World scientific research journal
https://scientific-jl.com/wsrj
Volume-39_Issue-2_May-2025
49
SOG‘LIQNI SAQLASH TIZIMINING RIVOJLANISHI
VA DOLZARB MUAMMOLARI
Muxtarova Nargiza Muxamadiyevna
Siyob Abu Ali ibn Sino nomidagi Jamoat salomatligi texnikumi
Annotatsiya:
Ushbu maqolada sog‘liqni saqlash tizimining dolzarb masalalari,
so‘nggi yillardagi islohotlar, mavjud muammolar va ularni hal etish yo‘llari
yoritilgan. Shifokorlar yetishmovchiligi, tibbiy xizmatlar sifati, raqamlashtirish
darajasi va sog‘liqni saqlash sohasidagi hududiy farqlar asosiy muammolar sifatida
ko‘rsatib o‘tilgan. Shuningdek, maqolada zamonaviy texnologiyalarni joriy etish,
shifokorlar malakasini oshirish va sog‘lom turmush tarzini targ‘ib qilish orqali tizimni
yanada samarali qilish bo‘yicha takliflar berilgan. Bu maqola tibbiyot xodimlari,
sog‘liqni saqlash siyosatini ishlab chiquvchilar va mutaxassislar uchun foydalidir.
Annotation:
This article explores the current issues of the healthcare system,
recent reforms, existing problems, and possible solutions. Key challenges such as the
shortage of medical personnel, quality of medical services, level of digitalization, and
regional disparities in healthcare access are analyzed. The paper also proposes ways
to improve system efficiency through the introduction of modern technologies,
continuous professional development of medical staff, and promotion of a healthy
lifestyle. The article is beneficial for medical professionals, healthcare policymakers,
and public health experts.
Kalit so‘zlar:
sog‘liqni saqlash tizimi, tibbiy xizmat sifati, elektron sog‘liqni
saqlash, shifokorlar malakasi, raqamli texnologiyalar, sog‘lom turmush tarzi,
islohotlar, hududiy tengsizlik, tibbiy infratuzilma, raqamlashtirish.
Keywords:
healthcare system, quality of medical services, e-health, physician
qualifications, digital technologies, healthy lifestyle, reforms, regional inequality,
medical infrastructure, digitalization
Kirish
Sog‘liqni saqlash tizimi har bir mamlakat ijtimoiy-iqtisodiy
barqarorligining asosiy omillaridan biridir. Zamonaviy dunyoda, aholining
salomatligini saqlash va yaxshilash nafaqat tibbiyot xodimlari, balki butun jamiyat
zimmasiga tushadigan mas’uliyatli vazifadir. So‘nggi yillarda sog‘liqni saqlash
sohasida bir qancha islohotlar amalga oshirilgan bo‘lsa-da, tibbiy xizmatlar sifati,
shifokorlar yetishmovchiligi, xizmatlarning hududiy noxolis taqsimoti, va
raqamlashtirish darajasi kabi dolzarb muammolar hanuzgacha o‘z yechimini
kutmoqda. Ushbu maqolada sog‘liqni saqlash tizimidagi mavjud holat, muammolar
va ularni bartaraf etish yo‘llari tahlil qilinadi.
World scientific research journal
https://scientific-jl.com/wsrj
Volume-39_Issue-2_May-2025
50
Asosiy qism
Sog‘liqni saqlash tizimida amalga oshirilgan islohotlar
So‘nggi yillarda tibbiyot tizimini isloh qilishga qaratilgan davlat dasturlari
doirasida bir qator yutuqlar qayd etildi:
Birlamchi tibbiy xizmatni mustahkamlash;
Tibbiy muassasalarni moddiy-texnik bazasini yangilash;
Raqamli texnologiyalarni joriy etish (elektron sog‘liqni saqlash tizimi,
masofaviy maslahatlar);
Xususiy tibbiy xizmatlarni qo‘llab-quvvatlash orqali raqobat muhitini
shakllantirish.
O‘zbekiston Respublikasi sog‘liqni saqlash sohasini isloh qilishni 2017-yildan
boshlab boshladi. Prezidentning farmonlariga ko‘ra, bu sohada bir qator muhim
o‘zgarishlar amalga oshirildi. Davlatning sog‘liqni saqlash tizimiga doir amalga
oshirgan islohotlari quyidagi asosiy yo‘nalishlarni qamrab oladi:
1.
Sog‘liqni saqlash tizimining moliyaviy ta’minoti
: Sog‘liqni saqlash
sohasiga ajratilayotgan byudjet mablag‘lari oshdi. Bu esa shifoxonalar, poliklinikalar
va boshqa sog‘liqni saqlash muassasalarini yaxshilash, yangi tibbiy asbob-uskunalar
bilan ta’minlash, shifokorlar uchun o‘quv dasturlarini joriy etishga imkon yaratdi.
2.
Shifokorlar malakasini oshirish
: Shifokorlarning malakasini oshirish,
ularni zamonaviy tibbiy bilimlar bilan ta’minlash, yangi diagnostika va davolash
metodlarini joriy etish uchun turli malaka oshirish kurslari va seminarlar tashkil etildi.
3.
Tibbiy xizmatlarni raqamlashtirish
: Elektron sog‘liqni saqlash
tizimlarini joriy etish, tibbiyot kartalari va bemorlar haqidagi ma’lumotlarni elektron
formatda saqlash imkonini berdi. Bu esa bemorlar uchun tezkor xizmat ko‘rsatish,
davolanishni samarali va shaffof qilishda muhim ahamiyatga ega bo‘ldi.
4.
Kishilarga sifatli tibbiy yordam ko‘rsatish uchun yangi tibbiy
muassasalar ochish
: Xususiy sektorda ham sog‘liqni saqlash sohasida yangi tibbiy
markazlar va shifoxonalar paydo bo‘ldi. Bu, o‘z navbatida, aholiga tibbiy xizmatning
keng qamrovli va sifatli bo‘lishini ta’minladi.
Dolzarb muammolar
Shifokorlar tanqisligi:
Ayni paytda malakali tibbiyot xodimlariga bo‘lgan
ehtiyoj ortib bormoqda. Ayniqsa, chekka hududlarda pediatr, onkolog, kardiolog,
stomatolog va boshqa tor ixtisoslikdagi mutaxassislar yetishmaydi.
Tibbiy xizmatlar sifati:
Davolash muassasalarida tibbiy asbob-uskunalar va
zamonaviy diagnostika vositalarining yetishmasligi, dori-darmonlar ta’minotining
uzluksiz emasligi muammoni yanada chuqurlashtirmoqda.
Hududlar o‘rtasidagi tengsizlik:
Sog‘liqni saqlash tizimining poytaxt va
viloyatlar o‘rtasida notekis rivojlanishi natijasida, ayrim aholining sifatli tibbiy
xizmatga bo‘lgan imkoniyatlari cheklangan.
World scientific research journal
https://scientific-jl.com/wsrj
Volume-39_Issue-2_May-2025
51
Raqamlashtirishning sustligi:
Elektron tibbiyot tizimlarining joriy etilishi
ba’zi hududlarda hali ham bosqichma-bosqich amalga oshmoqda. Bu esa ma’lumot
almashinuvi va bemorlarga xizmat ko‘rsatish tezligini pasaytiradi.
Garchi sog‘liqni saqlash tizimida sezilarli o‘zgarishlar bo‘lsa-da, hali ham bir
qator muammolar mavjud:
1.
Shifokorlar yetishmasligi
: O‘zbekistonning ayrim hududlarida
shifokorlar va boshqa tibbiy mutaxassislar yetishmasligi kuzatiladi. Bu esa tibbiy
xizmatlarning sifatsiz bo‘lishiga olib kelmoqda. Ayniqsa, qishloq hududlarida
mutaxassislar yetishmovchiligi katta muammo bo‘lib qolmoqda.
2.
Tibbiy asbob-uskunalar va dori-darmonlar yetishmovchiligi
: Ba’zi
shifoxonalar va poliklinikalarda zarur tibbiy asbob-uskunalar va dori-darmonlar
yetarli darajada ta’minlanmagan. Bu holat esa bemorlar uchun qiyinchiliklarga olib
keladi.
3.
Sog‘liqni saqlash sohasidagi korrupsiya va ishonchsizlik
: Sog‘liqni
saqlash tizimida korrupsiya va siyosiy ta’sirlar mavjud bo‘lishi mumkin. Shifokorlar
tomonidan bemorlarga kerakli davolanishni amalga oshirmaslik, yoki ortiqcha
diagnostikalar qilish kabi holatlar uchrab turadi.
4.
Ijtimoiy va iqtisodiy tarmoqlarda ta’sir qilish
: Sog‘liqni saqlash
tizimi mamlakatning barcha ijtimoiy va iqtisodiy tarmoqlari bilan chambarchas
bog‘langan. Shu sababli, iqtisodiy inqirozlar, ijtimoiy tengsizliklar va pandemiyalar
sog‘liqni saqlash tizimi faoliyatiga jiddiy ta’sir qiladi.
5.
Katta shaharlar va qishloqlar orasidagi farqlar
: O‘zbekistonning
katta shaharlari bilan qishloqlar orasidagi sog‘liqni saqlash xizmatlaridagi farq o‘z
o‘rnida dolzarb masaladir. Toshkent shahrida sog‘liqni saqlash xizmatlari o‘zgacha
imkoniyatlarga ega bo‘lsa-da, viloyat markazlari va qishloqlarda bu xizmatlar past
sifatli va cheklangan.
Sog‘liqni saqlash ishlarini yaxshilash bo‘yicha tavsiyalar
1.
Shifokorlar
malakasini
yanada
oshirish
:
O‘zbekistonda
shifokorlarning malakasini oshirish va ularga yangi texnologiyalarni o‘rgatish
tizimini yanada kuchaytirish zarur. Shuningdek, shifokorlarni tibbiyotning
zamonaviy tarmoqlari bilan tanishtirish, ularni yangi usullar va metodlar bilan
o‘qitish juda muhimdir.
2.
Tibbiy xizmatlar uchun yangi moliyaviy modellar
: Sog‘liqni saqlash
tizimining moliyaviy jihatdan mustahkam bo‘lishi kerak. Yangi moliyaviy modellarni
ishlab chiqish va davlat va xususiy sektorni sog‘liqni saqlash tizimiga investitsiyalar
jalb qilish uchun kengaytirish zarur.
3.
Rafting va elektron tibbiyot tizimini rivojlantirish
: Elektron tibbiyot
tizimlari va masofaviy tibbiy xizmatlarni yanada rivojlantirish, bu bemorlar uchun
qulaylik yaratadi va sohadagi islohotlarga keng yo‘l ochadi.
World scientific research journal
https://scientific-jl.com/wsrj
Volume-39_Issue-2_May-2025
52
4.
Sog‘liqni saqlashga jamoatchilikni jalb qilish
: Aholiga sog‘liqni
saqlash tizimining imkoniyatlari, tibbiy yordam olish usullari haqida muntazam
ravishda ma’lumotlar berish va ijtimoiy tarmoqni kengaytirish kerak.
5.
Jismoniy va ruhiy salomatlikni qo‘llab-quvvatlash
: Jismoniy faollikni
oshirish, ruhiy salomatlikni saqlash va ijtimoiy yordam dasturlarini kuchaytirish,
sog‘liqni saqlashning asosiy qismlaridan biri bo‘lishi lozim.
Tibbiy kadrlar siyosatini qayta ko‘rib chiqish
– malakali shifokorlarni
yetishtirish va ularni hududlarga taqsimlashda aniq va adolatli tizim joriy etilishi
kerak.
Sog‘liqni saqlash infratuzilmasini modernizatsiya qilish
– zamonaviy tibbiy
uskunalar, laboratoriya jihozlari va dori-darmon bilan ta’minotni markazlashgan
holda boshqarish muhim.
Raqamli texnologiyalarni jadal joriy etish
– elektron tibbiy karta, onlayn
qabul tizimi, telemeditsina kabi xizmatlar aholiga qulaylik yaratadi va tizim
samaradorligini oshiradi.
Hududiy tengsizlikni kamaytirish
– qishloq joylardagi tibbiy xizmatlar sifatini
oshirish uchun mobil klinikalar va ko‘chma diagnostika punktlarini faollashtirish
kerak.
Sog‘lom turmush tarzini targ‘ib qilish
– kasalliklarning oldini olishda
aholining o‘z salomatligiga mas’uliyatini oshirish uchun sog‘lom ovqatlanish,
jismoniy faollik, va muntazam tibbiy ko‘riklarni ommalashtirish zarur.
Xulosa
O‘zbekiston Respublikasida sog‘liqni saqlash sohasida amalga oshirilgan
islohotlar o‘z samarasini bera boshladi, ammo hali ham bir qator muammolar mavjud.
Shifokorlar malakasini oshirish, tibbiy asbob-uskunalar va dori-darmonlar ta’minoti,
korrupsiyaga qarshi kurashish va xizmatlarning sifatini yaxshilashga qaratilgan
choralar qo‘llanilishi zarur. Yangi texnologiyalarni, elektron tibbiyot tizimlarini joriy
etish va davlat va xususiy sektorni birlashtirish sog‘liqni saqlash tizimini yanada
samarali qilish imkonini beradi. Sog‘liqni saqlash tizimi har bir fuqaroning hayot
sifati va umri davomiyligini belgilovchi asosiy omildir. Tibbiyot sohasidagi islohotlar
ijobiy natijalar bermoqda, biroq tizimda mavjud muammolarni bartaraf etish uchun
izchil va chuqur islohotlar talab etiladi. Kadrlar yetishmovchiligi, infratuzilmaning
eskirganligi, raqamlashtirishning sustligi va hududiy tafovutlar kabi muammolar
aholining tibbiy xizmatlardan teng va sifatli foydalanishini cheklab qo‘ymoqda. Shu
sababli, sog‘liqni saqlash tizimini kuchaytirish nafaqat davlat, balki jamiyatning har
bir a’zosining ham vazifasidir. Tibbiy xizmatlarning sifati va qulayligi oshirilsa,
fuqarolarning salomatligi, demak, jamiyatning umumiy farovonligi ham oshadi.
World scientific research journal
https://scientific-jl.com/wsrj
Volume-39_Issue-2_May-2025
53
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati
1.
Sog‘liqni saqlash sohasida islohotlar va yutuqlar. – T.: O‘zbekiston Respublikasi
Sog‘liqni saqlash vazirligi nashriyoti, 2023.
2.
World Health Organization. Global health observatory data repository. –
3.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Sog‘liqni saqlash tizimini tubdan isloh
qilish to‘g‘risida”gi qarori. – 2022-yil 12-aprel, PQ–159-son.
4.
UNICEF. Health and Nutrition in Central Asia. – New York: United Nations
Children’s Fund, 2021.
5.
Mamatqulov A.X., Rasulova G.M. Tibbiy xizmatlar sifatini oshirishda zamonaviy
yondashuvlar // “Tibbiyotda innovatsiyalar” ilmiy-amaliy jurnali. – 2022. – №4.
– B. 35–41.
6.
OECD. Health at a Glance 2023: OECD Indicators. – Paris: OECD Publishing,
2023. – https://www.oecd.org/health
7.
Isroilov S.T. Sog‘liqni saqlash tizimida raqamli transformatsiya: muammolar va
istiqbollar // “Sog‘liqni saqlash menejmenti” jurnali. – 2023. – №2. – B. 12–18.
