World scientific research journal
https://scientific-jl.com/wsrj
Volume-40_Issue-2_June-2025
278
MAKTABGACHA TAʼLIM TASHKILOTLARIDA EMOTSIONAL
INTELLEKTNI RIVOJLANTIRISH: ERTAKLAR, DRAMA
VA TEATR O‘YINLARINING ROLI
Abduraxmonova Nilufar Abduraximovna
Marg'ilon Pedagogika kolleji Yetakchi o’qituvchisi
ANNOTATSIYA
Ushbu maqolada maktabgacha ta’lim tashkilotlarida bolalarning emotsional
intellektini shakllantirishda ertaklar, drama va teatr o‘yinlarining pedagogik va
psixologik ahamiyati tahlil qilinadi. Tadqiqot davomida bolalar ongida ijtimoiy-
emotsional ko‘nikmalarni rivojlantirishda badiiy obrazlar, rolli sahnalashtirishlar va
emotsional tajribalar asosiy vosita sifatida qo‘llanishi ilmiy asosda yoritiladi.
Ayniqsa, drama va teatr elementlarining bolalarning o‘zini anglashi, boshqalarni
tushunishi va ijobiy xatti-harakatlarni shakllantirishdagi roli chuqur o‘rganiladi.
Shuningdek, ushbu san’at vositalarining tarbiyaviy potensiali, bolalarning hissiy so‘z
boyligini boyitish, empatiya va o‘zini boshqarish kabi fazilatlarni rivojlantirishdagi
imkoniyatlari amaliy misollar orqali ko‘rsatib beriladi. Ilmiy maqola tajriba asosida
olib borilgan kuzatuvlarga tayanadi va drama pedagogikasining metodik
imkoniyatlarini amaliyotga tadbiq etish yo‘llarini tavsiya etadi. Yakuniy natijalar esa
maktabgacha ta’limda innovatsion yondashuvlarni qo‘llash orqali bolalarda
emotsional intellektni har tomonlama shakllantirish imkoniyatlarini ko‘rsatadi.
Kаlit so‘zlаr:
emotsional intellekt, Maktabgacha taʼlim tashkilotlari, drama
pedagogikasi, teatr o‘yinlari, ertak terapiyasi, empatiya, ijtimoiy-emotsional
rivojlanish, hissiy ong, bolalar psixologiyasi, maktabgacha ta’lim.
KIRISH
Maktabgacha ta’lim bosqichi inson hayotining eng muhim va ta’sirchan
davrlaridan biridir. Aynan shu davrda bola nafaqat atrofdagi olam bilan tanishadi,
balki o‘zini anglash, his-tuyg‘ularni boshqarish, boshqa insonlar bilan munosabat
o‘rnatish kabi murakkab psixologik jarayonlarni ham egallay boshlaydi. Shu bois
bugungi kunda maktabgacha yoshdagi bolalarda
emotsional intellekt
ni shakllantirish
masalasi dunyo pedagogikasi va psixologiyasining ustuvor yo‘nalishlaridan biri
sifatida e’tirof etilmoqda.
Emotsional intellekt (EI) atamasi ilk bor 1990-yillarda Piter Salovey va Jon
Mayer tomonidan fanga kiritilgan bo‘lsa-da, uni ommaviy ravishda ilgari surgan
Daniel Goleman bo‘ldi. Uning fikriga ko‘ra, insonning emotsional qobiliyatlari –
ya’ni o‘z hissiyotlarini anglashi, boshqarishi, boshqalarning his-tuyg‘ularini his etishi
va ijtimoiy munosabatlarni to‘g‘ri yo‘lga qo‘ya olishi – jamiyatda muvaffaqiyatli
yashashning asosi hisoblanadi. So‘nggi yillarda O‘zbekiston Respublikasi
World scientific research journal
https://scientific-jl.com/wsrj
Volume-40_Issue-2_June-2025
279
maktabgacha ta’lim tizimida ham emotsional intellektni rivojlantirish masalasi
dolzarb bo‘lib bormoqda. 2022-yilda Maktabgacha va maktab ta’limi vazirligi
tomonidan qabul qilingan yangi o‘quv-dasturlarda bola shaxsining ijtimoiy-
emotsional rivoji alohida komponent sifatida ajratilgan. Ayni chog‘da, ko‘plab xorijiy
tadqiqotlar shuni ko‘rsatmoqdaki, emotsional intellekti yuqori bo‘lgan bolalar
maktabga tayyorlik darajasida, ijtimoiy muvofiqlashishda va stressga chidamlilikda
sezilarli ustunlikka ega bo‘ladilar. Misol uchun, AQSHda olib borilgan bir tadqiqotga
ko‘ra, emotsional savodxonligi yuqori bo‘lgan bolalar 1–3-sinflarda sinfdoshlar bilan
ijobiy aloqa o‘rnatishda 78% yuqori natijalarga erishgan. Bolalarning emotsional
intellektini rivojlantirishda teatr va drama o‘yinlari, shuningdek ertaklar muhim o‘rin
egallaydi. Bu vositalar orqali bola o‘z his-tuyg‘ularini ifoda qilish, boshqalar his-
tuyg‘ulariga empatiya bilan yondashish, ichki holatlarni ongli ravishda idrok etish
imkoniyatiga ega bo‘ladi.
Ertaklar – bolalar dunyosining eng qadrli manbai hisoblanadi. Ular orqali bola
yaxshilik va yomonlik, mehr va zulm, jasorat va qo‘rquv kabi ko‘plab ijtimoiy-
emotsional holatlarni idrok etadi. Ertak obrazlari orqali bolaning ichki dunyosi
boyiydi, hissiy so‘z boyligi shakllanadi. Drama o‘yinlari esa bolani faol ishtirokchi
holatiga olib kiradi. Bolalar rolli o‘yinlar orqali muayyan vaziyatlarga kirib boradilar,
obrazni his etadilar, o‘z fikrlarini ifodalaydilar, bu esa emotsional o‘sishga katta hissa
qo‘shadi. Shuningdek, drama bolalarda o‘zini ifoda etish qobiliyatini, nutq boyligini
va ijtimoiy moslashuvchanlikni oshiradi. Teatr o‘yinlari esa bolalarning sahnadagi
ijtimoiy tajribalar orqali real hayotda yuz beradigan holatlarni emotsional tarzda
boshdan kechirishi imkonini beradi. Bu, ayniqsa, introvert yoki hissiyotlarini
yashirishga moyil bolalar uchun katta imkoniyatlar eshigini ochadi. Psixologik
jihatdan olganda, emotsional intellekt miyasining limbik sistemasiga bevosita bog‘liq
bo‘lib, aynan bolalik davrida bu sohalarning faol rivojlanishi kuzatiladi. Demak, bu
davrda berilgan hissiy tarbiya butun hayot davomida ta’sir ko‘rsatadi. Statistik
ma’lumotlarga ko‘ra, O‘zbekistonda 2024-yil holatiga ko‘ra 2 milliondan ortiq bola
maktabgacha ta’lim tashkilotlariga qatnamoqda. Ularning aksariyati 3–7 yosh
oralig‘ida bo‘lib, aynan shu davr emotsional intellektni shakllantirish uchun eng
samarali bosqich hisoblanadi.
Yaponiya, Finlyandiya, Italiya kabi davlatlar maktabgacha ta’limda teatr va
drama pedagogikasini tizimli tarzda joriy etgan. Ular bu orqali bolalarda ijtimoiy
faollik, emotsional barqarorlik va ijobiy munosabatlarni shakllantirishga erishgan. Bu
tajribalarni O‘zbekiston maktabgacha ta’lim tizimiga tadbiq etish mumkinligi ham
dolzarb masala hisoblanadi. Ko‘plab mahalliy maktabgacha ta’lim tashkilotlarida
ertaklarni sahnalashtirish, “kichik teatr” mashg‘ulotlari, emotsiyalarni ifodalash
bo‘yicha rolli o‘yinlar yo‘lga qo‘yilmoqda. Ammo bu jarayonlar hali to‘liq tizimli,
metodik asosda olib borilmayapti. Shu bois mazkur maqola ushbu faoliyatni ilmiy
asosda yoritishga qaratilgan. Shu o‘rinda, bolalar psixologiyasida “o‘yin orqali
World scientific research journal
https://scientific-jl.com/wsrj
Volume-40_Issue-2_June-2025
280
o‘rganish” tamoyili ustuvor hisoblanadi. Drama va teatr aynan o‘yin shaklida
bo‘lganligi sababli, bolalarning hissiy olami bilan uzviy bog‘liq bo‘lib, bu
o‘zlashtirishni osonlashtiradi. Ta’lim texnologiyalari rivojlanayotgan hozirgi davrda
ham insonning hissiy-ijtimoiy taraqqiyoti ko‘p jihatdan noformal vositalar – san’at,
drama, musiqiy ta’sirlar, teatr orqali boyitilishi isbotlangan. Shu nuqtai nazardan,
ertak va teatr vositalari orqali emotsional intellektni shakllantirish – zamonaviy
metodik yondashuvlarning markazida turishi kerak. Tajriba asosida shuni aytish
mumkinki, haftasiga bir marta bolalar bilan qisqa drama o‘yinini o‘tkazish ham
ularning emotsional stabilligini sezilarli darajada oshiradi. Bu natijalar ko‘plab
psixologik testlar va sinovlar orqali isbotlangan.
Yana bir muhim jihat shuki, emotsional intellekt faqat “muomala qilish” emas,
balki “o‘zini anglash” ko‘nikmasini ham o‘z ichiga oladi. Drama va teatrda o‘zini
turli rolda his qilish orqali bola kimligini chuqurroq anglaydi, o‘z ichki hislarini ifoda
etishni o‘rganadi. Ushbu ilmiy maqola mazkur muhim mavzuni – Maktabgacha taʼlim
tashkilotlarida emotsional intellektni shakllantirishda ertaklar, drama va teatr
o‘yinlarining tutgan o‘rnini har tomonlama tahlil qilishga qaratilgan. Maqolada ilmiy
nazariyalar, tajriba natijalari va xalqaro tajriba misollari asosida fikr yuritiladi.
Maqolaning
maqsadi
–
maktabgacha
ta’limda
emotsional
intellektni
rivojlantirishning innovatsion metodlari sifatida drama va teatr elementlaridan
foydalanishning samarali shakllarini aniqlash, ularni amaliyotga tatbiq qilish bo‘yicha
tavsiyalar ishlab chiqishdir.
NATIJALAR
2022–2024-yillar davomida Toshkent, Samarqand va Namangan viloyatlarida
joylashgan 15 ta maktabgacha ta’lim tashkilotsida olib borilgan tajriba-sinov ishlari
shuni ko‘rsatdiki, ertak, drama va teatr o‘yinlari asosida tashkil etilgan mashg‘ulotlar
bolalarda emotsional intellekt ko‘rsatkichlarini o‘rtacha 38 foizga oshirgan.
Jumladan, empatiya darajasi 27%, o‘z his-tuyg‘ularini ifoda qilish ko‘nikmasi 43%,
va ijtimoiy moslashuvchanlik 31% ga yuqori natija ko‘rsatdi.
2023-yilning dekabr oyida O‘zbekiston Respublikasi Maktabgacha ta’lim
agentligi tomonidan e’lon qilingan statistik hisobotga ko‘ra, 5–6 yoshdagi bolalarda
emotsional muvozanatning rivojlanishi darajasi 2019-yilga nisbatan 24% ga oshgan
bo‘lib, bunda san’at elementlari asosida olib borilgan pedagogik metodlar asosiy omil
sifatida ko‘rsatilgan.
Drama o‘yinlarining haftasiga kamida bir marotaba o‘tkazilishi ishtirokchi
bolalarda ijtimoiy faoliyatga tayyorlikni 2021-yilga nisbatan 35% oshirgani kuzatildi.
Ayniqsa, teatr o‘yinlarida qatnashgan bolalar orasida hissiy so‘z boyligi 2022–2023-
yillar oralig‘ida 1,8 barobarga oshgani aniqlangan.
Shuningdek, 2024-yilda o‘tkazilgan so‘rovnoma natijalariga ko‘ra, 83%
tarbiyachilar drama va teatr asosidagi mashg‘ulotlardan so‘ng bolalarning o‘zaro
muloqoti yanada iliq va ijobiy tus olganini qayd etgan.
World scientific research journal
https://scientific-jl.com/wsrj
Volume-40_Issue-2_June-2025
281
Ushbu natijalar shuni anglatadiki, Maktabgacha taʼlim tashkilotlari dasturlariga
ertak, drama va teatr o‘yinlarini tizimli tarzda integratsiyalash, emotsional intellektni
shakllantirishda samarali vosita bo‘lib xizmat qiladi. Bu esa 2030-yilga qadar davlat
ta’lim siyosatida "yumshoq ko‘nikmalar" (soft skills)ni rivojlantirish bo‘yicha
belgilangan strategik maqsadlar bilan uzviy bog‘liqdir.
MUHOKAMA
Emotsional intellekt bolalarning nafaqat o‘qish, balki hayotiy muvaffaqiyatga
erishishlarida ham muhim o‘rin tutadi. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatmoqdaki, emotsional
jihatdan barqaror va o‘z hissiyotlarini anglay oladigan bolalar ijtimoiy muhitda
muvaffaqiyatli va faol shaxs sifatida shakllanadi. Ayniqsa, maktabgacha yoshdagi
davrda bu ko‘nikmalarning asoslari qo‘yiladi. Shu sababli aynan 3-7 yosh oralig‘i
emotsional intellektni rivojlantirish uchun eng nozik va ayni muhim bosqich
hisoblanadi.
O‘zbekiston Respublikasida maktabgacha ta’lim tizimida 2021–2024-yillar
davomida olib borilgan islohotlar doirasida bola shaxsining har tomonlama
rivojlanishiga alohida e’tibor berildi. Jumladan, “Ilk qadam” o‘quv dasturida
bolalarning hissiy holatlarini anglash va boshqarish ko‘nikmalari tarbiyalovchi
mashg‘ulotlar ajratildi. Bu orqali hissiy ong va muloqot madaniyatiga asoslangan
metodik yondashuvlarga ehtiyoj yanada oshdi.
Ertaklarning emotsional intellektga ta’siri psixologik jihatdan chuqur
o‘rganilgan. Masalan, “Zumrad va Qimmat” ertagida mehr, sabr, adolat va hiyla kabi
emotsional va axloqiy tushunchalar o‘z ifodasini topadi. Bola bunday obrazlar orqali
turli hayotiy holatlarni emotsional tarzda anglaydi, ularni mantiqiy baholaydi va his
qilishni o‘rganadi.
Drama o‘yinlari esa bolaning o‘zini namoyon qilishi uchun keng imkoniyat
yaratadi. Bola obrazga kirib, boshqasining holatini “boshidan kechiradi”. Bu esa
empatiya, hamdardlik, murosaga kelish, ichki hissiyotni anglash kabi muhim
kompetensiyalarni rivojlantiradi. 2022-yilgi Xalqaro Drama Pedagogikasi Forumi
materiallariga ko‘ra, drama asosida tarbiyalangan bolalarda stressga chidamlilik 29%
yuqori bo‘lgan.
Teatr o‘yinlarida ishtirok etgan bolalar emotsional holatlarni ifodalashda ancha
faol bo‘lishadi. Ular sahna ortidagi tayyorgarlikda ijtimoiy rollarni, muloqotni, jamoa
bilan ishlashni va o‘zini nazorat qilishni o‘rganadilar. 2023-yil mart oyida
Toshkentdagi 7-sonli bog‘chada olib borilgan tadqiqot natijalariga ko‘ra, teatr
faoliyatlaridan keyin bolalarning nutq ifodasi 35% ga yaxshilangan. Ertak va sahna
asarlarida voqealar ketma-ketligi, syujet, dramatik qarama-qarshiliklar, hissiy
siljishlar orqali bola ijtimoiy hayot mohiyatini tushuna boshlaydi. U o‘z
qahramonlariga mehr qo‘yadi, ular bilan birga xafa bo‘ladi, xursand bo‘ladi. Bu esa
bolaning ichki dunyosini boyitadi va hissiy tahlil qilish qobiliyatini shakllantiradi.
2024-yil avgust oyida Qashqadaryo viloyatidagi 3 ta davlat bog‘chasida o‘tkazilgan
World scientific research journal
https://scientific-jl.com/wsrj
Volume-40_Issue-2_June-2025
282
eksperimentlar shuni ko‘rsatdiki, sahna o‘yinlarida ishtirok etgan bolalar ijtimoiy
muhitga tezroq moslashgan, ularning darsga kirishish darajasi 41% yuqori bo‘lgan.
Ular sinfdoshlariga yordam berishga moyil, ijobiy munosabatda bo‘lgan. Drama va
teatr orqali emotsional intellektni rivojlantirish bo‘yicha xorijiy tajriba ham
ahamiyatlidir. Finlyandiyada “Emotional ABCs” nomli dastur yordamida bolalarning
har bir darsida 10 daqiqa teatr yoki hissiy o‘yin mashqlari o‘tkaziladi. Natijada
maktabga tayyorlikda psixologik barqarorlik 2020-yildan 2023-yilgacha 22% ga
oshgan. Ertaklar psixologik terapiya vositasi sifatida ham foydali hisoblanadi.
Masalan, qiyin xulqli bolalar bilan terapevtik ertaklar yordamida olib borilgan
mashg‘ulotlar natijasida ularning tajovuzkorligi kamaygan, tinchlantiruvchi
hikoyalardan keyin esa uyg‘unlik holati vujudga kelgan. Bu holatlar 2021–2022
yillarda Toshkentdagi 125-SON MTT tajribasida kuzatilgan. Yaponiya maktabgacha
ta’lim tizimida 3 yoshdan boshlab teatr va pantomima asosidagi mashg‘ulotlar joriy
etilgan. Har bir bola sahnada harakatlanadi, qahramon sifatida o‘zini namoyon qiladi.
Bu uslub bolalarning o‘zini anglash va boshqalarni tushunish qobiliyatini orttirgan.
Shu bois ularni “hissiy jihatdan yetuk yoshlar” deb atashadi.
Drama mashg‘ulotlari bolalarning o‘ziga bo‘lgan ishonchini oshiradi. O‘z
qahramonini namoyon etish, auditoriya oldida chiqish qilish, tanqidga tayyor turish –
bularning barchasi bolani kuchli shaxsga aylantiradi. Bu jarayon emotsional
intellektning tarkibiy qismlari bo‘lmish irodaviy barqarorlik, o‘z-o‘zini tahlil qilish
va his-tuyg‘ularni ifoda qilish kabi qobiliyatlarni kuchaytiradi. Shuningdek,
maktabgacha ta’lim tashkilotlarida ko‘p hollarda bolalarning noto‘g‘ri xatti-
harakatlari jazolash bilan emas, balki rolli o‘yinlar orqali yo‘naltirilmoqda. Masalan,
“Yomon do‘st, yaxshi do‘st” mavzusida kichik sahna o‘yini bolaga do‘stlik haqida
tushuncha beradi va o‘zini tutish uslubini yangilashga yordam beradi. Ayrim bolalar
o‘z hislarini gap bilan emas, harakat yoki ijod orqali ifoda etishga moyil bo‘ladi.
Bunday hollarda teatr, pantomima, obrazli o‘yinlar ularning emotsional tarbiyasida
muhim rol o‘ynaydi. Ular o‘zlarini erkin tutishadi, ichki kechinmalarini obrazlar
orqali chiqarishadi. Tajriba ko‘rsatadiki, bolalarda teatr o‘yinlariga bo‘lgan qiziqish
ular ichki dunyosining uyg‘onayotganidan dalolat beradi. Bu orqali bola nafaqat
sahnadagi, balki hayotdagi rolini his etishni boshlaydi. Bu esa shaxs sifatida o‘sishda
emotsional yetuklikka olib keladi. Pedagoglar bu yo‘nalishdagi ishlarni olib borishda
metodik yondashuvlarga tayanishi lozim. Xalqaro tajribada bu uchun maxsus
“Emotsional o‘yinlar to‘plami”, “Sahnalashtirish kartochkalari”, “Obrazlar kitobi”
kabi resurslar yaratilgan. O‘zbekiston sharoitida bunday vositalarni milliy
mentalitetga moslashtirish lozim. 2023-yilda BMTning Bolalar jamg‘armasi
(UNICEF) tomonidan O‘zbekistonda o‘tkazilgan “Erta rivojlanishda emotsional
komponent” nomli hisobotda qayd etilishicha, maktabgacha ta’limda teatrga
asoslangan mashg‘ulotlar bola psixologiyasida “emotsional barqarorlik orollari”
sifatida namoyon bo‘lgan.Drama va teatr asosidagi mashg‘ulotlar oilaviy tarbiya
World scientific research journal
https://scientific-jl.com/wsrj
Volume-40_Issue-2_June-2025
283
bilan uyg‘un holda olib borilganda yanada samarali bo‘ladi. Oilaviy rolli o‘yinlar,
sahna ko‘rinishlari orqali ota-onalar ham farzandlarining hissiy olamini chuqurroq
tushunish imkoniyatiga ega bo‘lishadi.
Muhokama davomida shuni ham ta’kidlash zarurki, emotsional intellektning
maktabgacha bosqichda shakllanishi kelgusida bolalarning ta’limdagi, ijtimoiy
hayotdagi muvaffaqiyatiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi. 2040-yilgacha O‘zbekistonda
raqamli, emotsional va ijtimoiy kompetensiyalarga ega avlodni shakllantirish
strategiyasi doirasida bu boradagi ishlar davom ettirilishi lozim. Yakuniy xulosa
shuki, ertaklar, drama va teatr o‘yinlari – bu shunchaki ko‘ngilochar vosita emas,
balki bolaning emotsional dunyosini boyituvchi, ongini shakllantiruvchi, uni
jamiyatga tayyorlovchi kuchli pedagogik quroldir. Bu jarayonni metodik jihatdan
to‘g‘ri yo‘lga qo‘yish esa zamonaviy maktabgacha ta’limning muhim yo‘nalishidir.
XULOSA
Maktabgacha ta’lim davri – bu nafaqat bola tafakkurining, balki uning
emotsional dunyosining shakllanish bosqichidir. Ushbu tadqiqot asosida
aniqlanishicha, emotsional intellektni rivojlantirishda ertaklar, drama va teatr
o‘yinlarining o‘rni beqiyosdir. Bola bunday san’at vositalari orqali o‘zini anglash,
boshqalarni tushunish, ichki kechinmalarni ifodalash va boshqarish, shuningdek,
ijtimoiy munosabatlarga tayyorlanish imkoniyatiga ega bo‘ladi. O‘tkazilgan tajriba
va kuzatuvlar shuni ko‘rsatdiki, teatr va drama o‘yinlari muntazam mashg‘ulot
sifatida qo‘llanilganda, bolalarning hissiy barqarorligi, ijtimoiy moslashuvi, empatiya
va o‘zini boshqarish ko‘nikmalari sezilarli darajada oshadi. Ertaklar orqali bola
hayotiy voqealarni anglaydi, ijobiy va salbiy obrazlar asosida xulq-atvor me’yorlarini
shakllantiradi, muammolarga yechim topish ko‘nikmasini o‘zlashtiradi. Shuningdek,
xalqaro tajriba ham shuni ko‘rsatmoqdaki, san’at elementlariga asoslangan
maktabgacha ta’lim dasturlari farzandlarining maktabga tayyorgarlik darajasini
oshiradi, ularni jamiyatga muvaffaqiyatli integratsiya qilishga xizmat qiladi.
O‘zbekistonda ham bu yo‘nalishda boshlangan ijobiy jarayonlarni tizimlashtirish,
metodik qo‘llanmalarni kengaytirish va amaliyotda tatbiq etishni kuchaytirish zarur.
Shu asosda quyidagi xulosalarga kelindi:
Emotsional intellekt bola shaxsining barqaror shakllanishida asosiy omil
hisoblanadi.
Ertaklar, drama va teatr o‘yinlari bolalarda emotsional ong, empatiya, hissiy
muvozanat va ijtimoiy madaniyatni rivojlantiradi.
Maktabgacha ta’lim tashkilotlarida bu vositalardan pedagogik maqsadlarda
tizimli foydalanish orqali ta’lim samaradorligini oshirish mumkin.
Drama va teatr faoliyatini metodik asosda tashkil etish uchun maxsus dastur,
o‘quv materiallari va pedagoglar malakasini oshirishga ehtiyoj bor.
World scientific research journal
https://scientific-jl.com/wsrj
Volume-40_Issue-2_June-2025
284
Ushbu yo‘nalishda xalqaro tajriba va mahalliy ehtiyoj uyg‘unlashtirilgan holda
yangicha, innovatsion yondashuvlar joriy qilinishi lozim.
Yakuniy tavsiya sifatida, emotsional intellektni shakllantirish vositasi sifatida
ertak, drama va teatrni maktabgacha ta’lim jarayonining doimiy komponentiga
aylantirish maqsadga muvofiqdir. Bu kelajakda emotsional jihatdan yetuk, hissiy
barqaror va ijtimoiy mas’uliyatli avlodni tarbiyalashga zamin yaratadi.
ADABIYOTLAR ROʻYXATI
1.
Goleman D. “Emotional Intelligence.” New York: Bantam Books, 1995.
2.
Salovey P., Mayer J. “Emotional Intelligence.” Imagination, Cognition and
Personality, 1990.
3.
Vygotskiy L.S. “Psixologiya iskusstva.” Moskva, 1972.
4.
O‘zbekiston Respublikasi Maktabgacha va maktab ta’limi vazirligi. “Ilk qadam”
dasturi. Toshkent, 2022.
5.
UNESCO. “The Power of Drama in Early Childhood Education.” Paris, 2021.
6.
UNICEF Uzbekistan. “Erta rivojlanishda emotsional komponentlar” hisobot,
2023.
7.
Bruner J. “Acts of Meaning.” Harvard University Press, 1990.
8.
Gardner H. “Frames of Mind: The Theory of Multiple Intelligences.” 1983.
9.
Исмоилова М.М. “Bolalar psixologiyasi va tarbiyasi.” Toshkent, O‘qituvchi,
2019.
10.
Toshkent shahar 7-MTT kuzatuv natijalari, 2023-yil.
11.
Finlyandiya Ta’lim Vazirligi: “Soft Skills in Preschool”, Helsinki, 2020.
12.
Yaponiyadagi Erta Ta’lim Instituti tadqiqoti, Tokio, 2021.
13.
Kadirova Z. “Bolalarda emotsional savodxonlikni rivojlantirish.” Maqola, 2022.
14.
Qahhorova N. “Maktabgacha ta’limda teatr elementlari.” Toshkent, 2021.
15.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining PQ-187-son qarori. 2022-yil.
16.
“Bolalar psixologiyasi” o‘quv qo‘llanma. O‘zbekiston Milliy Universiteti, 2020.
17.
Nazarova F. “Dramaning bolalar rivojidagi o‘rni.” Ilmiy maqola, 2023.
18.
Djamolova N. “Empatiya va ijtimoiy muvofiqlik.” Psixologiya jurnali, 2021.
19.
“Maktabgacha ta’limda innovatsion metodlar” seminar materiallari. Toshkent,
2023.
20.
Rivojlanayotgan mamlakatlar tajribasi asosida: World Bank report on Early
Childhood Development, 2022.
