https://biti.uz/konferensiya/konferensiya2025/index.html
21 апреля 2025 г.
625
TALABA MUOMALA MADANIYATI, O’ZARO MUNOSABATDA
ODOB NORMALARI, TALABA QANDAY AXLOQQA
EGA BO’LISHI KERAK.
Razzokova Shaxnoza Jurayevna o’qituvchi
Berdiyeva Shohista Salomjonovna
Buxoro innovatsion ta’lim va tibbiyot universiteti
I bosqich psixologiya yo’nalishi talabasi
Annotatsiya:
Mazkur maqolada “munosabat”, “madaniyat”, “ma’naviyat”
“barkamollik” tushunchalari to’g’risida alohida adabiyotlarga tayangan holdagi
to’g’ri va aniq ma’lumotlar keltirilgan. Shu bilan bir qatorda “madaniyat”
“ma’naviyat” tushunchalarining har birini tahlil qilib, misollar bilan aniq va
batafsilroq yozib chiqilgan.
Kalit so’zlar
: Madaniyat, muomala, talaba, ta’lim-tarbiya, odob-axloq, xulq,
shaxs kamoloti, tafakkur.
Аннотация:
В данной статье представлена точная и точная информация
о понятиях “социальная”, “культура”, “духовность” с опорой на отдельную
литературу. В качестве альтернативы,” культура “записывается более четко и
подробно с примерами, анализирующими каждое из понятий” духовность".
Ключевые слова
. Культура, обращение, ученичество,национальность-
духовность, нравственность.
Muomala madaniyati ko‘pchilik hollarda o‘zaro salom-alik qilish, ahvol
so‘rash, oiladagi ahvol bo‘yicha axborotlarga qiziqish ko‘rsatish kabi
ko‘rinishlarda namoyon bo‘ladi. Ammo aslida muomala madaniyati – o‘zga
insonga bo‘lgan munosabat madaniyati bilan belgilanadi. Faqat salom-alik
qilgandagina emas, balki hayot tartibida, har kunlik hayot tarzida insonga
ko‘rsatiladigan hurmatli va e’zozli, samimiy va to‘g‘ri munosabatni anglatadi.
ichki madaniyatga ega bo‘lgan odamgina har turli vaziyatlarda har qanday boshqa
insonga nisbatan doimiy to‘g‘ri, samimiy va aniq munosabat ko‘rsata oladi. Shaxs
ma’naviyatining uzviy bir bo‘lagi muomala madaniyati bo‘lsa, xulq-atvor, odob-
https://biti.uz/konferensiya/konferensiya2025/index.html
21 апреля 2025 г.
626
axloq, nutqiy faoliyat tushunchalari uning zamiriga kiradi. Asrlar osha har bir
xalqqa xos bo‘lgan, milliy-ma’naviy qadriyatlar yuksak madaniyat ramziga
aylangan urf-odatlar, yurish-turish, yashash tarzi barchasi kishi shaxsiyatida aks
etishi tabiiy.
Talaba muomala madaniyati deganda, biz talabalar va pedagog o’qituvchilar
bilan o‘zaro munosabatga kirishishni nazarda tutamiz.
Talabalarda madaniyatning shakllanishini baholashga imkon beradigan
asosiy belgi, ular tomonidan bilish, anglash, qiymatga yo‘naltirilgan va o‘zgarish
faoliyatida amalga oshiriladigan, shakllangan munosabatlar tizimi bo‘lishi kerak.
Shu bilan birga, munosabatlar tizimi qanchalik keng va chuqurroq bo'lsa,
talabaning kasbiy amalga oshirish doirasi shunchalik boy bo‘ladi, uning darajalari
ijro etish darajasi, mustaqillik darajasi va javobgarlik darajasidir. Muloqot
zamonaviy pedagogikadagi eng ko'p qirrali muammolardan biridir. Ushbu
muammoni ma’lum darajada o‘rganganiga qaramay, talabalar o‘rtasida aloqa
madaniyatini shakllantirish masalasi hali ham muhim bo‘lib qolmoqda. Ushbu
muammo bugungi kunda ayniqsa dolzarbdir. Jamiyat hayotidagi o'zgarishlar
fiziologik o‘sishning tezlashishiga, ma'lumot olish imkoniyatlarining o'tmishga
nisbatan kengroq bo‘lishiga, ota-onalarning yuqori ta’lim darajasiga va ularning
ijtimoiy faolligiga olib keldi. Yosh avlodni tarbiyalashning muhim muammosi
shaxsning o‘ziga xos xususiyatlarini shakllantirish bo‘lib qolmoqda, ulardan biri
muloqot qilish qobiliyatidir. Aloqa madaniyatining etishmasligi odamlar
o‘rtasidagi munosabatlarning murakkablashishiga olib keladi. Ushbu muammo
olimlar tomonidan turli tomonlardan o'rganilgan.
B. F. Lomovning so‘zlariga ko‘ra, aloqa o‘z mazmuniga ega bo‘lgan
mustaqil toifadir. Muloqot-bu insonning individual mavjudligining o‘ziga xos
shakllaridan biri, sub’ektning faoliyati va faoliyatining mustaqil shakli. Muloqot
natijasida talabaning boshqa odamlar bilan munosabatlari shakllanadi, ma’lumot,
kayfiyat va his-tuyg'ular uzatiladi. Bu shuni anglatadiki, aloqa inson faoliyatining
eng muhim omillaridan biri bo‘lib xizmat qiladi. Ko‘plab pedagogik tadqiqotlar
https://biti.uz/konferensiya/konferensiya2025/index.html
21 апреля 2025 г.
627
natijalari (I. A. Zimnaya, A. A. Leontiev, A. T. Nurmanov, G. Pirmanova va
boshqalar) shuni ko'rsatadiki, ayniqsa ota-onalar, o'qituvchilar, tengdoshlar va
boshqa odamlar bilan muloqotda talabaning shakllanishi, dunyoqarashi va uning
eng muhim fazilatlari shakllanadi. Talabalar o‘rtasidagi aloqa-bu hayotning turli
sohalarida: oilada, maktabda, jamoat tashkilotlarida, turli to‘garaklarda,
tengdoshlar orasida rivojlanadigan ko‘p qirrali jarayon. Aynan hayotning ushbu
davrida inson muloqotining turli shakllarida amalga oshiriladigan shaxsiy
munosabatlarning rivojlanishi sodir bo'ladi. Talabalar oldida turgan hayotiy
muhim vazifalarni amalga oshirish bilan bog‘liq holda, nafaqat ularning haqiqiy
"men" ni bilishi, balki o‘zlarini hayotiy istiqbollari, orzu qilingan, kelajakdagi
"men" nuqtai nazaridan bilish ham muhimdir. Bu vazifa maktab o‘quvchilarining
ideallarini shakllantirish bilan bog‘liq. Muloqot jarayonida o‘zaro ma’lumot,
g‘oyalar, manfaatlar almashinuvi amalga oshiriladi, buning asosida “sub’ekt-
sub’ekt” munosabatlarining yaxlit tizimi rivojlanadi. Talabalar o‘rtasidagi muloqot
madaniyati-bu talabaning tengdoshlari, o‘qituvchilari, ota-onalari bilan mazmunli,
hissiy va qimmatli tajriba almashish, birgalikdagi faoliyatni tashkil etish va
munosabatlarni shakllantirishda amalga oshiriladigan normalar, qadriyatlar,
ehtiyojlar tizimi hisoblanadi.
Prezidentimiz ta’biri bilan aytganda, “Yuksak bilimli, intellektual rivojlangan
avlodni tarbiyalash – mamlakatni barqaror taraqqiy ettirish va modernizatsiya
qilishning eng muhim sharti” ekan, demak, ilm-fanga, ona vatanga munosabat
o‘z-o‘zidan ma’naviyatli, barkamol inson tarbiyasida muhim va muqim o‘rin
tutishi muqarrardir. Munosabat, shubhasizki, kishining muomala madaniyatidan
kelib chiqadi. Bu esa barkamollik belgisi bo‘lgan ta’lim va tarbiyaga, ma’naviyat
va ma’rifatga borib taqaladi. Aqlan, ruhan va jismonan sog‘lom avlodgina
yurtning porloq kelajagidir. Qushning parvozini qo‘sh qanotisiz tasavvur qilish
mumkin bo‘lmaganidek, insonning iqboli va yurt istiqbolini ham ta’lim-tarbiya va
ma’naviyat-ma’rifatsiz tushunish, idrok etish mushkuldir.Shu jumladan bizning
oily ta’limimiz ham bundan mustasno emas.Men shu oily ta’limning talabasi
https://biti.uz/konferensiya/konferensiya2025/index.html
21 апреля 2025 г.
628
bo‘lib shunga amin bo‘ldimki,bu yerda rahbariyat tomonidan bir qancha
imkoniyatlar mavjud.
Xulosa
o’rnida shuni aytish kerakki, talabalar jamoada o’zlarini yaxshi
tutishlari, bir birlariga mehr muhabbatlarni oshirish va ilm olayotganda ma’naviy
marifiy bilimlarga ega bo’lishi bugungi kunnig eng dolzarb masalasidir. Demak,
har bir talaba qaysi mutaxassis egasi bo‘lishidan qatiy nazar Vatanga muhabbatli,
iymonli, adolatparvar bo‘lishi muhimdir. Bunday fazilatlarni o‘zida kasb etgan
yoshlar qanday vaziyatda bo‘lmasin hamma vaqt o‘ziga to‘g‘ri yo‘l tanlay oladi.
Mustaqil jamiyatimizning kamol topishida o‘zlarining chuqur bilimlari va adolatli
hatti-harakatlarini ko‘nikmaga aylantirishi bunday nufuzli talaba yoshlarning
asosiy vazifalaridir.
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati
.
1. Mirziyoyev SH.M. Qonun ustuvorligi va inson manfaatlarini ta’minlash –
yurt tarqqiyoti va xalq farovonligining garovi.-T:.O’zbekiston,2017.-32.b
2. Mirziyoyev SH.M. Erkin va farovon, demokratik O’zbekiston davlatini
mard va oliyjanob xalqimiz bilan birga quramiz.-T:. O’zbekiston ,2017.-56b
3. Раматов Ж. С., Ҳасанов, М. Н., & Валиев, Л. А. (2022). Шарқ
уйғониш даври мутафаккирларининг сиёсий-ҳуқуқий таълимотлари. (Абу
Наср Форобий, Абу Райҳон Берунийинг сиёсийҳуқуқий қарашлари асосида).
4. Мадалиева З. Ҳуқуқий маданият ва ёшлар.- Т.: “Академия”, 2020. 5-
бет.
