https://biti.uz/konferensiya/konferensiya2025/index.html
21 апреля 2025 г.
450
TISHLARNING NOTO'G'RI JOYLASHISHINI TUZATISH UCHUN
ELAYNERGA ASOSLANGAN ORTODONTIK DAVOLASH
SAMARADORLIGI
Usmonova Zamira Akramovna,
Stomatologiya kafedrasi assistenti
Buxoro innovatsion ta’lim va tibbiyot universiteti
Annotatsiya.
Hozirgi maxsus adabiyotlarda yuz-jag’ sohasining morfologik
va funktsional parametrlarini hisobga olgan holda, tishlar joylashuvi
anomaliyalarni davolashda ortodontik elaynerlardan foydalanish yetarlicha
o'rganilmagan. Elayner va breketdan foydalanish bilan ortodontik davolanayotgan
katta yoshdagi bemorlarining hayot sifati masalalari kerakligicha o'rganilmagan,
bemorlarning
olinadigan
va
olinmaydigan
ortodontik
uskunalar
bilan
davolanishga rioya qilishining roli aniqlanmagan. Yuqoridagi tamoyillar hozirgi
tadqiqotga asos bo‘ldi.elaynerlardan foydalanish chastotasi tahlilining
ma'lumotlari keltirilgan. Natijalar profilaktika va terapevtik chora-tadbirlarni
ishlab chiqish, yuqoridagi ortodontik muammolari bor bemorlarning individual va
oilaviy istiqboldagi prognozi va boshqaruvida foydali bo'lishi mumkin.
Kalit so'zlar:
ortodontik uskunalar, elaynerlar, breketlar, estetik
noqulayliklar, yuz-jag’ sohasi.
Tadqiqot maqsadi.
Elaynerlar yordamida ortodontik davolanayotgan katta
yoshdagi bemorlarning hayot sifatining tish komponentlarini o'rganishdan iborat.
Tadqiqot materiali va usullari.
Elaynerlar turlari, materiallari va
diagnostikasiga oid zamonaviy ilmiy adabiyotlar o'rganildi. Tekshirish ishlari
Pubmedda olib borildi, kalit so'zlar bo'yicha elektron kutubxona va boshqa
tizimlar: bolalar, 6 yoshdan 35 yoshgacha bo'lgan bolalar, tibbiy yordamni tashkil
qilish, ortodontik asbob-uskunalar, yuz-jag’ sohasidagi deformasiyalar, jag'ning
deformasiyalari uchun xavf omillarini tashkil etish. Jami, tadqiqot mavzusi
bo'yicha 2013-2023 yillarda rus va ingliz tillarida tadqiqot mavzusi bo'yicha chop
etilgan 50 ta tadqiqot mavzusi bo'yicha tanqidiy tahlil qilindi.
https://biti.uz/konferensiya/konferensiya2025/index.html
21 апреля 2025 г.
451
Natija va mulohazalar. Eng yaxshi davolash natijalariga erishish uchun,
elaynerlarni iloji boricha soat bo'ylab taqilishi kerak, ularni faqat gigienik
muolajalar uchun va ovqatlanish vaqtida yechib olish kerak. Elaynerlar bilan
davolash, breket-sistemasi bilan tishlovni tuzatish bilan barobar bo'ladi va
anomaliyaning xususiyatlariga va yoki yo'qligiga qarab 9 oydan 2 yilgacha
o'zgartirib turadi.
Har bir tish uchun elaynerning bo'shlig'ida mikro-harakat mavjud bo'lib, u
tishlarni istalgan holatda harakatga keltiradi. Davolashning aniq davomiyligi
individual va oldindan aytib bo'lmaydi. Hammasi oraliqdagi boshlang'ich
vaziyatga, tishlarning qattiq to'qimalarining holatiga, bemorning fiziologik
tishlashga bo'lgan motivatsiyasiga bog'liq. Elayner tuzatish har 1-3 oyda bir marta
davolash nazorat qilish uchun ortodontist tashrif buyurishni o'z ichiga oladi.
Materialning tarkibiga ko'ra, elaynerlarni bo’yoqli ichimliklarini ichish va tamaki
mahsulotlarini chekish orqali bo'yalishi mumkin. Elayner o'zgarishlar chastotasiga
kelsak, odatda ularning almashtirish vaqti 1-2 hafta ichida o'zgarib turadi. Har bir
qutida tishlarga bir vaqtning o'zida kesuvchilar, premolarlar va molyarlarda
yumshoq joylashtiriladi. Bezovtalik va noqulayliklarni tuzatish qiyin bo'lsa, zudlik
bilan ortodontga murojaat qilishingiz kerak. Shuni esda tutish kerakki, kerakli
natijani olish uchun elaynerlar kuniga 22 soat kiyilishi kerak. Samaradorlikni
oshirish uchun aktivatorlar,- attachmenlar qo'llaniladi. Bu shaffof qoplamalarni
mustahkamlashda yordam beradigan va tishlarga ta'sir kuchini oshiradigan
maxsus inshootlardir. Elayner bilan davolash variantlari. Elaynerlarda bir nechta
davolash variantlari mavjud - tishlar yo'qligida, implantlar mavjud bo'lganda,
periodontit holatida, distalprikus, aksariyat hollarda
mesial prikus, krossbit
tishlarning assimetrik yopilishi va chaynash funktsiyasi buzilganligi bilan
xarakterlanadi. Jag'lar yopilmagan hollarda,
elaynerlar
bilan davolash mumkin.
Xulosa. Kam yoki hech qanday investitsiya bilan aniq elaynerlardan
foydalanish g'oyasi haqiqatan ham chiroyli. Ushbu elayner tizimining yanada
samaraliroq, bemorni qondirish va rentabellikka intilayotgan intensiv amaliyot
https://biti.uz/konferensiya/konferensiya2025/index.html
21 апреля 2025 г.
452
uchun ko'plab foydasini tasavvur qilish mumkin. Haqiqatan ham,elayner orqali
aniq tekislash holatlari uchun ko'p qo’shimchalar katta soni har doim ham zarur
yoki kerakli emas.
Adabiyotlar
1.
Камалова
М.К.
Сравнительная
оценка
клинико-экономической
эффективности программ профилактики лечения кариозных поражений
зубов у дошкольников // «Журнал стоматологии и краниофациальных
исследований» междисциплинарный подход по заболеваниям органов
головы и шеи. - Самарканд, - Специальный выпуск, 2021. - С. 83-87.
2.
Маслак E.E., Камалова М.К. Проблемы организации стоматологической
помощи детям дошкольного возраста // Biomeditsina va amaliyot jurnali. -
Tашкент, 2020. -№. 1. -С. 26-32.
3.
Камалова М.К. Медико-социальный и клинико-экономический анализ
лечения и профилактики кариеса зубов у детей дошкольного возраста //
«Tibbiyotda
yangi
kun»
научно
-
реферативный,
культурно
-
просветительский журнал. - Бухара, 2020. - №3(33). - С. 79-80.
4.
Камалова М.К. Оценка результатов внедрения программ профилактики
кариеса зубов у детей дошкольного возраста // «Журнал Медицина и
инновации». - Ташкент, 2021. - №4. - С. 680-684.
5.
Камалова М.К. Оценка экономической эффективности программ
профилактики лечения кариеса зубов у детей дошкольного возраста //
«Tibbiyotda
yangi
kun»
научно
-
реферативный,
культурно
-
просветительский журнал. - Бухара, 2020. - №4(34). - С. 173-176.
