https://biti.uz/konferensiya/konferensiya2025/index.html
21 апреля 2025 г.
19
NEVROLOGIK KASALLIKLANI ERTA TASHXISLASHDA
ZAMONAVIY MRT VA KT QURILMALARINING AHAMIYATI
Mo‘minjonova Parinoz Sherzodovna
Farg‘ona jamoat salomatligi tibbiyot institute
1-kurs talabasi
Annotatsiya
.
Magnit-rezonans
tomografiya
(MRT)
va
kompyuter
tomografiyasi (KT) ning nevrologik kasalliklarni erta aniqlashda, miya va orqa
miya tuzilmalarini yuqori aniqlikda tasvirlashda, insult, o‘smalar, demielinizatsion
kasalliklar, travmalar va tug‘ma nuqsonlar kabi patologiyalarni aniqlashda eng
samarali vositalardan biriga aylantirgan. Erta tashxis qo‘yish orqali kasallik
oqibatlarini
kamaytirish
va
davolash
samaradorligini
oshirish,
ushbu
uskunalarning diagnostik aniqligi, tezkorligi, sun’iy intellekt bilan integratsiyasi
ko‘rib chiqilgan.
Kalit so‘zlar:
magnit-rezonans
tomografiya
(MRT),
kompyuter
tomografiyasi (KT), nevrologik kasalliklar, sun’iy intellekt, Altsgeymer kasalligi,
insult.
Kirish
. Nevrologik kasalliklar butun dunyo bo‘yicha jiddiy sog‘liq
muammolaridan biri bo‘lib, ko‘pincha surunkali nogironlik va hayot sifatining
pasayishiga olib keladi. Bunday kasalliklarda, masalan, insult, miya o‘smalari,
tarqoq skleroz, miya shikastlanishlari va degenerativ nevrologik buzilishlarda,
vaqtida va aniq tashxis qo‘yish ularning asoratlarini oldini olish va samarali
davolash uchun muhim ahamiyatga ega.
Bugungi kunda MRT va KT klinik amaliyotda ajralmas vositalarga aylangan
bo‘lib, ular miya, orqa miya va tegishli tuzilmalarni batafsil tasvirlash imkonini
beradi. MRT yumshoq to‘qimalarni yuqori aniqlikda tasvirlaydi, bu esa neyron
to‘qimalarda sodir bo‘lgan eng kichik o‘zgarishlarni aniqlashda, KT esa, ayniqsa,
shoshilinch holatlarda, qon quyilishlar va suyak sinishlarini aniqlashdagi tezligi
bilan ajralib turadi.
https://biti.uz/konferensiya/konferensiya2025/index.html
21 апреля 2025 г.
20
Magnit-rezonans tomografiya (MRT) va kompyuter tomografiyasi (KT) kabi
zamonaviy diagnostik tasvirlash texnologiyalari nevrologik kasalliklarni erta
aniqlashda muhim ahamiyatga ega bo‘lib, davolashni o‘z vaqtida va aniq
yo‘naltirilgan tarzda boshlash imkonini beradi. MRT kuchli magnit maydonlari va
radio to‘lqinlar yordamida miya va orqa miyani aniq tasvirlaydi. Bu usul yumshoq
to‘qimalarni farqlashda juda yaxshi natijalar beradi, shuning uchun u tarqoq
skleroz, miya o‘smalari, orqa miya zararlanishlari hamda Altsgeymer va
Parkinson kabi neyrodegenerativ kasalliklarni tashxislashda keng qo‘llaniladi.
MRT bemorda hech qanday klinik belgilari hali paydo bo‘lmasidan avval
patologik o‘zgarishlarni aniqlay oladi. KT dan esa shoshilinch holatlarda
foydalanish o‘rinlidir. U insult, bosh miya jarohati va bosh ichidagi qon ketish
kabi holatlarni aniqlashda keng qo‘llaniladi. KT yumshoq to‘qimalarni
tasvirlashda MRTga qaraganda kamroq aniqlikka ega bo‘lsa-da, uning asosiy
afzalliklari – tez tasvir olish imkoniyati va suyak hamda qon tuzilmalarini
samarali tasvirlashidir.
Nevrologik kasalliklarda, ayniqsa progressiv (oldinga yuruvchi) holatlarda,
erta tashxis qo‘yish bemor salomatligi uchun muhim hisoblanadi. Bu esa
kasallikning kechishini boshqarish, nogironlik darajasini kamaytirish va
bemorning hayot sifatini yaxshilashga olib keladi. Masalan, MRT yordamida
tarqoq sklerozni erta bosqichda aniqlash, kasallikni sekinlashtiruvchi dori
vositalarini o‘z vaqtida qo‘llash imkonini beradi. Miya anevrizmalari yoki qon
tomir nuqsonlarini erta aniqlash orqali xavfli asoratlar, jumladan qon ketishlarning
oldi olinadi.
Zamonaviy MRT va KT tizimlari ko‘pincha ilg‘or dasturiy vositalar va
sun’iy intellekt (SI) algoritmlari bilan birlashtirilgan bo‘lib, bu diagnostik
imkoniyatlarni yanada kengaytiradi. SI yordamida tasvirlarni tahlil qilishda
radiologlarga yordam beriladi - zararlanish hajmini o‘lchash va tasvirlarni
solishtirish orqali kasallik kechishini yoki davoga javobni kuzatish imkonini
beradi. Bundan tashqari, funksional MRT (fMRT) va magnit-rezonans
https://biti.uz/konferensiya/konferensiya2025/index.html
21 апреля 2025 г.
21
spektroskopiyasi (MRS) miya faoliyati va metabolik o‘zgarishlar haqida
qo‘shimcha ma’lumotlar beradi, bu esa struktural tasvirlardan tashqari
neyrofunksiyani ham baholash imkonini yaratadi. Yurak stimulyatoriga ega
bo‘lganlar yoki og‘ir fobiyali bemorlar - MRTni o‘tkazolmasligi mumkin. KT esa
ionlashtiruvchi nurlanish bilan bog‘liq bo‘lib, ayniqsa bolalarda yoki tez-tez
tekshiruv o‘tkaziladigan holatlarda bu xavfni kamaytirish lozim.
Xulosa.
Nevrologiya sohasida, ayniqsa erta va aniq tashxis muhim bo‘lgan
holatlarda, zamonaviy MRT va KT texnologiyalari ajralmas diagnostik vositalarga
aylangan. Ushbu tasvirlash texnologiyalarining klinik amaliyotga keng joriy
etilishi tashxis aniqligini oshirdi, bemor parvarishini yaxshiladi va davolash
natijalarini sezilarli darajada yaxshiladi. Kelajakda texnologiya yanada rivojlanar
ekan, ayniqsa sun’iy intellekt va ilg‘or tasvir tahlili uslublari yordamida MRT va
KTning nevrologiyadagi o‘rni yanada kengaymoqda.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Karabayev, M., Gasanova, N., Batirov, M., & Kosimova, G. (2022).
Principles and constants of the golden proportion as a criterion in donosological
diagnostics of the functional states of the div and in the assessment of the
probability of their changes.
Norwegian Journal of Development of the
International Science
, (77-1), 19-27.
https://doi.org/10.24412/3453-9875-2021-
2. Гасанова, Н. М. (2025). Изменение морфологической текстуры слюны
при
грыжах
позвоночного
диска
до
и
после
применения
гирудина.
Multidisciplinary Journal of Science and Technology
,
5
(2), 564-569.
3. Karabaev, M., & Qosimova, G. S. (2023). Logical - mathematical models
of quantitative assessment of the integral level of individual physical health based
on the adaptive potential of the div.
E3S Web of Conferences
,
452
, 07004.
https://doi.org/10.1051/e3sconf/202345207004
4.
Soyibjonovna, Q. G. (2025). Jismoniy salomatlik darajasini baholash
usullari va uni nazorat qilishning asosiy bosqichlari. M
odels and Methods for
Increasing the Efficiency of Innovative Research
,
4
(41), 129-134.
https://interoncof.com/index.php/germany/article/view/7493
