https://biti.uz/konferensiya/konferensiya2025/index.html
21 апреля 2025 г.
683
ICHKI ISHLAR ORGANLARI XODIMLARIDA
PSIXOLOGIK KOMPETENTLIKNI RIVOJLANTIRISHNING
ILMIY ASOSLARI
Sharipov Soatjon Roziqovich
Buxoro psixologiya va xorijiy tillar
instituti tadqiqotchisi
Аннотatsiya.
Maqolada ichki ishlar organlari xodimlarida psixologik
xizmat ko‘rsatishning o‘ziga xos jihatlari
va kasbiy kompetentligiga ta’sir
qiluvchti ijtimoiy-pesixologik omillarning o‘rni va ahamiyati yoritilgan.
Shuningdek, ichki ishlar organlari xodimlarining faoliyat samaradorligini
ta’minlovchi psixologik mexanizmlarni ilmiy asoslari ochib berilgan.
Kalit so’zlar.
psixologik xizmat
,
kasbiy kompetentlik,
muloqotchanlik,
kasbiy bilim, empatiya, ijtimoiy-psixologik omillar, ijtimoiy muhit, o‘z-o‘zini
rivojlantirish, ruhiy holat, assertiv xulq, guruhiy ta’sirlashuv, optimmallashtirish,
stress, xavfli vaziyatlar.
Rеspublikаmizdа sо‘nggi yillаrdа huquq-tаrtibоt оrgаnlаri fаоliyаti
sаmаrаdоrligini оshirish, ichki ishlar xodimlаrini tаyyоrlаsh tizimini yаnаdа
tаkоmillаshtirish vа ulаrning kаsbiy tаyyоrgаrlik dаrаjаsini оshirish mаsаlаlаrigа
аlоhidа еʼtibоr qаrаtilib kеlinmоqdа. «Ichki ishlar organlari to‘g‘risida»gi
O‘zbekiston Respublikasi qonunida ichki ishlar organlari sohasidagi
munosabatlarni tartibga solish borasida muhim vazifalar belgilab berilgan
20
. Bu
qonunda ko‘rsatib o‘tilgan bunday muhim vazifalarni bajarishda ichki ishlar
xodimlariga psixologik xizmat ko’rsatish tizimini takomillashtirishga oid
tadqiqotlar muhim ahamiyat kasb etadi. Shu bois, ichki ishlar organlarida
xodimlarning psixologik holatini monitoring qilish, psixokorreksion mashg‘ulotlar
va rivojlantiruvchi trening dasturlari orqali psixologik xizmat ko‘rsatish bo‘yicha
ilmiy-amaliy asoslarni o‘rganish zarurati yuqori ortib bormoqda.
Ichki ishlar organlari xodimlariga psixologik xizmat ko‘rsatish – ularning
20
https://lex.uz/acts/-3027843
https://biti.uz/konferensiya/konferensiya2025/index.html
21 апреля 2025 г.
684
yuqori stressli va xavfli vaziyatlarda faoliyat olib borishini hisobga olgan holda,
ruhiy barqarorlikni saqlash va stressni boshqarish ko‘nikmalarini rivojlantirishga
yo‘naltirilgan jarayondir. Ushbu xizmatlar xodimlarning psixologik sog‘lig‘ini
mustahkamlash, professional samardorlikni oshirish va ularning o‘zaro
munosabatlarini yaxshilashga qaratilgan. Psixologik xizmatlar ichida individual
maslahat berish, stressni boshqarish mashg‘ulotlari, va jamoaviy treninglar asosiy
o‘rin tutadi. Ushbu usullar xodimlarga ishda duch keladigan qiyinchiliklarni
yengishga, hissiy barqarorlikni saqlashga, va professional rivojlanishda yordam
beradi. Shu bilan birga, xizmatning asosiy maqsadi — xodimlarni psixologik
jihatdan qo‘llab-quvvatlash va ularning ruhiy holatini barqaror saqlash orqali ichki
ishlar organlarining umumiy samaradorligini oshirishdir.
Umuman olganda, ichki ishlar organlaridagi psixologik xizmatlar
xodimlarning umumiy psixologik holatini yaxshilash va ularning xavfli ish
sharoitlarida muvaffaqiyatli faoliyat olib borishlari uchun zaruriy bo‘lgan
ko‘nikmalarni shakllantirishga yordam beradi. Bu xizmatlar orqali xodimlar o‘z
hissiy barqarorligini saqlash, stressli vaziyatlarni samarali boshqarish va jamoa
ichidagi ishonchli muhitni yaratish imkoniyatiga ega bo‘ladilar.
R.Merton, Z.Freyd, K.Rojers, E.Erikson, A.Bek, A.Bandura, V.Frankl,
D.Goleman, A.Maslou, va M.Seligman kabi olimlar ichki ishlar xodimlariga
psixologik xizmat ko‘rsatish jarayonida ruhiy barqarorlik, stressga chidamlilik,
hissiy intellekt, shaxsiy o‘sish va ijobiy fikrlashni rivojlantirish orqali ularning
kasbiy va shaxsiy farovonligini oshirishga yo‘naltirilgan holistik yondashuv
zarurligini ta’kidlashadi [3].
Bizning fikrimizcha, ichki ishlar organlari xodimlariga psixologik xizmat
ko‘rsatish ularning ruhiy salomatligini saqlashda muhim rol o‘ynaydi. Bu
xizmatlar xodimlarning stressni boshqarish ko‘nikmalarini rivojlantiradi. Ruhiy
barqarorlik ularning xavfli vaziyatlarda tez va to‘g‘ri qaror qabul qilish
qobiliyatini oshiradi. Bizning fikrimizcha, xodimlarning hissiy intellektini
rivojlantirish ruhiy farovonlikka ijobiy ta’sir qiladi. Psixologik qo‘llab-quvvatlash
https://biti.uz/konferensiya/konferensiya2025/index.html
21 апреля 2025 г.
685
ularga stress va xavfli vaziyatlarda o‘zlarini barqaror his qilishga yordam beradi.
Bizningcha, shaxsiy va kasbiy rivojlanish imkoniyatlari ruhiy barqarorlikni
kuchaytiradi. Shuningdek, xodimlarning motivatsiyasini oshirish orqali ular o‘z
vazifalarini yaxshiroq bajarishlari mumkin. Bizning fikrimizcha, jamoaviy
treninglar xodimlar o‘rtasida o‘zaro qo‘llab-quvvatlash hissini oshiradi. Bu, ichki
ishlar organlaridagi umumiy ruhiy iqlimni yaxshilaydi. Shu sababli, psixologik
xizmatlar xodimlarning ruhiy salomatligini mustahkamlashda bevosita ta’sir
qiladi.
K.Rojers xodimlar uchun empatiya va insonparvarlik tamoyillariga
asoslangan yondashuvni taklif qiladi. U, xodimlar ruhiy bosim ostida bo‘lganida,
ularga individual shaxs sifatida yondashish kerakligini ta’kidlaydi [5]. Rogers
psixologik xizmatlar ichida ishonchli muhit yaratish muhim ekanini aytadi, chunki
bu, xodimlarning o‘z muammolarini ochiq bayon qilishga imkon beradi. U
tinglovchi va qo‘llab-quvvatlovchi terapevtik munosabatlar orqali stress darajasini
kamaytirishni tavsiya qiladi. Rogersning fikricha, ichki ishlar xodimlari uchun
shaxsiy rivojlanish va o‘zini anglash imkoniyatini berish ham muhimdir. U,
insonning o‘z-o‘zini anglash jarayonida ichki kuchini tiklashiga yordam berish
psixologik xizmatlarning vazifasidir, deb hisoblaydi.
Bizningcha, ichki ishlar organlari xodimlariga psixologik xizmat ko‘rsatish
ularning motivatsiyasini oshiradi. Motivatsiyani rivojlantirish xodimlarning
kasbiy o‘sishida muhim omil hisoblanadi. Bizning fikrimizcha, motivatsiyani
oshirish orqali ruhiy barqarorlikni mustahkamlash mumkin. Xodimlarning o‘z
maqsadlariga erishish istagini kuchaytirish ularni stressga chidamli qiladi.
Bizningcha, psixologik xizmatlar ularga o‘z qobiliyatlarini rivojlantirishga
yordam beradi. Motivatsiya xodimlarni o‘z ustida ishlashga undaydi. Bu ularning
ish samaradorligini oshirishga xizmat qiladi. Bizning fikrimizcha, psixologik
qo‘llab-quvvatlash xodimlarni murakkab vaziyatlarda ruhiy barqaror saqlaydi.
Motivatsiya xodimlarni kasbiy maqsadlariga erishishga rag‘batlantiradi. Shu
sababli, ichki ishlar organlarida motivatsion yondashuvlar xodimlar salomatligini
https://biti.uz/konferensiya/konferensiya2025/index.html
21 апреля 2025 г.
686
ta’minlashda muhim rol o‘ynaydi.
Adabiyotlar
1. Ильин Е.П. Мотивация и мотивы. - Питер.: Мастера психологии, 2008. – с-
58.
2. Кузнецова И.В. Мотив аффилиации в межличностных отношениях: Дис. ...
канд. психол. наук: 19.00.05 СПб . 2006.
С-48.
3. Каримова В.М. Глобал ўзгаришлар шароитида шахс ижтимоий хулқини
бошқаришнинг долзарблиги. // XXI аср психологияси: назария, амалиёт
истиқболлар. Халқаро илмий-амалий конференция материаллари. Т.:
“Mumtoz soz”, 22 май 2013.
32-б.
4. Маслоу А. Мотивация и личность. 3-е изд. \ Пер. с анг. – СПб.: Питер,
2008.
С-52.
5. Макклелланд Д. Мотивация человека.
СПб.: Питер, 2007.
с- 372.
6 Платонов Ю.П. Социальная психология поведения: Учебное пособие.
СПб.: Питер, 2006.
С. 50
