https://biti.uz/konferensiya/konferensiya2025/index.html
21 апреля 2025 г.
249
PARODONTITLARNING KLINIK KO’RINISHLARI VA ULARNING
DIAGNOSTIKASI.
Qandova Feruza Abduraxmonovna
Buxoro innovatsion ta’lim va tibbiyot universiteti
“Stomatologiya” kafedrasi “Paradontologiya” fani assistenti
Annotatsiya:
Parodontit – bu paradont to’qimasining tish milk
boylamlarining zararlanishi bilan kechadigan yallig’lanishli jarayon hisoblanadi.
Bu maqolada paradontitning patogenezi, klinikasi va ularning kechishi haqida
bayon qilingan.
Kalit so’zlar:
paradontit, gingivit, giperemiya, infiltrasiya, destruktiv
o’zgarish,
Dolzarbligi:
Paradont kasalliklari stomotologik kasalliklar ichida keng
tarqalgan bo’lganligi sababli etiologik omilni bartaraf etish bilan birga paradont
to’qimasiga mahalliy ta’sir etish natijasida medikomentoz davolash usullarini
qo’llash.
Maqsad:
Parodontit kasalliklarida
patologik cho’ntak chuqurligiga qarab
kasallikning darajasini aniqlash.
Paradontit – bu paradont to’qimalarining milk, periodont, alveolyar o’siq va
sementda bo’ladigan patologik o’zgarishlar natijasida yallig’lanish kelib chiqishi
asosida izohlanadi. Paradontit kasalligi bilan 40 yoshdan oshganlar ko’proq
kasallanadilar. Boshlang’ich parodontitda milk qirg’og’i mikroskopda ko’rilganda
shish,
limfo-leykocitar
infiltraciya,
glikozoaminoglikanlar
(GAG)
dezintegraciyasi, kollagen fragmentizaciyasi va lizisini ko’rishimiz mumkin.
Keyinchalik to’qima shishi va yallig’lanish infiltraciyasi ko’payib, epitelial
birikuvni, milkni kollagen tolalarini va tish aylanma bog’lamini buzilishiga olib
keladi. Mikrobli blyashka va milk osti tish toshlarini apikal yo’nalishida siljishi
jarayonni chuqurlashuviga olib keladi. Epiteliyni proliferaciyasi, periodont
tolalarini ajralishi va buzilishi kuzatiladi. Parodontni barer funksiyasini va
organizmning immunologik reaktivligi buzilishi natijasida osteoblastlar (suyak
https://biti.uz/konferensiya/konferensiya2025/index.html
21 апреля 2025 г.
250
to’qimasini rezorbciyasiga olib keluvchi) faollashadi. Suyak to’qimasi
qirg’oqlaridagi hosil bo’luvchi lakunalarda osteoklastlar bilan birga limfoid va
plazmatik hujayralar uchraydi. Tishlararo alveola suyagida rentgenologik
tuzilishni buzilishi - destruktiv o’zgarishlar borligi. Milkda turli yalig’lanish,
destruktiv o’zgarishlar (tishlarni qimirlab qolishi, ularning joylashishini
o’zgarganligi, og’irik, funkciya buzilishlari va boshqalar).
Parodontitni klinik ko’rinishi gingivit simptomlariga qo’shimcha ravishda,
suyak to’qimasini destrukciyasi, abscesslarning borligi, tishlarni qimirlashi va
alveolyar suyakning surilishi, shuningdek tish-milk bog’lamini buzilishi bilan
hosil bo’lgan parodontal cho’ntaklar borligi bilan xarakterlanadi.
Sub’ektiv tarzda parodontit milklarning qonashi, xar hil darajadagi tish
qimirlashlari, og’riq, parodontal cho’ntakdan ekssudat chiqishi, tish bo’ynini
gipersteziyasi bilan tavsiflanadi.
Ob’ektiv tekshirilganda, milk usti va milk osti tish toshlari aniqlanadi,
milklar qonaydi, patologik tish-milk cho’ntaklari bo’ladi, tishlar qimirlaydi,
Shiller - Pisarev sinamasi musbat. Palpaciyada seroz yoki seroz - yiringli ekssudat
ajraladi. Ba’zi tishlarning gorizontal perkussiyasi musbat bo’lishi ham mumkin.
Yengil darajada parodontitda tish - milk cho’ntagini chuqurligi 3,5 mm
gacha, tish qimirlashlari yo’q. Bemorning umumiy ahvoli yaxshi. Rentgen
tekshiruvida tishlararo to’siq suyak to’qimasining boshlang’ich destrukciyasi
aniqlanadi, kompakt plastinkani bo’linishi yoki yo’qolishi kuzatiladi, osteoporoz,
tishlararo to’siqning kamayishi (1/3 qismidan kamroq) xosdir.
O’rta og’irlikdagi parodontitda cho’ntakning chuqurligi 5 mm gacha,
tishlarni 1 -2 darajali qimirlashi kuzatiladi. Tishlar siljishi, trema va diastemalari
hosil bo’lishi, jarohatlovchi jarohatli okklyuziya bo’lishi mumkin.
Rentgenogrammada - tishlararo to’siq suyak to’qimasining rezorbciyasi 1/3 dan
1/2 gacha.
Og’ir darajada parodontitda cho’ntakning chuqurligi 5-6 mmdan ko’p.
Tishlarning 2 va 3-darajadagi patologik qimirlashi, siljishi, yaqqol jarohatlovchi
https://biti.uz/konferensiya/konferensiya2025/index.html
21 апреля 2025 г.
251
jarohatli
artikulyaciya,
tremalar,
tish
yoyi
nuqsonlari
kuzatiladi.
Rentgenogrammada - ildiz uzunligining 1/2 qismidan ko’prog’ida suyak to’qimasi
rezorbciyasi, ba’zan tishlararo to’siqning so’rilib ketishi ko’rinadi.
Xulosa qilib shuni aytamizki parodontit kasalligining darajalari paradontal
zond yordamida aniqlanadi. Yengil darajada paradontal cho’ntak chuqurligi 2 –
3.5 mm gacha bo’lsa yengil daraja, 3,5 – 5 mm gacha bo’lsa o’rta daraja, 5 mm va
undan yuqori bo’lsa og’ir daraja deb tashhis qo’yiladi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Kamilov Kh.P., Yusupalikhodjaeva S.X., Shukurova U.A. Fakultet
terapevtik stomatologiya, Darslik. Toshkent. 2017 y.
2.
S.S.Murtazayev, S.S. Mahsumova, L.A. Abduazimova, M.K. Ishanova
“Bolalar og’iz bo’shlig’I shilliq qavat kasalliklari”. Darslik. Toshkent. 2018 y.
