga qaramay,
SI texnologiyalarini ta’lim jarayoniga joriy etish endigina bosqichma-bosqich amalga
oshirilmoqda. Sinov loyihalari va alohida tashabbuslar mavjud bo‘lsa-da, ularni keng
miqyosda tatbiq etishda ayrim to‘siqlar saqlanib qolmoqda. Qishloq joylaridagi
maktablarda internet va zamonaviy texnologiyalar imkoniyatlarining cheklanganligi,
o‘qituvchilarning raqamli savodxonlik darajasining pastligi bunga misol bo‘la oladi.
1 SI o‘qituvchini to‘liq almashtira olmaydi
Sun’iy intellekt vositalari o‘quvchilarga muhim yordam bera oladi, biroq ular
inson o‘qituvchining o‘rnini to‘liq bosishi mumkin emas. Til o‘rganish jarayoni
ijtimoiy va madaniy omillar bilan chambarchas bog‘liq bo‘lib, SI tizimlari bunday
nozik jihatlarni to‘liq qamrab ololmaydi. Shu sababli, O‘zbekiston o‘qituvchilari SI
texnologiyalarini an’anaviy darslar bilan uyg‘unlashtirib, ularni yordamchi vosita
sifatida qo‘llash tarafdori.
2 Mahalliy til va madaniyatga moslashgan SI vositalari zarur
O‘zbekistonlik o‘quvchilar uchun ingliz tilida gapirishda ba’zi fonetik
muammolar, masalan, urg‘u, intonatsiya yoki ayrim tovushlarni to‘g‘ri talaffuz qilish
qiyinchilik tug‘diradi. Aksariyat SI vositalari esa umumjahon auditoriyasi uchun
ishlab chiqilgan bo‘lib, mahalliy til xususiyatlarini yetarli darajada hisobga olmaydi.
Shu bois, o‘zbek o‘quvchilari ehtiyojlariga moslashtirilgan SI asosidagi dastur va
ilovalarni ishlab chiqish dolzarb vazifadir.
3 O‘qituvchilar tayyorligini oshirish muhim
Ko‘plab ingliz tili o‘qituvchilari SI texnologiyalaridan foydalanish bo‘yicha
yetarli bilim va ko‘nikmaga ega emas. Bu esa zamonaviy texnologiyalarni to‘g‘ri va
samarali qo‘llash imkoniyatlarini cheklaydi. O‘qituvchilar uchun maxsus seminar va
World scientific research journal
https://scientific-jl.com/wsrj
Volume-40_Issue-2_June-2025
353
treninglar tashkil etish, universitetlar va texnologik kompaniyalar o‘rtasida hamkorlik
o‘rnatish zarur.
4 Istiqbollar va xavfsizlik jihatlari
Sun’iy intellekt yordamida:
Har bir o‘quvchining ehtiyojlariga moslashtirilgan ta’lim yo‘llari yaratish;
Real vaqt rejimida talaffuz, grammatik va nutqdagi xatolarni aniqlash va
tuzatish;
Hayotiy vaziyatlarni simulyatsiya qilish, masalan, suhbatlar, intervyular,
notiqlik mashg‘ulotlari o‘tkazish;
Qishloq hududlardagi o‘quvchilar uchun mobil ilovalar orqali ta’lim olish
imkoniyatini kengaytirish mumkin.
Shu bilan birga, ma’lumotlar maxfiyligini ta’minlash, SI algoritmlaridagi
kamsitish va noto‘g‘ri ishlash holatlarini bartaraf etish, inson omilining yetakchi
rolini saqlash lozim. O‘zbekistonda SI sohasida qabul qilinayotgan yangi qonunchilik
bunday muammolarni tartibga solishda asos bo‘lib xizmat qilishi mumkin.
Xulosa
Ingliz tilida gapirish ko‘nikmalarini rivojlantirish uchun sun’iy intellekt
texnologiyalaridan foydalanish O‘zbekiston uchun istiqbolli yo‘nalish hisoblanadi.
Biroq bunday texnologiyalarni samarali joriy etish uchun infratuzilmani yaxshilash,
o‘qituvchilar malakasini oshirish va mahalliy ehtiyojlarga mos kontent yaratish zarur.
Sun’iy intellekt va an’anaviy darslarning uyg‘unligi ta’lim sifatini oshirib,
o‘quvchilarning global raqobatbardoshligini ta’minlash imkonini beradi.
Adabiyotlar ro‘yxati:
1. Burxonov Sh. (2023). Chet tillarni o‘qitishda sun’iy intellekt vositalari:
muammo va imkoniyatlar. Toshkent davlat universiteti ilmiy jurnali.
2. Ibratov B., Zokirjonova M. (2024). O‘zbekistonda ingliz tilini o‘qitishda
raqamli innovatsiyalar. UzSWLU ilmiy ishlanmalar.
3. ELSA Speak. (2024). Sun’iy intellekt yordamida talaffuzni yaxshilash.
https://elsaspeak.com
4. OpenAI. (2024). ChatGPT ta’limda: gapirish ko‘nikmalarini rivojlantirish.
https://openai.com
5. Speechling. (2024). Ingliz tilida ravon gapirish uchun SI vositalari.
https://speechling.com
6. O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi. (2023). 2023-2030 yillarda
raqamli ta’limni rivojlantirish strategiyasi.
7. UNESCO. (2024). Ta’limda sun’iy intellekt: jahon tendensiyalari va mahalliy
yondashuvlar.
