https://biti.uz/konferensiya/konferensiya2025/index.html
21 апреля 2025 г.
180
UO‘K; 616.12-009.72
STABIL, NOSTABIL VA VAZOSPASTIK STENOKARDIYA TURLARI
BO‘YICHA KLINIK TAHLIL
1
Nilufar R Muhsimova,
2
Dinora M Orziqulova,
3
Mushtariybonu A.
Mamasoliyeva
1
TTA, 1 – son ichki kasalliklar propedevtikasi kafedra PHD dotsenti,
2,3
TTA, Davolash ishi fakulteti talabasi,
Annotatsiya.
Stenokardiya
tibbiyot sohasida doimiy o‘rganilishi kerak bo‘lgan
dolzarb mavzulardan biri bo‘lib, ushbu kasallikning kelib chiqishi, tashxislash
usullari, farmakologiyasi va davolash usullarini mukammalashtirish inson hayot
sifatini yaxshilash, umrini uzaytirishga xizmat qiladi. Ushbu kasallikning erta
aniqlash yurak yetishmovchiligi va infartktning oldini olishda muhum ro‘l
o‘ynaydi. Hozirgi kunda ko‘p uchraydigan kasalliklardan bo‘lib uning etalogiyasi
turlicha ekanligi bilan farqlanadi.
Stenokardiya
ning turlari stabil, nostabil va
vazospastik stenokardiyalar klinik jihatdan farqlanadi. Ushbu maqolada
sternokardiyaning nostabil, stabil va vazospatik shakllari klinik jihatidan tahlil
qilindi, kelib chiqish etiologiyok omillari va elektrokardiografik xususiyatlari
yoritib berildi.
Kalit so‘zlar
; Stenokardiya, stabil, nostabil, vazospastik, elektrokardiografiya,
exokardiografiya,
koronar
angiografiya,
beto-blokatorlar,
statinlar,
antitrombositlar, nitratlar,
Аннотация
.
Стенокардия
является одной из актуальных тем в медицине,
требующих
постоянного
изучения.
Совершенствование
методов
диагностики, фармакотерапии и лечения данного заболевания способствует
повышению качества жизни и увеличению продолжительности жизни
человека. Ранняя диагностика стенокардии играет важную роль в
предотвращении сердечной недостаточности и инфаркта. В настоящее время
https://biti.uz/konferensiya/konferensiya2025/index.html
21 апреля 2025 г.
181
это одно из наиболее распространенных заболеваний, характеризующееся
различными этиологическими факторами. Клинически стенокардия
подразделяется на стабильную, нестабильную и вазоспастическую формы. В
данной статье проанализированы клинические особенности стабильной,
нестабильной и вазоспастической стенокардии, рассмотрены этиологические
факторы и электрокардиографические характеристики.
Ключевые
слова:
стенокардия,
стабильная,
нестабильная,
вазоспастическая, электрокардиография, эхокардиография, коронарная
ангиография, бета-блокаторы, статины, антитромбоцитарные препараты,
нитраты.
Kirish.
Stenokardiya
- yurak mushaklarining yetarlicha kislarod bilan
taminlanmasligi natijasida yuzaga keladigan yurak ishemik kasalliklaring asosiy
ko‘rinishlaridan va yurak-qon tomir kasalliklarining eng keng tarqalgan va eng
halokatli turlaridan biri bo'lib, KVH bilan bog'liq barcha o'lim holatlarining 45%
ga sabab bo'ladi. IHD, toraygan yoki bloklangan arteriyalar tufayli yurakka qon
ta'minoti kamayganida paydo bo'ladi [1]. Asosiy sabab, qon tomirlarning
aterosklerotik shikastlanishi, spazmi yoki tromboz, emboliyalar oqibatida kelib
chiqadi. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti ko‘rsatgan ma’lumotlarga ko‘ra yurak-
qon tomir kasalliklari bo‘yicha o‘lim ko‘rsatkichi birinchi o‘rinda turadi.
Stenokardiya buning asosiy sabablaridan biri hisoblanadi. Dunyo bo‘ylab
stenokardiya bilan kasallangan bemorlar soni yildan – yilga ortib bormoqda.
Masalan, 2018 – yilda 19,58 million bo‘lgan stenokardiya bilan tashxislangan
holatlar soni 2028 – yilga kelib 22,79 millionga yetishi prognoz qilingan. 45 – 65
yoshdagi g‘arbiy erkaklarda stenokardiya bilan yillik kasallanish 1% ni tashkil
qiladi, ayollarda esa bir oz ko‘proq. Tarqalishi har ikki jinsda ham yoshga qarab
ortadi [2].
Stenokardiya
bilan o‘g‘rigan bemorlarning asosiy yoshi erkaklar uchun
65 yosh va ayollar uchun 70 yosh. O‘zbekiston Respublikasida
stenokardiya
kasalligi so‘ngi 5 yilda sezilarli darajada ortgan. 2019- yilda
stenokardiyaga
https://biti.uz/konferensiya/konferensiya2025/index.html
21 апреля 2025 г.
182
chalinganlar 170 mingga yaqin bemor qayt etilgan. Oxirgi 5 yilda
stenokardiya
bilan kasallanganlar 28% ga oshgan [3]. Yurak ishemik kasalligi bilan og‘rigan
bemorlarni miokard revaskulyarizatsiyasidan so‘ng reabilitatsiya qilishning
zamonaviy tamoyillarini ishlab chiqish va qo‘llash dolzarb masalardan biri
hisoblanadi. Bemorlarni o‘qitish va ularning turli jismoniy reabilitatsiya
dasturlarida ishtirok etish muhim ahamiyatga ega [4,5]. Shundan ko‘rinib
turibtikiy
stenokardiya
rivojlanib borayotgan kasalliklardan biri hisoblanadi.
Hozirgi kunda
stenokardiyani
o‘rganishdan maqsad erta tashxis qo‘yish,
profilaktika va davolash usullarini takomillashtirishdan iborat.
Tadqiqot materiallari va usullari
. Tadqiqotning maqsadi va vazifalaridan kelib
chiqqan holda 2025 – yil fevral va mart oylarida Toshkent tibbiyot akademiyasi
ko‘p tarmoqli klinikasi Respublika Kardioreabilitatsiya bo‘limida stenokardiya
bilan og‘rigan 30 ta bemorda kuzatish olib borildi. Kuzatish olib borilganida
ularda turlicha etalogik sabablar natijasida kelib chiqqanligi aniqlandi. Kuzatilgan
bemorlardan 17 tasi ayol qolgan 13 tasi erkaklar tashkil qiladi. O‘rtacha yoshi
bemorlar ichida 60 yoshni tashkil qildi. Bu ma’lumotlar stenokardiyani ko‘proq
keksa yoshdagi insonlarda uchrashni ko‘rsatdi.
1 – Diagramma. Sternokardiya kasalligi turlari bo‘yicha uchrash foizlari.
50%
30%
20%
0%
Stabil stenokardiya
Nostabil stenokardiya
Vazospastik stenokardiya
https://biti.uz/konferensiya/konferensiya2025/index.html
21 апреля 2025 г.
183
Hozirda ko‘proq
stabil
stenokardiya
uchrashini ko‘rishimiz mumkin.
Bemorlarimiz ichida
stenokardiya
turlari yosh bo‘yicha ham farqlanishlar bo‘ldi.
1 Stabil stenokardiya
40-60-yosh
2 Nostabil stenokardiya
60 yoshdan yuqori
3 Vazospastik stenokardiya
20-40-yosh
1 – Jadval. Stenokardiya kasalligini turlari bo‘yicha yosh ko‘rsatgichlari
Stenokardiya
bilan kasallangan bemorlardan anamnez yig‘ildi. Bemorlardan
stenokardiya
alomatlari, xavf omillari va oilaviy anamnezi aniqlandi. Jismoniy
tekshiruvlar ham o‘tkaziladi. Har bir bemorda yurak ritmi, qon bosimi va boshqa
muhim belgilari o‘rganildi. Yurak mushaklarini va klapnlarining holatini baholash
uchun bemorlarni exokardiografiyadan o‘tkazildi. Yurak arteriyalarining
torayishini aniqlash uchun kontrast moddali rentgen tekshiruvi koronar
angiografiyadan o‘tkazildi. Bu usul
stenokardiya
simptomlari bo‘lgan bemorlarda
aniq tashxis qo‘yishimizga yordam beradi. Yana qo ‘shimcha tekshiruv usullaridan
EKG (Elektrokardiografiya) dan foydalanildi. Bu usul yordamida faqat
bemorlarda simptom payti
stenokardiyani
aniqlashimiz mumkin.
Stabil
stenokardiya
kuzatilgan bemorlar ichidan olgan natijalarimiz bo‘yicha 50%
da aniqlandi. Ulardan 15 tasi shu turi bo‘yicha kasallangan. Bu turida jismoniy
faoliyat paytida ko‘krak qafasidagi ezuvchi, bosuvchi, siquvchi va kuydiruvchi
og‘riqlar bilan namoyon bo‘lgan. Keyinchalik chap qo‘l, pastki jag’, bo‘yin va
belga tarqalganligidan shikoyat qilishdi. Elektrokardiografiya (EKG) tahlilida
o‘zgarishlar kuzatilgan.
https://biti.uz/konferensiya/konferensiya2025/index.html
21 апреля 2025 г.
184
1 – Rasm. Stabil stenokardiyada EKG ko‘rinishi.
Bu EKG da ritm sinusli, yurak urushlar soni 66 ta, perferik tugunlarda
tarmoqlarda past kuchlanishli AV blokada 1-daraja, miokardda gipoksiya belgilari,
chap qorincha oldingi to‘siq devor miokardda chandiqli o‘zgarishlar kuzatilganini
ko‘rishimiz mumkin. Stabil
stenokardiyada
ST segmentning depressiyasi – 1mm
yoki undan ko‘proq pastga siljishi, T tishchaning innervatsiyasi kuzatilada.
Bemorlarda tinch holatda EKGda o‘zgarishlar bo‘lamasligi ham mumkin. Shuning
uchun jismoniy zo‘riqish sinamalari o‘tkaziladi.
Nostabil
stenokardiya
bilan kasallanganlar 20% da uchraydi yani 9 tada kuzatildi,
kuzatish ishlari olib borgan bemorlar ichidan. Nostabil
stenokardiyada
stabilga
nisbatan og‘riq tinch holatlarda ham kuzatilishi mumkin. Davomiyligi 15
minutdan ortiq davom etadi. EKGdagi o‘zgarishlarni ko‘radigan bo‘lsak;
https://biti.uz/konferensiya/konferensiya2025/index.html
21 апреля 2025 г.
185
https://biti.uz/konferensiya/konferensiya2025/index.html
21 апреля 2025 г.
186
2 – Rasm.
Nostabil stenokardiyada EKG ko‘rinishi.
Bu EKGda ST segment depressiyasi oddatda >1mm yoki barqaror saqlanib
qoladi. ST
segmentning
ko‘tarilishi bu odatda miokart infarkti uchrash oldi
kuzatiladi. Vazospastik
stenokardiyada
tinch holatda asosan kechasi yoki ertalab
kuchli og‘riqlar bezovta qilgan. Davomiyligi 5 – 15 minut davomida kuzatilgan.
Ayrim paytlari terlash, ko‘ngil aynishi va yurak urushining tezlashish holatlari
kuzatilgan.
3 – Rasm. Vazospastik stenokardiyada EKG ko‘rinishi.
EKGdagi o‘zgarishlar miokard infarktiga o‘xshash bo‘ladi. ST segmentining
elevatsiyasi kuzatiladi bunda ST segmenti izoliniyadan yuqorida 1mm dan baland
bo‘lishi kuzatiladi. T to‘lqini o‘zgarishlari yani to‘lqin inervatsiyasi yoki
tekislanishi kuzatiladi. Bemorlar ichida qolgan 6 tasini vazospastik stenokardiyaga
chalinganlar tashkil qiladi.
Xulosa.
Tadqiqot natijalariga ko‘ra, stenokardiyaning stabil, nostabil va
vazospastik shakllari klinik jihatdan farqlanadi. Kuzatuvlar shuni ko‘rsatdiki,
stenokardiya asosan keksa yoshdagi insonlarda uchraydi va kasallik rivojlanishiga
irsiy moyillik, turmush tarzi va boshqa omillar ta’sir qiladi. Tadqiqot davomida
bemorlarning EKG va boshqa diagnostik tekshiruvlari asosida stenokardiyaning
turli shakllari tahlil qilindi. Stabil stenokardiya eng ko‘p 50% uchragan bo‘lsa,
nostabil stenokardiya 30% kamroq kuzatildi. Vazospastik stenokardiya esa asosan
yosh bemorlarda aniqlandi. Tadqiqot natijalari stenokardiyani tashxislash va
davolash bo‘yicha samarali yondashuvlarni takomillashtirish zaruratini ko‘rsatdi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1.
Guldogan E, Yagin FH, Pinar A, Colak C, Kadry S, Kim J. A proposed tree-
based explainable artificial intelligence approach for the prediction of
angina pectoris. Sci Rep. 2023 Dec 14;13(1):22189. doi: 10.1038/s41598-
023-49673-2.
2.
Shklovskiy BL, Prokhorchik AA, Pyr'ev AN, Baksheev VI. [Prinzmetal
angina. Questions of pathogenesis, clinic, diagnosis and treatment]. Ter
https://biti.uz/konferensiya/konferensiya2025/index.html
21 апреля 2025 г.
187
Arkh.
2019
Nov
15;91(11):116-123.
Russian.
doi:
10.26442/00403660.2019.11.000107.
3.
Munger TM, Oh JK. Unstable angina. Mayo Clin Proc. 1990
Mar;65(3):384-406. doi: 10.1016/s0025-6196(12)62539-7.
4.
Angina Global Market Insights 2024, Analysis and Forecast to 2029, by
Manufacturers, Regions, Technology, Application
5.
Muhsimova NR, Mirzayeva AA, Stabil zo‘riqish stenokardiyasi bilan
og‘rigan bemorlarning hayot sifatini baholash. Tadqiqotlar jahon ilmiy
metodik jurnal. 2023 Yan, 5-son.
