World scientific research journal
https://scientific-jl.com/wsrj
Volume-40_Issue-2_June-2025
187
KON QUVURLARINI KORROZIYADAN HIMOYA QILISH YO‘LLARI
1
Valikulov Sherzod Zaynitdinovich
2
Inomov Javohirbek Shavkatjon o’g’li
1
Toshkent davlat texnika universiteti assistenti
2
Toshkent davlat texnika universiteti magistranti
Kirish
Neft va gaz sanoatida quvurlar kon ichidagi va tashqi muhitning agressiv ta’siriga
doimiy ravishda duchor bo‘ladi. Ayniqsa, namlik, karbonat angidrid, vodorod sulfidi
va sho‘r suvlar quvurlarda korroziya jarayonlarini kuchaytiradi. Bu esa texnologik
jarayonlarning ishonchliligini kamaytiradi va iqtisodiy yo‘qotishlarga olib keladi
1
.
1. Korroziya jarayoni va uning quvurlarga ta’siri
Korroziya – bu metallarning atrof-muhit bilan kimyoviy yoki elektro-kimyoviy
o‘zaro ta’siri natijasida yemirilishidir. Quvurlar asosan uglerodli po‘latdan
tayyorlanganligi bois, ular korroziyaga sezgir hisoblanadi
2
. Korroziya natijasida
quvurlarda teshilishlar, yoriqlar hosil bo‘ladi, bu esa neft yoki gaz sizib chiqishiga
sabab bo‘ladi.
2. Korroziyaga qarshi kurash usullari
2.1. Ichki va tashqi qoplamalar
Ichki va tashqi yuzalarni maxsus polimer, epoksid yoki bitum asosidagi
qoplamalar bilan himoyalash – eng keng tarqalgan usullardan biridir
3
. Ushbu
qoplamalar metall bilan muhit orasida to‘siq hosil qilib, korroziya reaktsiyalarini
to‘xtatadi.
2.2. Katodik himoya
Katodik himoya usuli metall quvurlarni korroziya oqibatida anod emas, katod
sifatida ishlashga majbur qiladi. Bu texnologiyada galvanik yoki tashqi tok
manbaidan foydalaniladi
4
. Ayniqsa, yer osti quvurlarida bu usul samarali hisoblanadi.
1-rasm. Katodik himoya sxemasi
World scientific research journal
https://scientific-jl.com/wsrj
Volume-40_Issue-2_June-2025
188
2.3. Korroziyaga chidamli materiallardan foydalanish
Ba'zi hollarda uglerodli po‘lat o‘rniga zanglamaydigan po‘latlar, kompozit
materiallar yoki plastik quvurlar (masalan, HDPE, GRP) ishlatiladi
5
.
2.4. Kimyoviy inhibitordan foydalanish
Ingibitorlar – bu maxsus kimyoviy moddalardir, ular korroziya reaktsiyalarini
sekinlashtiradi. Ular suyuqlik ichiga yoki quvur devorlariga qo‘shiladi
6
. Masalan,
aminlar, fosfatlar, imidazollar sinfiga mansub inhibitorlar keng qo‘llaniladi.
3. Amaliy tajribalar va O‘zbekiston konlarida qo‘llanilishi
O‘zbekistonning "Sho‘rtan", "Zevarda" va "Jarkurgan" neft konlarida korroziyaga
qarshi polimer qoplamalar va katodik himoya tizimlari joriy etilgan. Bu esa
ekspluatatsiya davrida quvurlar nosozliklarining kamayishiga va ta’mirlash
xarajatlarining kamayishiga olib kelgan
7
.
Xulosa
Korroziyaga qarshi kurashish – bu nafaqat texnik, balki iqtisodiy jihatdan ham
dolzarb masala hisoblanadi. Har bir neft va gaz konida quvurlarni himoya qilish
strategiyasi sharoitga qarab moslashtirilishi lozim. Ilg‘or qoplama texnologiyalari,
katodik himoya va inhibitorlardan foydalanish – eng samarali usullardan hisoblanadi.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati:
1.
Shreir, L.L. (1994).
Corrosion
. Butterworth-Heinemann.
2.
Fontana, M.G. (1986).
Corrosion Engineering
. McGraw-Hill.
3.
Revie, R. W., & Uhlig, H. H. (2008).
Corrosion and Corrosion Control: An
Introduction to Corrosion Science and Engineering
. Wiley-Interscience.
4.
Baboian, R. (2005).
Corrosion Tests and Standards: Application and
Interpretation
. ASTM International. Roberge, P.R. (2000).
Handbook of Corrosion
Engineering
. McGraw-Hill.
5.
Schweitzer, P. A. (2006).
Fundamentals of Metallic Corrosion: Atmospheric
and Media Corrosion of Metals
. CRC Press.
6.
O‘zbekiston Respublikasi Energetika vazirligi hisobotlari, 2022-2023 yillar.
