https://biti.uz/konferensiya/konferensiya2025/index.html
21 апреля 2025 г.
761
VII-SHOBA:
IQTISODIYOTDA
INNOVATSIYALAR: RAQAMLI
TRANSFORMATSIYA VA
BARQAROR RIVOJLANISH
AN’ANAVIY HUNARMANDCHILIK ORQALI XOTIN-
QIZLARNING MADANIY QADRIYATLARINI ANGLASHLARI VA
O‘ZLASHTIRISHLARI.
Baxronova Shoira Yadgorovna
,
Buxoro innovatsion ta’lim va
tibbiyot unversiteti o‘qituvchisi
Annotatsiya:
Ushbu maqolada an’anaviy hunarmandchilikning madaniy
qadriyatlarni avloddan-avlodga o‘tkazishdagi tarbiyaviy va ijtimoiy ahamiyati
yoritiladi. Ayniqsa, ayollar tomonidan ijro etilgan hunar ishlari orqali milliy
anglashlarining psixologik xususiyatlari, axloqiy me’yorlar va estetik did
yoshlarga singdirilishi ko‘rsatiladi. Hunarmandchilik ayollar uchun o‘zligini
anglash, iqtisodiy va ijtimoiy faollikni oshirish vositasi sifatida taqdim etiladi.
Maqola hunarmandchilikni xalqning madaniy xotirasi va merosini saqlovchi
muhim vosita sifatida baholaydi.
Kalit so‘zlar:
An’anaviy hunarmandchilik, anglashlarining psixologik
xususiyatlari, ayollar roli, avlodlararo uzviylik, milliy o‘zlik, tarbiya, estetik
qarash, ijtimoiy faoliyat, iqtisodiy mustaqillik, milliy meros.
Аннотация:
В статье рассматривается воспитательное и социальное
значение традиционных ремесел в передаче культурных ценностей от
поколения к поколению. Особое внимание уделяется тому, как женские
ремесла
способствуют
формированию
национальной
культуры,
нравственных норм и эстетического вкуса у молодежи. Ремесло
https://biti.uz/konferensiya/konferensiya2025/index.html
21 апреля 2025 г.
762
представлено как средство самореализации женщин, а также как путь к
экономической и социальной активности. Автор подчеркивает роль ремесел
как важного инструмента сохранения культурной памяти и наследия народа.
Ключевые слова:
Традиционные ремесла, культурные ценности, роль
женщин, преемственность поколений, национальная идентичность,
воспитание,
эстетическое
восприятие,
социальная
активность,
экономическая независимость, национальное наследие.
Asosiy qism :
Mustamlakachilikdan avval, mahalliy ayollar o‘z jamoalarida
yetakchilik rollarini egallaganlar. Ayollar hayot ato etuvchilar va unga g‘amxo‘rlik
qiluvchilar sifatida qaralgan, shu sababli bolalarni erta ijtimoiylashtirishda muhim
rol o‘ynaganlar. Mustamlakachilik, hukumat siyosati va avloddan-avlodga o‘tgan
travmalar - xususan, rezident maktablar (internatlar) - ayollarning an’anaviy
rollariga kuchli ta’sir ko‘rsatdi va bu holat hozirgacha sezilmoqda. Ayniqsa, bu
holatlar mahalliy ayollarning an’anaviy bilim va anglashlarini psixologik
xususiyatlarini - til, tabiat bilan yashash ko‘nikmalari, ma’naviy e’tiqodlar hamda
bezakli hunarmandchilik kabi bo‘sh vaqt mashg‘ulotlari - avlodlarga yetkazish
imkoniyatlarini chekladi. Shunga qaramay, mahalliy ayollar hali ham oilada,
jamiyatda, hatto milliy va xalqaro darajalarda ham yetakchilar bo‘lib qolmoqdalar.
Ayollarning hayoti uyning ichki ishlarini bajarish va tashqarida ishlash
majburiyatlari orasidagi muvozanatni saqlash zarurati tufayli murakkablashdi.
Bundan tashqari, jamiyat yoki milliy miqyosda yetakchilik vazifalarini ham
bajaradigan ayollar o‘zlari va oilalari uchun yanada ortiqcha bosim va
murakkabliklarga duch kelmoqdalar.
Mahalliy hunarmandchilik uzoq va boy tarixga ega bo‘lib, ko‘plab hunarlar
aniq bir mahalliy guruh yoki oilaga xos bo‘lib, avloddan-avlodga o‘tib keladi.
Hunarmandchilik jarayonida olinadigan an’anaviy ta’limotlar mahalliy
madaniyatning muhim qismi bo‘lib qolmoqda. Ko‘plab hunarmand mahsulotlar
mahalliy xalqning hayoti va identifikatsiyasi bilan bog‘liq. Mahalliy
hunarmandchilik jarayonida ishtirok etish va tayyor mahsulot yaratish insonda
https://biti.uz/konferensiya/konferensiya2025/index.html
21 апреля 2025 г.
763
faxr, erishilgan yutuq hissi, tegishlilik tuyg‘ularini uyg‘otadi va yaratuvchining
shaxsiy hamda madaniy tarixini aks ettiradi.
An’anaviy madaniyatda ishtirok etish uzoq vaqtdan beri farovonlik bilan
bog‘liq deb qaraladi. An’anaviy hunarmandchilik bilan shug‘ullanish, ustoz
hamda o‘rganuvchi uchun foydali ekani ko‘rsatilgan. Ayniqsa, ayollarning
an’anaviy hunariga bo‘lgan ishtirokini oshirish, bu ko‘nikmalarni qadrlashni
kuchaytiradi, avlodlararo bog‘liqlikni mustahkamlaydi va ayollarning sog‘lom
turmushini yaxshilaydi.
An’anaviy hunarmandchilik har bir xalqning tarixiy taraqqiyoti, urf-odatlari,
dunyoqarashi va estetik qarashlarining yorqin ifodasidir. Bu san’at turi asrlar
davomida avloddan-avlodga o‘tib, nafaqat ma’naviy boylik sifatida, balki
xalqning madaniy merosini saqlashda muhim vosita sifatida xizmat qilib
kelmoqda. O‘zbek xalqining hunarmandchiligi — zardo‘zlik, kashtachilik,
kulolchilik, kandakorlik, do‘ppido‘zlik kabi ko‘plab turlarni o‘z ichiga oladi va
ularning har biri xalqning turmush tarzi, tabiatga munosabati va estetik didini aks
ettiradi.
Bu hunarlar o‘z vaqtida nafaqat iqtisodiy faoliyat turi, balki muqaddas
qadriyatlar, diniy e’tiqodlar va ijtimoiy axloqiy me’yorlarning tashuvchisi
bo‘lgan. Har bir naqsh, bezak yoki uslub o‘ziga xos ma’no va ramziy yuklamaga
ega bo‘lib, u orqali xalq o‘z tarixini, orzu-umidlarini, hayot falsafasini ifoda etgan.
Ayniqsa, ayollar tomonidan yaratilgan kashtalar va bezaklar oilaviy qadriyatlar,
poklik, sabr-toqat, go‘zallik va ayol latofatini tarannum etadi.
Shu sababli an’anaviy hunarmandchilik - faqatgina moddiy mahsulot emas,
balki ma’naviy boylik, madaniy xotira va xalq ruhiyatining timsolidir. U bugungi
kunda ham o‘z dolzarbligini yo‘qotmay, yosh avlodni tarbiyalashda va milliy
o‘zlikni anglashda muhim omil bo‘lib xizmat qilmoqda.
Xotin-qizlar azaldan hunarmandchilik san’atining asosiy ijodkorlari va
davomchilari bo‘lib kelgan. Ayniqsa, kashtachilik, gilamdo‘zlik, do‘ppido‘zlik
kabi san’at turlarida ularning hissasi beqiyos. Bu hunar nafaqat ayollar
https://biti.uz/konferensiya/konferensiya2025/index.html
21 апреля 2025 г.
764
mehnatining mahsuli, balki ularning ichki dunyosi, estetik qarashlari va madaniy
qadriyatlarini ifoda etuvchi kuchli vositadir. Har bir naqsh, har bir ip o‘zida
avlodlar xotirasini, milliy madaniyatni va oilaviy qadriyatlarni mujassam etgan.
Ayollar uchun hunarmandchilik nafaqat iqtisodiy faoliyat, balki o‘zligini
anglash, ijtimoiy hayotga moslashish, jamiyatdagi o‘rnini topish imkoniyatidir.
Hunar orqali ular o‘z orzularini, his-tuyg‘ularini ifoda etadi, ruhiy qoniqish va
ijodiy ilhom topadi. Ayniqsa, yosh avlod vakillari, qizlar ushbu hunarlar orqali
o‘zlarining ajdodlari madaniyatiga bo‘lgan hurmatini mustahkamlab, milliy g‘urur
tuyg‘usini o‘zlashtiradi.
Shuningdek, hunarmandchilik ayollarni jamiyatda faol bo‘lishga undaydi,
ularning o‘z salohiyatini ro‘yobga chiqarishiga zamin yaratadi. Bu jarayon orqali
xotin-qizlar o‘zlarining milliy o‘zligini chuqurroq anglab, qadriyatlarni
zamonaviy
hayotga
uyg‘unlashtirish
imkoniyatiga
ega
bo‘lishadi.
Hunarmandchilik – bu faqat hunar emas, balki ayollarning o‘zlik anglash yo‘li,
ijtimoiy-madaniy faollikka olib boruvchi vosita hisoblanadi.
An’anaviy hunarmandchilik - bu nafaqat moddiy mahsulot yaratish jarayoni,
balki unda jamlangan qadriyatlar, urf-odatlar va axloqiy me’yorlarni yosh avlodga
yetkazishning samarali vositasidir. Ayniqsa, ayollar tomonidan bajariladigan hunar
ishlari – kashta, do‘ppi, gilam, zardo‘zlik mahsulotlari - ichida xalqning qadimiy
dunyoqarashi, axloqiy qarashlari va estetik didi mujassam bo‘ladi. Bu esa yosh
avlodni milliy ruhda tarbiyalash, ularni ajdodlar merosiga hurmat bilan qarashga
o‘rgatadi.
Hunarmandchilik jarayonida ona va buvilar yosh qizlarga nafaqat hunar
sirlarini, balki sabr-toqat, e’tibor, halollik, fidoyilik kabi fazilatlarni ham
o‘rgatadilar. Bu orqali oila tarbiyasi, mahalla muhitidagi ijtimoiy qadriyatlar,
ayolga xos go‘zallik va iffat kabi tushunchalar singdiriladi. Bu esa ijtimoiy
barqarorlik, sog‘lom muhit va milliy birlikni ta’minlashga xizmat qiladi.
Bundan tashqari, hunarmandchilik ayollarni jamiyatda faol bo‘lishga undab,
ularni iqtisodiy jihatdan mustaqil va ijtimoiy jihatdan barqaror shaxsga
https://biti.uz/konferensiya/konferensiya2025/index.html
21 апреля 2025 г.
765
aylantiradi. Mahsulotlarini bozorlarda sotish, ko‘rgazmalarda qatnashish orqali
ular jamiyat bilan faol aloqa o‘rnatadilar. Bu esa milliy qadriyatlarning zamonaviy
jamiyatda ham dolzarb bo‘lishiga xizmat qiladi.
Shunday qilib, hunarmandchilik faqat moddiy mehnat emas, balki xalqning
madaniy xotirasini, axloqiy mezonlarini, tarbiyaviy an’analarini saqlovchi va
avloddan-avlodga yetkazuvchi bebaho vositadir.
An’anaviy hunarmandchilik xalqning tarixiy xotirasi, madaniy qadriyatlari
va ma’naviy dunyosini avloddan-avlodga yetkazishda muhim vosita sifatida
xizmat qiladi. Ayniqsa, ayollar tomonidan asrlar davomida yaratilgan kashta,
do‘ppi, gilam, zardo‘zlik kabi hunar mahsulotlari nafaqat estetik go‘zallikni, balki
xalqning axloqiy, tarbiyaviy va ijtimoiy me’yorlarini ham o‘zida mujassam etadi.
Bu hunarlar yosh avlodga sabr, fidoyilik, halollik, e’tibor kabi insoniy fazilatlarni
singdirishda, ularni milliy ruhda tarbiyalashda katta ahamiyat kasb etadi.
Hunarmandchilik orqali ayollar o‘z salohiyatini ro‘yobga chiqaradi,
jamiyatda faol ishtirok etadi va o‘z iqtisodiy mustaqilligini ta’minlaydi. Shu orqali
ularning o‘zligini anglash, milliy madaniyat bilan faxrlanish, qadriyatlarni
zamonaviy hayotga uyg‘unlashtirish imkoniyatlari kengayadi.
Xulosa qilib aytganda, an’anaviy hunarmandchilik — bu nafaqat ijodiy
mehnat, balki xalqning madaniy merosi, axloqiy mezonlari va tarbiyaviy
qadriyatlarini avlodlarga uzatishning eng samarali yo‘llaridan biridir. U bugun
ham o‘z ahamiyatini yo‘qotmay, milliy o‘zlikni anglash va mustahkamlashda
beqiyos o‘rin tutadi.
Foydanilgan adabiyotlar roʻyxati
1. Karimov A., Jo‘raev T. O‘zbek xalq amaliy bezak san’ati. - Toshkent: Fan,
2007.
2. Usmonova M. Xalq og‘zaki ijodi va madaniy qadriyatlar. - Toshkent:
O‘qituvchi, 2010.
3. Xo‘jaqulova N. O‘zbek ayoli va milliy an’analar. - Toshkent: Ma’naviyat,
2015.
4. Ma’naviyat va ma’rifat markazi. Milliy qadriyatlar va ularning yoshlar
tarbiyasidagi o‘rni. – Toshkent: Ma’naviyat, 2012.
