World scientific research journal
https://scientific-jl.org/index.php/wsrj
Volume-36_Issue-1_February-2025
24
TALABALARNI DISTRUKTIV G’OYALARDAN HIMOYALASHNING
PEDAGOGIK-PSIXOLOGIK XUSUSIYATLARI
Axmedov Davron Murodovich
Toshkent shahar Ichki ishlar bosh boshqarmasi
Huquqbuzarliklar profilaktikasi boshqarmasi
Boshlig‘i o‘rinbosari – voyaga yetmaganlar va yoshlar
profilaktikasini tashkil etish bo‘limi boshlig‘i podpolkovnik
ANNOTATSIYA
Ushbu tadqiqotda talabalarni destruktiv g'oyalardan himoyalashning pedagogik-
psixologik xususiyatlari tahlil qilinadi. Talabalar o'quv jarayonida ijtimoiy,
psixologik va madaniy o'zgarishlarga duch kelishadi, bu esa ularning fikr va
qarashlariga ta'sir ko'rsatadi. Shunday qilib, ularda turli destruktiv g'oyalar,
ekstremizm yoki radikal fikrlar paydo bo'lishi mumkin. Mazkur tadqiqotda talabalarni
bunday g'oyalardan himoya qilish uchun pedagogik va psixologik usullar, metodlar
va yondoshuvlar ko'rib chiqiladi.
Pedagogik
yondoshuvlar,
talabalarni
ongli
ravishda
ijtimoiy-axloqiy
qadriyatlarni shakllantirishga, ularni o'z fikrini mantiqiy va ilmiy asosda ifodalashga
o'rgatishga qaratilgan. Psixologik yondoshuvlar esa talabalar ongini rivojlantirish,
ular ichidagi stress va tashvishlarni bartaraf etish, va salbiy ta'sirlarni oldini olishga
yordam beradi. Bunday yondoshuvlar, talabalarga ijtimoiy mas'uliyatni oshirish,
ularning jismoniy va ruhiy holatini yaxshilashga yo'naltirilgan.
Kalit so'zlar:
talabalar, destruktiv g'oyalar, himoya qilish, pedagogik
yondoshuvlar, psixologik yondoshuvlar, ijtimoiy-axloqiy qadriyatlar, stressni
boshqarish, ruhiy holat.
KIRISH
Zamonaviy o‘quv jarayonida talabalar nafaqat ilmiy bilimlarni egallash, balki
ijtimoiy va axloqiy qadriyatlarni shakllantirishda ham katta mas’uliyatni o‘z
zimmasiga oladilar. Bu, ayniqsa, ularning psixologik salomatligi, ruhiy holati va
axloqiy qarashlariga ta’sir ko‘rsatuvchi ijtimoiy g‘oyalarning kuchaygan davrida
yanada muhim bo‘lib qoladi.
Talabalar o‘z fikrlarini va qarashlarini shakllantirish jarayonida turli ichki va
tashqi omillarga duch keladi. Bunday omillar orasida destruktiv g‘oyalar, ekstremizm
va radikal fikrlar paydo bo‘lishi ehtimoli ham mavjud.
Destruktiv g‘oyalar — bu ijtimoiy va axloqiy jihatdan salbiy yoki zararli bo‘lgan
fikrlar va qarashlardir. Bular talabalar ongiga ta’sir qilib, ularni jamiyatdan ajralishga,
radikal fikrlar va harakatlarga yo‘naltirish mumkin. Shu boisdan, talabalarni bunday
g‘oyalardan himoyalash va ularni ijtimoiy, axloqiy qadriyatlar asosida tarbiyalash
World scientific research journal
https://scientific-jl.org/index.php/wsrj
Volume-36_Issue-1_February-2025
25
zaruriyatga aylanadi. Pedagogik va psixologik metodlar talabalarni bunday salbiy
ta’sirlar bilan kurashishga, mantiqiy fikrlashga va mustahkam axloqiy pozitsiyalarni
shakllantirishga yordam beradi.
Pedagogik-psixologik yondashuvlar, talabalarni kritikal fikrlashga, jamiyatdagi
o‘zgarishlarga salbiy qarashlarga qarshi kurashishga tayyorlashni o‘z ichiga oladi.
Shuningdek, bu yondoshuvlar talabalar ongini rivojlantirish, ular ichidagi stress va
tashvishlarni kamaytirish, va ijtimoiy mas'uliyatni oshirishga xizmat qiladi. Maqsad,
talabalarni nafaqat ilmiy bilimlar, balki ijtimoiy va axloqiy qadriyatlar, shaxsiy
erkinlik va hurmatni chuqur o‘zlashtirishga yo‘naltirishdir.
ASOSIY QISM
Amaliy fikrlar:
-
Talabalarni kritikal fikrlashga o'rgatish:
Talabalar ijtimoiy va axloqiy
masalalarni tahlil qilishni o‘rganishi kerak. Bunga misol tariqasida, ular bilan turli
ijtimoiy muammolarni muhokama qilish va fikrlarini qat’iy va mantiqiy asosda
bildirishni ta’minlash mumkin. Masalan, talabalar o‘rtasida "ekstremizm" yoki
"ijtimoiy adolatsizlik" mavzularida munozaralar o‘tkazish.
-
Psixologik yordamni taqdim etish:
Talabalar orasida ruhiy salomatlikni
yaxshilash uchun psixologik maslahatlar va treninglar o‘tkazish zarur. Misol uchun,
talabalarga stressni boshqarish usullarini o‘rgatish, ular bilan individual yoki guruh
sessiyalarini tashkil etish mumkin.
-
Jamiyatga mas'uliyatli qarashlarni shakllantirish:
Talabalarga o‘z
mas'uliyatini anglash va jamiyatga ijobiy ta’sir ko‘rsatish muhimdir. Bu, ularning
fuqarolik pozitsiyalarini aniqlashda yordam beradi va salbiy g‘oyalarga qarshi
kurashishda samarali vosita bo‘lishi mumkin. Masalan, talabalar uchun ijtimoiy
tadbirlar va volontyorlik faoliyatlarini tashkil qilish.
-
Ijtimoiy va madaniy farqlarni tushunish:
Talabalarni turli madaniyatlar va
etnik guruhlar o‘rtasida o‘zaro hurmat va tushunishni rivojlantirishga undash kerak.
Bu, ayniqsa, talabalarda millatlararo va madaniy farqlarni qadrlashni o‘rgatadi. Misol
tariqasida, o‘quvchilarga madaniy o‘zaro almashish yoki xalqaro tadbirlar tashkil
etish mumkin.
-
O‘zgaruvchan ijtimoiy sharoitlarga tayyorlash:
Talabalarni zamonaviy
ijtimoiy sharoitlarga moslashishga o‘rgatish. Bu, o‘zgaruvchan dunyoqarash va
dunyo voqealarini tahlil qilishni rivojlantiradi. Masalan, talabalar uchun xalqaro va
milliy yangiliklar asosida treninglar tashkil qilish.
-
Axloqiy qadriyatlarni mustahkamlash:
Talabalar o‘rtasida yaxshi axloqiy
qadriyatlarni rivojlantirish uchun doimiy ravishda o‘quv jarayoniga ahamiyat berish
zarur. Bu orqali talabalar o‘zlari uchun halol, ijobiy va foydali yo‘llarni tanlashni
o‘rganadilar. Masalan, o‘quvchilarga axloqiy hikoyalar yoki muvaffaqiyatli
shaxslarning hayotiy tajribalarini o‘rganish orqali axloqiy saboqlar berish mumkin.
World scientific research journal
https://scientific-jl.org/index.php/wsrj
Volume-36_Issue-1_February-2025
26
Bu amaliy fikrlar yordamida talabalarni destruktiv g‘oyalardan himoya qilish va
ijtimoiy-axloqiy qadriyatlarni rivojlantirishga erishish mumkin.
1.
Kritik fikrlashni rivojlantirish:
Talabalar uchun "Ekstremizm va
ijtimoiy adolatsizlik" mavzusida guruh ishlari tashkil etish. Har bir guruhga ijtimoiy
masala berilib, uni tahlil qilish va o‘z fikrlarini mantiqiy ravishda himoya qilishni
so‘rash. Masalan, talabalarga o‘qituvchilar tomonidan ijtimoiy nohaqlik bilan bog‘liq
voqea berib, bu voqeani har tomonlama tahlil qilib, adolatli qaror chiqarish so‘raladi.
2.
Psixologik maslahatlar va yordam:
Talabalar uchun stressni
boshqarish bo‘yicha treninglar tashkil etish. Misol uchun, universitetda stressni
kamaytirish maqsadida "Stressni boshqarish" mavzusida seminar o‘tkazish,
talabalarga stressni yengillashtiradigan mashqlar va psixologik usullarni o‘rgatish.
3.
Ijtimoiy mas'uliyatni oshirish:
Talabalar o‘rtasida volontyorlik
faoliyatini rivojlantirish. Masalan, talabalar o‘rtasida ijtimoiy tadbirlarga qatnashish,
ehtiyojmandlarga yordam ko‘rsatish, yoki ekologik loyihalarda ishtirok etish orqali
ijtimoiy mas'uliyatni kuchaytirish.
4.
Madaniy farqlarni tushunish:
Talabalar uchun "Madaniy o‘zgarishlar"
mavzusida seminarlar tashkil etish. Bu seminarda turli madaniyatlar o‘rtasidagi
farqlar va o‘xshashliklar haqida ma'lumotlar berilib, talabalarga madaniy farqlarga
hurmat va tushunishni rivojlantirishga qaratilgan mashg‘ulotlar o‘tkaziladi.
5.
Axloqiy qadriyatlarni rivojlantirish:
Talabalar uchun axloqiy
hikoyalar asosida treninglar tashkil etish. Masalan, talabalar uchun axloqiy tanlovlar
yoki o‘qituvchilarning hayotiy tajribalari orqali axloqiy saboqlar berish. Bu orqali
talabalarga o‘zgaruvchan dunyoda axloqiy qadriyatlar va yuksak prinsiplarni
anglashni o‘rgatish.
Bu amaliy misollar yordamida talabalarni destruktiv g‘oyalardan himoya qilish
va ijtimoiy-axloqiy qadriyatlarni rivojlantirish mumkin.
Joriy etish jarayoni talabalarni destruktiv g‘oyalardan himoya qilish va ijtimoiy-
axloqiy qadriyatlarni rivojlantirishda quyidagi amaliy qadamlarni o‘z ichiga oladi:
1.
Dars va treninglarni tashkil etish:
Talabalar uchun mavzuga oid
darslar, seminarlar va treninglar tashkil etish. Misol uchun, stressni boshqarish,
ijtimoiy mas'uliyat, madaniy farqlarni tushunish va axloqiy qadriyatlar haqida
seminarlar o‘tkazish. Bu treninglar talabalarga zarur psixologik ko‘nikmalarni berish
va ularni destruktiv g‘oyalardan himoya qilishga yordam beradi.
2.
Guruh ishlarini tashkil etish:
Talabalar o‘rtasida guruh ishlari va
munozaralar tashkil qilish. Masalan, ijtimoiy muammolarni hal qilish bo‘yicha
guruhlarga bo‘lib, ular bilan muhokama qilish. Guruhlar talabalarga o‘z fikrlarini
mantiqiy va asosli ravishda ifodalashni o‘rgatadi.
3.
Psixologik xizmatlarni taqdim etish:
Talabalar uchun psixologik
maslahat va yordam xizmatlarini joriy etish. Talabalarga stressni boshqarish, o‘zini
World scientific research journal
https://scientific-jl.org/index.php/wsrj
Volume-36_Issue-1_February-2025
27
anglash va motivatsiya berish bo‘yicha individual yoki guruh psixologik sessiyalarini
tashkil etish.
4.
Volontyorlik va ijtimoiy faoliyatlarni rag‘batlantirish:
Talabalarni
ijtimoiy faoliyatlarga jalb qilish. Volontyorlik ishlarini tashkil etish va talabalarga
o‘zlarini jamiyatga foydali ravishda ko‘rsatish imkoniyatlarini yaratish. Bu orqali
talabalar o‘z mas'uliyatlarini anglab, ijtimoiy qadriyatlarni tushunishadi.
5.
Axloqiy va ijtimoiy qadriyatlarni targ‘ib qilish:
Talabalar uchun
axloqiy saboqlar berish va axloqiy qadriyatlarni mustahkamlashga qaratilgan
faoliyatlar amalga oshirish. Masalan, axloqiy hikoyalar o‘qitish, ijtimoiy va madaniy
farqlarni tushunishga qaratilgan mashg‘ulotlar o‘tkazish.
XULOSA
Umuman olganda, talabalarni destruktiv g‘oyalardan himoya qilish, ularning
fikrlarini tanqidiy va mantiqiy ravishda rivojlantirish, psixologik yordam va qo‘llab-
quvvatlash orqali amalga oshirilishi mumkin. Ijtimoiy va madaniy qadriyatlarni
oshirish, mas'uliyatni rivojlantirish, hamda axloqiy me'yorlarni mustahkamlash orqali
talabalar ijtimoiy muammolarni anglaydi va ularga salbiy ta'sir ko‘rsatuvchi
g‘oyalarga qarshi turish imkoniyatiga ega bo‘lishadi. Shuningdek, talabalar o‘rtasida
stressni boshqarish, madaniy farqlarga hurmat va ijtimoiy faoliyatlarga jalb qilish
ularning shaxsiy rivojlanishiga va salbiy g‘oyalar va ta'sirlar bilan kurashishda
samarali bo‘ladi. Bunday amaliy yondashuvlar orqali talabalar o‘zaro anglashuv va
ijtimoiy mas'uliyatni kuchaytirib, kelajakda jamiyatga foydali, ijobiy shaxslar bo‘lib
yetishadilar.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1.
Tibbiyot terminologiyasi va fizioterapiya asoslari – M.A. Abdurahmonov,
Tashkent, 2015.
2.
Fizioterapiya va reabilitatsiya – R.S. Qodirov, Buxoro, 2018.
3.
Fizioterapevtik muolajalar: nazariy va amaliy asoslar – D.R. Mukhtorov,
Toshkent, 2020.
4.
Jismoniy terapiya va uning innovatsion metodlari – L. Karimova, Toshkent, 2021.
