World scientific research journal
https://scientific-jl.com/wsrj
Volume-40_Issue-2_June-2025
90
BO'LAJAK ISPAN TARJIMONLARNI KOMPETENSIYAVIY
YONDASHUV ASOSIDA KASBIY MALAKASINI SHAKLLANTIRISH
Yangiyeva Zumrad To‘lqinovna
OʻzDJTU talabasi
Annotatsiya.
Ushbu maqolada bo‘lajak ispan tarjimonlarni tayyorlash
jarayonida kompetensiyaviy yondashuvning nazariy va amaliy jihatlari tahlil qilinadi.
Tarjimonlik faoliyatining zamonaviy talablari, til bilimlari bilan bir qatorda,
kommunikativ, madaniyatlararo, texnologik va axloqiy kompetensiyalarni egallash
zaruratini keltirib chiqaradi. Mazkur maqolada aynan shu kompetensiyalarni izchil
shakllantirishga qaratilgan innovatsion yondashuvlar, metodik yechimlar va kasbiy
tayyorgarlik uslublari chuqur ochib beriladi.
Kalit so‘zlar:
tarjimon tayyorlash, ispan tili, kompetensiyaviy yondashuv,
kasbiy
tayyorgarlik,
kommunikativ
kompetensiya,
tarjima
metodikasi,
lingvomadaniyat.
KIRISH
Globallashuv jarayonida ispan tili xalqaro kommunikatsiyada keng
qo‘llanilayotgan tillardan biri sifatida, nafaqat ta’limda, balki diplomatiya, biznes,
turizm, ommaviy axborot vositalari va ilmiy sohalarda ham muhim o‘rin tutmoqda.
Shu munosabat bilan, bo‘lajak tarjimonlarni tayyorlashda faqatgina til va grammatik
bilimlarni berish yetarli emas, balki ularning kasbiy kompetensiyalarini
shakllantirishga alohida e’tibor qaratish zarurati tug‘ilmoqda [1]. Aynan
kompetensiyaviy yondashuv bu ehtiyojga javob beradi, chunki u bilim, ko‘nikma va
shaxsiy
sifatlarning
kompleks
uyg‘unligi
sifatida
kasbiy
salohiyatni
mustahkamlashga xizmat qiladi.
ASOSIY QISM
Kompetensiyaviy yondashuvga asoslangan tarjimon tayyorlash modeli bir
nechta asosiy komponentlarni qamrab oladi: lingvistik, madaniyatlararo, strategik,
texnologik va etika kompetensiyalari. Bo‘lajak ispan tarjimoni bu ko‘nikmalarni
nafaqat o‘qish davomida, balki amaliyot orqali ham shakllantirib boradi. Avvalo,
lingvistik kompetensiya bu – fonetika, morfologiya, sintaksis va leksikani mukammal
bilish bilan birga, tilning funksional ishlatilishini, uslubiy registrlarini anglashni ham
nazarda tutadi. Ispan tilining lotin asosidagi qoidalari, sinonimik ko‘lamining
kengligi, dialektlar farqi tarjimon uchun doimiy izlanishni talab qiladi [2].
Madaniyatlararo kompetensiya esa tarjima jarayonining negizida turuvchi
muhim unsur hisoblanadi. Har bir matn o‘zining sotsiomadaniy konteksti bilan
mavjud bo‘ladi. Masalan, ispan tilida keng qo‘llaniladigan "Don Quijote" yoki
World scientific research journal
https://scientific-jl.com/wsrj
Volume-40_Issue-2_June-2025
91
"Fiesta" kabi tushunchalar o‘zbek tilida bevosita ekvivalentga ega bo‘lmay, ularning
madaniy tagmazmunini chuqur tahlil qilishni talab qiladi. Shuning uchun tarjimon
nafaqat til, balki ispan madaniyati, tarixiy qadriyatlari, urf-odatlari haqida ham chuqur
tasavvurga ega bo‘lishi zarur.
Yana bir muhim jihat — strategik kompetensiya bo‘lib, u tarjima jarayonida
qabul qilinadigan qarorlar, matn tahlili, tarjima uslubini tanlash, vositali tarjima
strategiyalarini qo‘llashda namoyon bo‘ladi. Bu kompetensiyani shakllantirishda
o‘quvchilarga matn asosida tahlil, parallel tarjimalarni solishtirish, o‘zlarining tarjima
variantlarini asoslash kabi topshiriqlar berilishi foydalidir [3].
Zamonaviy tarjimon texnologik kompetensiyaga ham ega bo‘lishi kerak.
Bugungi kunda kompyuter yordamida tarjima (CAT tools), tarjimani tekshiruvchi
dasturlar, elektron lug‘atlar, terminologik bazalar – bularning barchasi tarjimon
ishining ajralmas qismiga aylangan. MemoQ, Trados, Smartcat kabi vositalarni
o‘rgatish orqali bo‘lajak tarjimonlarda IT salohiyat ham shakllanadi.
Etik kompetensiya esa tarjimonlik faoliyatida axloqiy mas’uliyatni,
konfidensiallikni saqlash, intellektual mulkka hurmat bilan yondashish, muallif
niyatini buzmasdan matnni yetkazish kabi tamoyillarga asoslanadi. O‘quv jarayonida
bunday kompetensiyalarni shakllantirish uchun real holatlar asosida muhokamalar,
etika kodeksini o‘rganish, kasbiy vaziyatlarni rolli o‘yinlar orqali tahlil qilish foydali
bo‘ladi.
Yuqoridagi barcha kompetensiyalarni izchil shakllantirishda modulli o‘quv
dasturlari, interfaol metodlar, tanqidiy fikrlashga asoslangan muhokamalar, matnlar
bilan ishlash uslublari alohida o‘rin tutadi. Shuningdek, tarjima amaliyotini o‘quv
jarayoniga integratsiyalash – ya’ni haqiqiy matnlar asosida tarjima qilish, loyiha
shaklida ishlash, tajribali tarjimonlar ishtirokida seminarlar o‘tkazish – bu sohada
talabalarning mustaqil va kasbiy fikrlashini rivojlantirishga xizmat qiladi [4].
Bo‘lajak ispan tarjimonlarini tayyorlashda kompetensiyaviy yondashuv nafaqat
ularning bilim darajasini baholash vositasi, balki shaxs sifatida yetuk mutaxassisni
shakllantirishga qaratilgan kompleks pedagogik strategiyadir. Ushbu yondashuvning
markazida — tarjimonlik faoliyati uchun zarur bo‘lgan real hayotga moslashtirilgan
kasbiy kompetensiyalar majmui turadi. Bu yondashuv, o‘z navbatida, talabalarning
bilimga nisbatan faol munosabatini, mustaqil qaror qabul qilish salohiyatini,
mas’uliyat hissini va axloqiy pozitsiyasini shakllantiradi. Ayniqsa, ispan tili kabi
madaniyati boy va lingvistik jihatdan ko‘p qatlamli tilni tarjima qilish jarayonida
kompetensiyaviy yondashuvning zaruriyati yana-da yaqqol ko‘zga tashlanadi.
Amaliy jihatdan olib qaralganda, tarjima qilish — bu faqat matnni boshqa tilga
o‘tkazish emas, balki muallif fikrini to‘g‘ri, aniq va madaniy jihatdan mos tarzda aks
ettirishdir. Shunday ekan, bo‘lajak tarjimonlar uchun matnni kontekstda tahlil qilish,
leksik-semantik farqlarni anglash, uslubni va tonallikni to‘g‘ri tanib olish,
madaniyatlararo tafovutlarni hisobga olish kabi ko‘nikmalar juda muhimdir.
World scientific research journal
https://scientific-jl.com/wsrj
Volume-40_Issue-2_June-2025
92
Bularning barchasi, o‘z navbatida, kommunikativ va madaniyatlararo
kompetensiyalarni shakllantirish orqali erishiladigan natijalardir. Misol uchun, ispan
tilidagi "usted" formasining rasmiylik darajasi va o‘zbek tilidagi "siz", "sizlar",
"janob", "hurmatli" kabi ifodalar orasidagi uslubiy tafovutlarni tarjima jarayonida
to‘g‘ri qo‘llash – bu tarjimonning tanqidiy tafakkuri, stilistik sezuvchanligi va
madaniy bilimiga bog‘liq [5].
XULOSA VA MUNOZARA
Xulosa qilib aytganda, bo‘lajak ispan tarjimonlarni kompetensiyaviy yondashuv
asosida tayyorlash bu — faqat til o‘rgatish emas, balki ularni kasbiy faoliyatga real
tayyorlash jarayonidir. Bu yondashuv doirasida tarjimonlik faqat lingvistik faoliyat
sifatida emas, balki kompleks kasbiy faoliyat sifatida qaraladi. Demak, ta’lim
muassasalari bu jarayonda o‘quv dasturlarini zamon talablariga moslashtirishi,
innovatsion metodlar va amaliy komponentlarni integratsiyalashi lozim. Faqat shunda
biz mehnat bozorida raqobatbardosh, yuqori salohiyatli tarjimon mutaxassislarni
tayyorlab bera olamiz.
ADABIYOTLAR RO`YXATI
1.
Hurtado Albir A. Traducción y traductología: Introducción a la traductología. –
Madrid: Cátedra, 2011. – 504 p.
2.
Kelly D. A Handbook for Translator Trainers: A Guide to Reflective Practice. –
Manchester: St. Jerome Publishing, 2015. – 234 p.
3.
Pym A. Exploring Translation Theories. – 2nd ed. – London: Routledge, 2014. –
240 p.
4.
González Davies M. El aprendizaje colaborativo en la formación del traductor. –
Barcelona: Octaedro, 2014. – 198 p.
5.
Cámara Aguilera M. La competencia traductora: teorías y modelos // TRANS.
Revista de Traductología. – 2007. – №11. – P. 25–45.
6.
“Чет тили (испан тили) Ўқитиш методикаси ва унинг асосий босқичлари”
Таълим, фан ва инновация 70 - 75 бетлар. 2020 йил
Ф.С.Ташпулатова
7.
“Metohodologiy of developing auditing Sehills and skills of Spenish language
students”
Eastern European Scientific Journal. 28-32 бетлар 1-2021 йил
Ф.С.Ташпулатова
8.
“Анкетирование как метод педагогического исследования" Тил ва адабиёт
2019йил
Ф.С.Ташпулатова
9.
“The effectiveness of using innovative metods in teaching foreign language” Uz
Аkademiya 9-14 betlar 2022 yil B.Xamraqulova, R.Turdiqulova, Tashpulatova
10.
Способы создания естественних ситуации общения на уроках испанского
языка” Таълим, фан ва инновация
263-
268
бетлар
2020
йил
Ф.С.Ташпулатова.
