https://biti.uz/konferensiya/konferensiya2025/index.html
21 апреля 2025 г.
40
STOMATOLOGIYADA BEMORLARNI TEKSHIRISH USULLARI:
ZAMONAVIY LABORATORIYA VA RENTGENOGRAFIYA USULLLARI
Mamasoatov Ozodbek Shamsiddin o‘g‘li
Toshkent tibbiyot akademiyasi
Stomatologiya yo‘nalishi talabasi
Annotatsiya:
Stomatologiyada bemorlarni to‘g‘ri va samarali davolash
uchun diagnostika muhim ahamiyatga ega. Bemorlarni tekshirish usullari orasida
laboratoriya va rentgenografiya usullari keng qo‘llaniladi. Laboratoriya
tekshiruvlari
og‘iz
bo‘shlig‘idagi
yallig‘lanish
jarayonlarini,
mikroorganizmlarning mavjudligini aniqlash, shuningdek, umumiy organizm
holatini baholashda yordam beradi. Qon, siydik, so‘lak va boshqa biologik
namunalarning tahlili asosida stomatologik kasalliklarning rivojlanish sabablari
aniqlanadi. Rentgenologik usullar esa jag‘-yuz sohasidagi suyak tuzilmalarini, tish
ildizlarini, kista yoki granulomalarning mavjudligini aniqlashda muhim rol
o‘ynaydi.
Kalit so‘zlari:
Biopsiya, zondlash, sitologiya, Immunologik, bakteriologik,
bioximiya, rentegenologik.
Ko‘rik
obyektiv tekshiruvning birinchi bosqichi bo‘lib, u yaxshi yoritilgan
sharoitda amalga oshirilishi lozim. Ko‘rik tashqi ko‘rikka va og‘iz bo‘shlig‘i
ko‘rigiga bo‘linadi. Tashqi ko‘rikda bemor yuz terisining rangi, yuz simetriyasi
aniqlanadi. Og‘iz bo‘shlig‘i ko‘rigida tishlar, og‘iz bo‘shlig‘i shilliq pardasi
ko‘zdan kechiriladi. Yuzning assimmetriyasi yuz-jag‘ sohasining yallig‘lanish
kasalliklarida, o‘sma kasalliklarida, jarohatlarda, endokrin va buyrak
kasalliklarida kuzatiladi. Yuz terisining rangiga ahamiyat beriladi. Masalan: yuz
terisi anemiyada va buyrak kasalliklarida oqaradi; jigar va ichak kasalliklarida
sarg‘ayadi. Tashqi ko‘rik o‘tkazayotganda limfa tugunlari holati ham muhim o‘rin
tutadi. Shuning uchun jag‘ osti, iyak osti va bo‘yin limfa tugunlari holati
tekshiriladi. Bunda limfa tugunlarining hajmiga, harakatchangligiga, og‘riqliligiga
va yondosh to‘qimalar bilan tutashganligiga e’tibor beriladi. Og‘iz bo‘shlig‘i
https://biti.uz/konferensiya/konferensiya2025/index.html
21 апреля 2025 г.
41
ko‘rigi, avval tish qatori jipslashtirilgan holatda boshlanadi. Bunda lablar konturi,
rangi, lab burchaklarida patologik o‘zgarishlar bor-yo‘qligi ko‘zdan kechiriladi.
Lablarni ko‘rikdan o‘tkazilgandan so‘ng og‘iz dahlizi tekshiriladi. Og‘iz
bo‘shlig‘i shilliq pardasining rangiga, milk so‘rg‘ichining shakliga, patologik milk
cho‘ntagi bor-yo‘qligi, milk usti va milk osti qattiq karashlar bor-yo‘qligiga
e’tibor beriladi. Odatda lunj, og‘iz bo‘shlig‘i tubi, milklar, qattiq tanglay nam, och
pushti rangda bo‘lishi kerak. Patologik jarayonlar natijasida og‘iz bo‘shlig‘i
shilliq pardasida o‘zgarishlar sodir bo‘ladi: rangi o‘zgaradi, shishlar hosil bo‘ladi,
patologik milk cho‘ntaklari paydo bo‘ladi va hokazo. Og‘iz bo‘shlig‘i ko‘rigini
o‘tkazayotganda hamma tishlarni ko‘rikdan o‘tkazish zarur. Bunda kariyes kovagi
borligi, uning o‘lchami, joylashgan yuzasi, avval davolanganligi, rangi, qimirlash
darajasi aniqlanadi. Tishlar ko‘rigi stomatologik oyna va zond yordamida amalga
oshiriladi. Bunda ularning soni, rangi, tish qatorida joylashganligi va tish
protezlari bor yo‘qligi aniqlanadi. Tishlarni ko‘rikdan o‘tkazish ma’lum tartibda
amalga oshirilishi kerak. Ko‘rikni, avval o‘ng yuqori jag‘ning oxirgi molyar (katta
oziq tish)lardan boshlab chap oxirgi molyarda tugatiladi. So‘ng pastki chap oxirgi
molyarlardan boshlab, o‘ng pastki oxirgi molyarlarda tugatiladi. Har bir tishning
barcha yuzasi ko‘rikdan o‘tkaziladi. Har bir tishni ko‘rikdan o‘tkazilgandan so‘ng
aniqlangan holatni tibbiy varaqada belgilangan shartli belgilar yordamida
ifodalanadi.
Zondlash.
Zondlash to‘g‘ri yoki bukilgan zond yordamida amalga oshiriladi.
Zondlash yordamida kariyes kovagining bor-yo‘qligi, kariyes kovagining
chuqurligi, yumshagan dentin borligi, tish bo‘shlig‘i ochiqligi, ildiz kanalining
boshlanish joyi, og‘riqli nuqtalar borligi aniqlanadi. Maxsus belgili
parodontologik zond yordamida milk cho‘ntagining chuqurligi o‘lchanadi.
Laboratoriyada tekshirish usullari.
Bemorlarga aniq tashxis o‘rnatishda
laboratoriya tekshirishlarini o‘tkazish kerak bo‘lib qoladi. Laboratoriyada
tekshirish usullariga sitologiya, bakteriologik, biopsiya, immunobiologik
tekshirish usuli, bioximik usul, qonning klinik analizlari va boshqalar kiradi.
https://biti.uz/konferensiya/konferensiya2025/index.html
21 апреля 2025 г.
42
Lugol eritmasida bo‘yalgan tish karashi.
Sitologiya.
Sitologiya usuli hujayra elementlarini o‘rganishga asoslangan.
Stomatologiyada
sitologik
tekshirish
usuli
uchun
qirindi,
punksiya
mahsulotlaridan foydalaniladi. Sitologiya usuli yordamida o‘sma kasalliklari,
tuberkulyoz yazvalari, og‘iz bo‘shlig‘i shilliq pardasi kasalliklarini aniqlashda
muhim o‘rin tutadi.
Biopsiya.
Patologik o‘zgargan to‘qimalarni sitologik tekshirishdan o‘tkazish.
Skalpel va maxsus asboblar yordamida patologik o‘zgargan qismdan 5–6 mm
to‘qima kesib olinadi va gistologik tuzilishni mikroskop ostida tekshiriladi.
Immunobiologik tekshirish usuli.
Og‘iz bo‘shlig‘i shilliq pardasining ba’zi
kasalliklari tashxisini aniqlash uchun imunobiologik tekshirish usulidan
foydalaniladi. Masalan zaxm, brutsellyoz kasalliklarini aniqlashda muhim o‘rin
tutadi.
Bakteriologik tekshirish usuli.
Bu usul kasallikni keltirib chiqargan mikrob
va zamburug‘lar turini aniqlash hamda ularni sezuvchanlik darajasini aniqlash
maqsadida o‘tkaziladi. Sezuvchanligi yuqori bo‘lgan dori vositalaridan
foydalanish kasallikni tez davolanishiga zamin bo‘ladi.
Bioximiya usuli.
Bu usulda qon va peshobning tarkibida qand borligi
aniqlanadi. Ko‘pincha bu usul og‘iz bo‘shlig‘i shilliq pardasi kasalliklari tez-tez
qaytalaydigan bemorlarda, qandli diabet kasalligi bor yo‘qligini aniqlashda
yordam beradi.
Rentgenologik usul.
Stomatologiyada ushbu usul keng qo‘llaniladi.
Rentgenografiyaning tashqi, og‘iz ichi, panaram, ortopantomografiya,
tomografiya usullari mavjud. Rentgenologik usul yordamida yashirin kariyes
https://biti.uz/konferensiya/konferensiya2025/index.html
21 апреля 2025 г.
43
bo‘shliqlari (qoplama ostidagi, aproksimal yuzalardagi), ildizlar holati (ildiz
uchining so‘rilishi, shakllanishi, yallig‘lanishi), ildizlar yo‘nalishi va ildiz
kanallarining holati (o‘tuvchanligi, plombalanish darajasi), ildiz uchi
to‘qimalarining holati (alveola o‘siq distruksiyasi), yumshoq to‘qimalardagi yot
jinslar, o‘sma kasalliklari, tish-jag‘ sohasi jarohatlari aniqlanadi.
Xulosa
Stomatologiyada bemorlarni samarali davolash va to‘g‘ri tashxis qo‘yish
uchun diagnostikaning zamonaviy usullaridan foydalanish katta ahamiyatga ega.
Laboratoriya tekshiruvlari og‘iz bo‘shlig‘i muhitining mikrobiologik holatini
aniqlash, yallig‘lanish jarayonlarini baholash va umumiy sog‘liq holatini
aniqlashda muhim o‘rin tutadi. Ayniqsa, qon tahlillari, mikrobiologik ekmalar va
biokimyoviy testlar stomatologik kasalliklarning sabablarini aniqlashga yordam
beradi. Rentgenografiya esa to‘qimalarni vizual tahlil qilish imkonini beradi.
Zamonaviy rentgen usullari – panoramik rentgen (ortopantomogramma),
kompyuter tomografiyasi (KT), tsellyuloid tomografiya va 3D rentgenografiya –
suyak to‘qimalaridagi o‘zgarishlarni aniq ko‘rsatib beradi. Bu esa davolash
rejalarini yanada aniq va individual tarzda tuzishga imkon yaratadi.Shunday qilib,
zamonaviy
laboratoriya
va
rentgenografik
tekshiruvlar
stomatologik
diagnostikaning ajralmas qismi bo‘lib, ular bemorlarning sog‘lom va sifatli hayot
kechirishini ta’minlashda muhim vosita hisoblanadi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI
1.Stomatologik kasalliklar N.A.Tashpulatova.
2.
A.A. Kolesov – “Terapevtik stomatologiya asoslari”.
3. Xalilov I.X., Yo'Idoshxonova A.S., va boshq., Bolalar terapevtik
stomatologiyasi va stomatologik kasalliklar profilaktikasi. Toshkent, 2011.
