196
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD, 6-SON, 2-QISM (YOʻITJ)
MOBIL ILOVALAR ORQALI O‘ZBEK TILINI O‘RGANISHNING
YANGI USULLARI
Jumamuratova Ruxshona
Nukus davlat pedagogika instituti talabasi
https://doi.org/
10.5281/zenodo.15803063
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Qabul qilindi:11-iyun 2025 yil
Ma’qullandi: 13-iyun 2025 yil
Nashr qilindi: 30-iyun 2025 yil
Mazkur maqolada o‘zbek tilini o‘rganishda mobil
ilovalardan foydalanishning yangi, noan’anaviy usullari
tahlil qilinadi. Xususan, “Ibrat Academy”, “Olim Bola” va
“Learn
Uzbek”
kabi
ilovalarning
funksiyalari,
yondashuvlari
va
foydalanuvchilarga
beradigan
afzalliklari o‘rganiladi. Mobil ilovalar yordamida
o‘quvchilar mustaqil tarzda, interaktiv metodlar orqali
o‘zbek tilini o‘zlashtirish imkoniyatiga ega bo‘ladi.
Ushbu
maqolada
til
o‘rganishda
zamonaviy
texnologiyalar orqali samaradorlikni oshirish yo‘llari,
mavjud imkoniyatlar va bu yondashuvning yoshlar
ongida tilga bo‘lgan qiziqishni oshirishdagi o‘rni ko‘rib
chiqilgan.
KEY WORDS
O‘zbek tili, mobil ilovalar,
Ibrat Academy, Olim Bola, Learn
Uzbek, raqamli ta’lim, interaktiv
metod,
mustaqil
o‘rganish,
gamifikatsiya, noan’anaviy usullar.
Bugungi raqamli asrda mobil qurilmalar, internet va sun’iy intellekt texnologiyalari ta’lim
sohasiga keng kirib kelmoqda. Til o‘rganish, ayniqsa ona tili va milliy qadriyatlar asosidagi
bilimlar ham shu texnologiyalar yordamida zamonaviy va interaktiv shaklga o‘tyapti. Ayniqsa,
o‘zbek tilini o‘rganishda mobil ilovalarning o‘rni kundan kunga oshib bormoqda. Bu holat
o‘zbek tilini o‘rganmoqchi bo‘lgan yoshlar, bolalar va xorijliklar uchun yangi imkoniyatlar
yaratadi.
Har bir davr o‘z fani oldiga muayyan maqsad va aniq talablar qo‘yadi. Fanlarning taraqqiyoti
shu davrning ilg‘or falsafiy fikri, davr uchun yetakchi bo‘lgan fan sohalarining yutuqlari bilan
uzviy bog‘liq.
Til deyilganda ma’lum bir jamiyatning barcha a’zolari uchun avvaldan (oldingi avlodlar
tomonidan) tayyor holga keltirib qo‘yilgan, hamma uchun umumiy, ya’ni qabul qilinishi va
qo‘llanishi majburiy, fikrni shakllantirish, ifodalash va boshqa maqsadlar uchun xizmat
etadigan birliklar hamda bu birliklarning o‘zaro birikishi va bog‘lanishini belgilovchi qonun-
qoidalar yig‘indisi hisoblanadi.
Shunday ekan, bugungi davrda har qanday fan sohasini rivojlantirishda raqamli
texnologiyalarning o‘rni beqiyos bo‘lib bormoqda. Tilshunoslik sohasi ham bundan mustasno
emas. Ayniqsa, o‘zbek tilini o‘rganish va o‘rgatish jarayoniga zamonaviy texnologiyalarni,
xususan, mobil ilovalarni jalb etish orqali til o‘rganish jarayonini soddalashtirish,
qulaylashtirish va individuallashtirish imkoniyatlari kengaymoqda. Bu esa, tilni o‘zlashtirishni
zamonaviy insonning hayot tarzi va intellektual ehtiyojlariga moslashtirishni taqozo etadi.
Mobil ilovalar orqali til o‘rganishning asosiy afzalligi – bu erkinlikdir. Foydalanuvchi o‘zi
uchun qulay vaqtni tanlaydi, o‘rganish sur’atini mustaqil belgilaydi va kerakli darslarni qayta-
qayta ko‘rib chiqish imkoniga ega bo‘ladi. Bu, ayniqsa, boshlang‘ich darajadagi o‘rganuvchilar
1
Нематов Ҳ, Бозоров О. Тил ва нутқ. Тошкент «Уқитувчн», 1993 – Б. 5-8.
197
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD, 6-SON, 2-QISM (YOʻITJ)
uchun juda qulay. Chunki yangi tilni o‘rganishda har kimning anglash va yod olish tezligi har
xil bo‘ladi.
O‘zbek tilini mobil ilova orqali o‘rganayotgan inson, birinchi navbatda, amaliy nutqiy
ko‘nikmalarini rivojlantiradi. Chunki ilovalarda ko‘pincha hayotiy vaziyatlarga oid iboralar,
kundalik muloqot misollari, eshitish orqali yodlash mashqlari mavjud. So‘zlarni rasm bilan,
tovush bilan bog‘lab o‘rganish – bu ko‘p kanalli yodlash texnikasi bo‘lib, miyada uzoq muddat
saqlanishini ta’minlaydi.
Mobil ilovalarda qo‘llaniladigan interaktiv yondashuv tilni o‘rganishni zerikarli mashg‘ulotga
emas, balki qiziqarli jarayonga aylantiradi. Masalan, o‘yin shaklidagi testlar, lug‘at yodlash
uchun “topish o‘yini”, rasmni so‘z bilan bog‘lash kabi metodlar o‘rganuvchini faol ishtirok
etishga undaydi. Bu uslub, xususan, yoshlar orasida tilga bo‘lgan qiziqishni oshiradi.
Chet elliklar uchun esa mobil ilovalar o‘zbek tiliga ilk bor tanishish imkoniyatini yaratadi.
Chunki bunday ilovalarda oddiy so‘zlar, tarjima, talaffuz va ba’zan grammatika izohlari
mavjud bo‘ladi. Ular o‘zbek tilining tovush tizimi, gap tuzilishi, so‘z tartibi bilan tanishishlari,
muloqot qilishga tayyorlanishlari mumkin. Uzoq masofadan turgan holda, hatto O‘zbekistonga
kelmasdan turib ham, bu tilga bo‘lgan qiziqish paydo bo‘ladi va asta-sekin o‘sib boradi.
An’anaviy darslardan farqli ravishda, mobil ilovalar foydalanuvchiga istalgan joyda va istalgan
vaqtda o‘zbek tilini mustaqil tarzda o‘rganish imkonini beradi. Bu ayniqsa bugungi zamonaviy,
raqamli avlod uchun juda qulay. Ilovalarda taqdim etilgan ovozli topshiriqlar, animatsiyalar,
testlar, rasmli vazifalar, mini-o‘yinlar til o‘rganish jarayonini qiziqarli va jonli qiladi.
O‘rganilayotgan so‘zlar yoki iboralarni eshitish, ko‘rish, o‘qish va shu zahoti mashq qilish
imkoniyati uni mustahkamlashga yordam beradi.
Bunday yondashuvdan asosiy maqsad – o‘zbek tilini o‘rganishni soddalashtirish, uni
zamonaviy sharoitlarga moslashtirish va tilga nisbatan qiziqish uyg‘otishdir. Mobil ilovalar
orqali o‘rganayotgan inson:
1.So‘zlarni rasm va ovoz orqali yodlaydi;
2.To‘g‘ri talaffuzni o‘rganadi;
3.Kundalik hayotda ishlatiladigan iboralarni mashq qiladi;
4.Tilni o‘rganishda mustaqil ishlashga o‘rganadi;
5.Amaliy mashqlar orqali darhol bilimini sinovdan o‘tkaza oladi.
Endi mavjud mobil ilovalarga alohida to‘xtalib o‘tamiz.
“Ibrat Academy” – bu o‘zbek tilini va boshqa fanlarni animatsion, audiovizual va interaktiv
usullar orqali o‘rgatishga mo‘ljallangan mobil platforma. Unda videodarslar, savol-javoblar,
testlar va til boyligini oshirishga qaratilgan mashqlar jamlangan. Ayniqsa, o‘smirlar va
o‘quvchilar uchun mo‘ljallangan bu dastur orqali o‘zbek tilining grammatikasi, to‘g‘ri talaffuzi
va imlosi oson usulda tushuntiriladi. O‘rganilayotgan mavzular interaktiv tarzda
mustahkamlanadi.
Zamonaviy ta’lim tizimi o‘z oldiga nafaqat bilim berish, balki o‘rganayotgan shaxsda chuqur
qiziqish uyg‘otish, o‘z-o‘zini rag‘batlantirishga yordam berishni ham maqsad qilib qo‘ymoqda.
Shu nuqtayi nazardan, hozirgi kunda til o‘rgatishda keng qo‘llanilayotgan usullardan biri bu –
gamifikatsiya, ya’ni ta’lim jarayonini o‘yin elementlari orqali tashkil qilishdir.
Gamifikatsiya asosida o‘yin tamoyillarini, ya’ni ball to‘plash, bosqichlarni bosib o‘tish,
qiyinchiliklarni yengish, yutuq va mukofotlarni qo‘lga kiritish kabi motivatsion tizimlarni
o‘qitish metodikasiga tatbiq etish kabi ko‘nikmalar hosil bo‘ladi. Bu usul til o‘rganishni oddiy
takror va yodlashdan chiqarib, uni interaktiv, qiziqarli va raqobatli mashg‘ulotga aylantiradi.
Mobil ilovalarda bu yondashuv turli shakllarda qo‘llaniladi. Masalan, foydalanuvchi testni
to‘g‘ri bajargani uchun yulduzcha yoki ball oladi, bosqichlar bo‘yicha yuqoriga ko‘tariladi,
yangi mavzular ochiladi yoki virtual sovrinlar bilan taqdirlanadi. Bunday tizimlar insonning
tabiiy raqobatga moyilligidan kelib chiqib, uni ko‘proq o‘rganishga undaydi.
Gamifikatsiya ayniqsa yoshlar va boshlang‘ich darajadagi o‘rganayotganlar uchun nihoyatda
foydali. Ular og‘ir, nazariy topshiriqlarni emas, balki yengil, lekin maqsadga yo‘naltirilgan
198
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD, 6-SON, 2-QISM (YOʻITJ)
o‘yinlar orqali tilni amaliy o‘zlashtirish imkoniga ega bo‘ladilar. Bu esa yangi so‘zlar yodlash,
grammatik strukturalarni eslab qolish, talaffuzni mustahkamlash kabi ko‘nikmalarning
mustahkam qaror topishiga xizmat qiladi.
Masalan, “Olim Bola” kabi o‘zbek tilini o‘rganishga yo‘naltirilgan ilovalarda ham
gamifikatsiyaga asoslangan metodlar mavjud. Bu ilovada o‘yin shaklidagi mashqlar, qiziqarli
savol-javoblar, bosqichli yondashuv orqali til o‘rganish jarayoni interaktiv tus oladi.
Foydalanuvchi o‘z natijalarini kuzatib boradi, xatolarini tuzatadi, qayta urinib ko‘rishga
harakat qiladi.
“Olim Bola” – bu boshlang‘ich sinf o‘quvchilari va maktabgacha yoshdagi bolalar uchun ishlab
chiqilgan o‘quv dasturidir. Ushbu ilovada alifbo, hayvonlar, mevalar, raqamlar, ranglar kabi
asosiy tushunchalar o‘zbek tilida ovozli va rasmli ko‘rinishda berilgan. Har bir mavzudan
so‘ng interaktiv mashqlar va mini-o‘yinlar orqali bola o‘z bilimini mustahkamlaydi. O‘yin
shaklidagi topshiriqlar bolalarning e’tiborini o‘ziga tortadi va ularni zeriktirmasdan til
o‘rganishga undaydi.
“Learn Uzbek” – ingliz tilida so‘zlashuvchilar uchun o‘zbek tilini o‘rgatishga ixtisoslashgan
dastur. Unda 900 dan ortiq kundalik iboralar, oddiy so‘zlar, ularning talaffuzi, tarjimasi va
misollarda qo‘llanishi keltirilgan. Bu ilova orqali xorijliklar o‘zbek tilini tezda o‘zlashtirishi
mumkin. Til o‘rganish “flashcard”, “matching game”, “audio repeat” kabi usullar orqali olib
boriladi. Bu esa ingliz tilida so‘zlashuvchi foydalanuvchi uchun o‘zbek tilini o‘rganishni
osonlashtiradi.
Shunday qilib, gamifikatsiya o‘zbek tilini o‘rganishda nafaqat bilim olish, balki bu bilimni ongli
ravishda o‘zlashtirishga yo‘naltirilgan kuchli vosita bo‘lib xizmat qilmoqda. Bu usul o‘quvchini
faol ishtirokchi sifatida shakllantiradi, natijaga erishish yo‘lida uni o‘zi javobgar bo‘lishga
undaydi. Shu bois, mobil ilovalar orqali o‘zbek tilini o‘rganish masalasida
gamifikatsiyalashgan yondashuv zamonaviy til o‘rganish ehtiyojlariga mos keluvchi eng
samarali usullardan biri hisoblanadi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Нематов Ҳ, Бозоров О. Тил ва нутқ. Тошкент “Уқитувчн”, 1993.
2.
Madaliyev A, Begmatov E. O‘zbek tilining imlo lug‘ati. Toshkent “Akademnashr”, 2013.
3.
Rahmatullayev Sh. Hozirgi o‘zbek adabiy tili. Toshkent “Universitet”, 2006.
