https://biti.uz/konferensiya/konferensiya2025/index.html
21 апреля 2025 г.
363
QANDLI DIABET KASALLIGIDA OG’IZ BO’SHLIG’I SHILLIQ
QAVATIDA O’ZGARISHLAR
Xamrabayeva Nafisa Akmalovna
Buxoro Innovatsion ta’lim va tibbiyot Universiteti
“Stomatologiya” kafedrasi assistenti
Annotatsiya:
Qandli diabet qand kasalligi organizmda insulin tanqisligi va
moddalar almashinuvi buzilishi natijasida kelib chiqadigan kasallik. Qandli
diabetda qonda qand moddasi keskin ko’payib, siydik bilan chiqib turadi
(tarkibida qand moddasi bo’ladi), tashnalik, og’iz qurishi, ozib ketish kuzatiladi.
Kalit so’zlar:
qandli diabet, gingivit, endokrinolog, insulin, moddalar
almashinuvi, periodontit
Dolzarbligi:
JSST ma'lumotlariga ko'ra qandli diabet eng keng
tarqalgan kasalliklardan biridir. Bugungi kunda dunyoda 285 million kishi qandli
diabetdan aziyat chekmoqda. Ushbu patologiya ham tish tizimining holatiga katta
ta'sir ko'rsatadi. 1 va 2-toifa diabetga chalingan odamlarda gingivit, periodontit va
qo'ziqorin infektsiyalari ko'proq rivojlanadi. Shuningdek, ular qattiq ovqat iste'mol
qilishda, tishlari va og'iz bo'shlig'ini parvarish qilishda, tishlarni davolash va
protezlashda muayyan qiyinchiliklarga duch kelishadi.
Maqsad:
qandli diabet bilan og’rigan bemorning og'iz bo'shlig'i
so’lagining kislotali muvozanatini o'rganish
Qandli diabetda deyarli birinchi bo'lib milklar va tishlar zararlanadi.
Periodontal muammolarning asosiy sabablari
1.
Qonda glyukoza darajasining oshishi, bu hujayra metabolizmiga va
ularning barcha to'qimalarda, shu jumladan periodontal to'qimalarda ishlashiga
yomon ta'sir qiladi.
2.
Mahalliy qon aylanishining yomonlashishi.
3.
Immunitet tizimining reaktivligining pasayishi.
4.
Og'iz suyuqligining bakterial florasining o'zgarishi.
5.
So`lakning sifat tarkibi va uning fermentativ faolligining o`zgarishi.
https://biti.uz/konferensiya/konferensiya2025/index.html
21 апреля 2025 г.
364
6.
Qandli diabetda autoimmun jarayonlar.
7.
Kislota-ishqor muvozanatining buzilishi.
Quyidagi profilaktika choralariga rioya qilish kerak:
• Shifokorning ko'rsatmalarini diqqat bilan bajaring, glyukoza miqdorini
kamaytiradigan dori-darmonlarni qabul qiling yoki insulinni o'z vaqtida kiriting.
Qondagi glyukoza darajasini doimiy ravishda kuzatib borish va agar ular
me'yordan chetga chiqsa, choralar ko'rish.
• Parhez tutish.
• Chekishni to'xtating.
• Tish shifokoriga muntazam tashrif buyurish va uning tavsiyalarini
keyinchalik amalga oshirish.
• Endokrinolog bilan maslahatlashgandan so'ng, diabet bilan birga keladigan
o'zgarishlarga ijobiy ta'sir ko'rsatadigan parhez qo'shimchalarini oling.
Xulosa qilib aytganda,
qandli diabet bilan og’rigan bemorlarning og'iz
bo'shlig'i kasalliklarining oldini olishning asosiy usuli normoglikemiya. Shunday
qilib, diabet bilan og'rigan bemorlarning tish holati qondagi glyukoza, so’lak va
milk suyuqligiga bog'liq, shuning uchun qon glyukozasini normallashtirish
choralari bir vaqtning o'zida og'iz bo'shlig'idagi barcha o'zgarishlarning oldini
oladi.
Manbalar ro'yxati:
1. Qandli diabet. Asosiy faktlar. JSST faktlar varaqasi. URL:
https://www.who.int/ru/news-room/fact-sheets/detail/diabetes (kirish sanasi:
22.09.2020).
2. Qandli diabet va periodontal kasalliklar, Skiba A.V., Tereshina T.P. //
Stomatologiyadagi innovatsiyalar. 2014 yil. No 1 (3). URL:
https://cyberleninka.ru/article/n/diabet-i-zabolevaniya-parodonta (kirish sanasi:
09.01.2020).
3. Qandli diabet bilan og'rigan bemorlarda periodontit patogenezining zamonaviy
jihatlari, Grigoryan K. R., Barer G. M., Grigoryan O. R., Melnichenko G. A.,
https://biti.uz/konferensiya/konferensiya2025/index.html
21 апреля 2025 г.
365
Dedov I. I. // Diabetes mellitus. 2006. № 2. URL:
https://cyberleninka.ru/article/n/sovremennye-aspekty-pathogeneza-parodontita-u-
bolnyh-saharnym-diabetom (kirish sanasi: 09.01.2020).
4. Diabetes mellitus va stomatologik salomatlik: stomatologiya klinikalarida
bemorlarni tashxislash va davolash muammolari, Naumova V.N., Maslak E.E. //
PM. 2013 yil. 4-son (72). URL: https://cyberleninka.ru/article/n/saharnyy-diabet-
i-stomatologicheskoe-zdorovie-problemy-diagnostiki-i-lecheniya-patsientov-
stomatologicheskih-klinik (kirish sanasi: 09.01.2020).
5. Qandli diabet bilan og'rigan bemorlarda periodontal to'qimalarning holati,
Fayzullina D.B., Mingazov G.G. // Boshqirdiston tibbiy byulleteni. 2009. № 5.
URL: https://cyberleninka.ru/article/n/sostoyanie-tkaney-parodonta-u-bolnyh-
saharnym-diabetom (kirish sanasi: 09.03.2020).
6. Logunova L.V., Dzugkoeva F.S. Qandli diabet bilan og'rigan bemorlarda o'ziga
xos bo'lmagan qarshilikni baholash (birinchi xabar) // Rossiya tibbiy va biologik
byulleteni nomidagi. akad. I. P. Pavlova. 2007. № 4. URL:
https://cyberleninka.ru/article/n/otsenka-nespetsificheskoy-rezistentnosti-u-
bolnyh-saharnym-diabetom-soobschenie-pervoe (kirish sanasi: 09.04.2020).
