101
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD, 7-SON, (YOʻITJ)
TASAVVUFSHUNOSLIK ILMI RIVOJIDA NAJMIDDIN
KOMILOV ILMIY MEROSINING AHAMIYATI
Adilov Bobomurod Bekmurodovich
Mirzo Ulug‘bek nomidagi O‘zbekiston Milliy Universiteti
tadqiqotchisi
https://doi.org/
10.5281/zenodo.16401156
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Qabul qilindi:28-iyun 2025 yil
Ma’qullandi: 30-iyun 2025 yil
Nashr qilindi: 24-iyul 2025 yil
Mazkur maqolada o‘zbek tasavvufshunosligi
rivojida muhim o‘rin tutgan taniqli adabiyotshunos,
manbashunos, tasavvufshunos olim, filologiya fanlari
doktori, professor Najmiddin Komilovning hayoti, ilmiy-
ijodiy faoliyati va tasavvufshunoslik maktabi tahlil
qilinadi. Muallif
N.Komilovning o‘zbek mumtoz
adabiyotini o‘rganishdagi o‘rni, tasavvuf adabiyoti va
falsafasini tadqiq etish borasidagi ilmiy izlanishlari
hamda shu sohada yaratgan ilmiy maktabi faoliyatini
keng yoritadi. Mustaqillik yillarida professor Najmiddin
Komilov tomonidan olib borilgan ilmiy-tadqiqot ishlari,
xususan, tasavvuf ta’limotining chuqur ma’naviy-ma’rifiy
mohiyatini ochib berish borasidagi sa’y-harakatlariga
alohida e’tibor qaratilgan.
KEY WORDS
tasavvufshunoslik,
manbashunoslik,
tasavvuf
adabiyoti,
tasavvuf
falsafasi,
ma’naviy meros, ilmiy maktab,
mumtoz adabiyot, tarjima san’ati,
qiyosiy
adabiyotshunoslik,
ma’rifatparvarlik
Kirish
XX asr oxiri - XXI asr boshlarida milliy ma’naviyatimizning asoslarini qaytadan anglash va
tiklash, xalqimizning boy madaniy merosini o‘rganish va targ‘ib qilish borasida O‘zbekiston
ilm-fani rivojiga ulkan hissa qo‘shgan ziyolilar safida professor Najmiddin Komilovning
alohida o‘rni bor. Tasavvufshunoslik, navoiyshunoslik, adabiyotshunoslik, manbashunoslik,
tarjimashunoslik kabi yo‘nalishlarda salmoqli ilmiy meros qoldirgan olim O‘zbekiston
mustaqillikka erishgandan keyingi davrda yuzaga kelgan yangi ma’naviy sharoitda yashab
ijod qildi va ilm-fan rivojiga katta hissa qo‘shdi.
Mustaqillik yillarida O‘zbekistonda milliy-ma’naviy qadriyatlarni tiklash, xalqimizning boy
ma’naviy merosi, xususan, tasavvuf ilmini xalqimizga yetkazish va targ‘ib qilish borasida olib
borilgan keng ko‘lamli islohotlarda Najmiddin Komilovning xizmatlari beqiyos. U faqat
nazariy ilmiy faoliyat olib borish bilan cheklanib qolmasdan, amaliy jihatdan ham
mamlakatimizning ma’naviy hayotida, siyosiy-ijtimoiy jarayonlarda faol ishtirok etdi.
Tasavvuf ta’limotining g‘oyaviy-falsafiy asoslari, tasavvuf she’riyati va nasrining badiiy
xususiyatlari, tasavvuf arboblarining hayoti va ijodi, ma’naviy merosining tarixiy ahamiyati
haqida to‘laqonli tasavvur hosil qilish uchun professor Najmiddin Komilov asarlari muhim
manba vazifasini o‘taydi. Mazkur maqolada ana shu ilmiy-madaniy doirada ilk bora
tasavvufshunos olim Najmiddin Komilovning o‘zbek tasavvufshunosligi ilmi rivojidagi,
xususan, tasavvuf adabiyoti va falsafasini tadqiq etish borasidagi ilmiy merosi, uning mohiyati
va ahamiyatini yoritish maqsad qilingan.
Mavzuga oid adabiyotlarning tahlili
Tasavvuf adabiyoti va falsafasini tadqiq etish, tasavvuf ta’limotining mohiyatini tushuntirish
va targ‘ib qilish borasida bir qancha olimlarning xizmatlarini qayd etish mumkin. Ushbu
yo‘nalishdagi tadqiqotlar O‘zbekiston mustaqillikka erishganidan keyin ayniqsa, jadal sur’atda
102
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD, 7-SON, (YOʻITJ)
rivojlana boshladi. Mustaqillik yillaridagi bunday erkinlik natijasida professor Najmiddin
Komilov tasavvufga oid ko‘plab asarlar chop etdi va bu sohada ilmiy maktab yaratdi.
Najmiddin Komilovning hayoti va faoliyati haqida bir qator ilmiy-ommabop maqolalar chop
etilgan. Baxtiyor Omon o‘zining «Noshir daftari» kitobida shunday yozadi: «Davlat va jamiyat
boshqaruvi akademiyasi tinglovchilari bo‘lgan vazirlik va idoralar rahbarlari, muovinlari,
mas’ul xodimlariga islom dinining ma’rifiy vazifasi, tasavvuf ilmining mohiyatini yangi
talqinlarda ko‘rsatib, ilm-fan, ma’naviyatga o‘zgacha mehr-muhabbat uyg‘otdi. Islom falsafasi,
taraqqiyot falsafasi, o‘tish davri psixologiyasini, zamon talablarini anglata bildi» [2].
Ollohberdi Mahmudov «Komil inson – bashariyat kelajagi» nomli maqolasida Najmiddin
Komilov va uning ilmiy merosini yuksak baholaydi: «Bugungi kunga kelib dunyo miqyosida
fikrlovchi allomalar yuzaga kelmoqda. Ular o‘z fikrlarida komil inson tarbiyasini oldinga
surmoqdalar. O‘zbekistonda ham shunday vakolatli olimlar ko‘pdir. Ulardan biri Najmiddin
Komilov serqirra ijod sohibi. Uning bir qator ilmiy yo‘nalishdagi tadqiqotlari ko‘p sohalarni
qamrab oladi» [8].
Saidolim Olimovning «O‘zi bir olam edi...» nomli maqolasida olim shaxsiyatiga doir qimmatli
xotiralar bilan birga, uning ilmiy merosiga yuksak baho berilgan. Muallif Komilovni «o‘zi bir
olam» sifatida ta’riflaydi va uning suhbatlaridan olgan saboqlarini o‘quvchilar bilan
o‘rtoqlashadi [5].
Akmal Saidov «Tafakkur karvonida tasavvuf vodiysiga safar» maqolasida Najmiddin
Komilovning ma’naviyat, tasavvuf va adabiyot sohasidagi izlanishlarini yuksak baholaydi.
Olimning tasavvufshunoslik sohasidagi kashfiyotlari va tadqiqotlarining ilmiy ahamiyati
haqida fikr yuritadi [4].
Malika Berdimurodovaning «Nechun nigohingni tortadi tuproq yoxud piri komil Najmiddin
Komilovni eslab» nomli maqolasida muallif ustozi N.Komilovning tasavvuf ta’limoti borasidagi
chuqur bilimlari va ma’naviy fazilatlari haqida so‘z yuritadi [6].
Najmiddin Komilov shaxsiyati va ilmiy merosiga bag‘ishlangan muhim tadqiqotlardan biri
2019 yilda nashr etilgan Baxtiyor Omonning «Ustoz, murabbiy va do‘st» maqolasidir. Unda
muallif Komilov bilan bo‘lgan xotiralarini yoritish bilan birga, olimning ilmiy izlanishlari va
ma’naviy qarashlariga ham to‘xtalib o‘tadi va uni nafaqat ustoz va murabbiy, balki sodiq do‘st
sifatida ham ta’riflaydi [7].
Do‘ktor Malik Abdulhamid va do‘ktor Ja’far Muhammad Xalifaning «Adabiyoti forsii
O‘zbekiston» (O‘zbekistonning fors adabiyoti) kitobida Najmiddin Komilovning tarjima san’ati
va tasavvuf adabiyoti sohasidagi xizmatlari yuksak baholangan [1]. Mualliflar Komilovning
fors-tojik va o‘zbek adabiyoti o‘rtasidagi mushtarak jihatlarni yoritishdagi o‘rni va tasavvuf
adabiyoti namunalarini o‘zbek tiliga tarjima qilishdagi mahoratini alohida ta’kidlab o‘tishgan.
Yuqorida keltirilgan ma’lumotlar orqali ko‘rish mumkinki, Najmiddin Komilov tasavvuf
adabiyoti va falsafasi, manbashunoslik, qiyosiy adabiyotshunoslik, tarjima san’ati va
navoiyshunoslik sohalarida o‘ziga xos ilmiy maktab yaratgan va ko‘plab shogirdlar
yetishtirgan olimdir. Uning ilmiy merosi va tasavvufshunoslik maktabi faoliyati haqida jiddiy
tadqiqotlar olib borish dolzarb ahamiyat kasb etadi.
Tahlil va natijalar
Najmiddin Komilov o‘zining uzoq yillik ilmiy faoliyati davomida o‘zbek tasavvufshunosligi,
manbashunoslik, qiyosiy adabiyotshunoslik va tarjimashunoslik sohalarida sermahsul ijod
qildi. Uning ilmiy merosi va tasavvufshunoslik maktabi nafaqat o‘zbek adabiyotshunosligi,
balki umuman sharq adabiyoti va madaniyatini o‘rganish bobida ham muhim ahamiyat kasb
etadi.
Najmiddin Komilov tasavvufshunoslik ilmining rivojiga qo‘shgan hissasini quyidagi
yo‘nalishlarda ko‘rish mumkin:
Birinchidan, professor N.Komilov tasavvuf ta’limotining nazariy asoslari, uning tarixiy
taraqqiyoti, falsafiy-estetik qarashlari, badiiy-estetik xususiyatlarini chuqur tadqiq etdi.
Olimning «Tasavvuf», «Tasavvuf va she’riyat», «Hazrati Inson» kabi asarlari tasavvuf falsafasi,
103
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD, 7-SON, (YOʻITJ)
tariqatlar tarixi, tasavvuf arboblari va ularning ma’naviy merosini o‘rganishda muhim manba
sifatida xizmat qiladi. N.Komilov tasavvuf ta’limotining mohiyati, uning tarixiy shakllanishi,
asosiy tushuncha va atamalarini, tasavvuf tariqatlarining o‘ziga xos xususiyatlarini izchil va
tizimli ravishda tahlil qiladi.
Ikkinchidan, N.Komilov tasavvuf klassiklarining asarlarini o‘zbek tiliga tarjima qilish,
sharhlash va tadqiq etish orqali milliy adabiyotimiz va ma’naviyatimizni boyitishga katta hissa
qo‘shdi. U Mavlono Jaloliddin Rumiyning «Masnaviyi ma’naviy», Farididdin Attorning
«Ilohiynoma», «Mantiq ut-tayr», Abdurahmon Jomiyning «Bahoriston» kabi asarlarini tarjima
qildi va sharhladi. Bu tarjimalar orqali o‘zbek kitobxoni tasavvuf adabiyotining noyob
durdonalari bilan tanishish imkoniga ega bo‘ldi.
Uchinchidan, N.Komilov Alisher Navoiy ijodini tasavvuf ta’limoti nuqtai nazaridan tadqiq
qilish orqali o‘zbek navoiyshunosligiga yangicha yondashuvni olib kirdi. Uning «Xizr
chashmasi», «Navoiyning irfoniy qarashlari» kabi asarlarida Navoiy ijodining irfoniy-
tasavvufiy mohiyati, so‘fiyona qarashlari chuqur tahlil qilingan. Bu orqali Navoiy ijodiyatining
yangi qirralari kashf etildi va uning tasavvuf falsafasi bilan bog‘liq jihatlari ochib berildi.
To‘rtinchidan, professor Najmiddin Komilov tasavvufshunoslik maktabini yaratib, bu sohada
ko‘plab shogirdlarni tarbiyaladi. Uning ilmiy rahbarligi ostida tasavvuf adabiyoti, tariqatlar
tarixi, tasavvuf falsafasi bo‘yicha o‘nlab dissertatsiyalar himoya qilindi. Uning shogirdlari
bugun o‘zbek adabiyotshunosligi va tasavvufshunosligi sohasida muhim tadqiqotlar olib
bormoqdalar. Bu esa Komilov maktabining izchil davom etayotganligini ko‘rsatadi.
Beshinchidan, Najmiddin Komilov tasavvuf ta’limotini keng ommaga tushunarli tarzda
yetkazish, tasavvuf falsafasi va adabiyotining ma’naviy-ma’rifiy ahamiyatini targ‘ib qilish
borasida samarali faoliyat olib bordi. U Davlat va jamiyat boshqaruvi akademiyasi
tinglovchilariga, ya’ni bo‘lajak rahbar kadrlarga tasavvuf falsafasi, islom ma’rifati bo‘yicha
maxsus kurslar o‘qidi. Bu orqali rahbar kadrlarning ma’naviy dunyoqarashi, milliy
qadriyatlarga munosabati shakllanishiga katta ta’sir ko‘rsatdi.
Oltinchidan, N.Komilov sharq xalqlari adabiy aloqalari, tarjima san’ati, manbashunoslik va
matnshunoslik sohalarida olib borgan tadqiqotlari bilan qiyosiy adabiyotshunoslik rivojiga
ham muhim hissa qo‘shdi. Uning «Xorazm tarjima maktabi» mavzusidagi doktorlik
dissertatsiyasida va «Bu qadimiy san’at» asarida tarjima san’atining nazariy masalalari, tarixi
va taraqqiyoti keng yoritilgan.
Yettinchidan, professor Najmiddin Komilov qadimiy manbalarni o‘rganish, ulardan tasavvuf
tarixi va tasavvuf adabiyoti nuqtai nazaridan foydalanish metodologiyasini ishlab chiqdi. U
Toshkent davlat sharqshunoslik institutida «Manbashunoslik va matnshunoslik» kafedrasini
boshqargan yillari manbashunoslik sohasida yangi metodologik yondashuvlarni joriy etdi. Bu
esa tasavvuf manbalarini ilmiy o‘rganish, qiyosiy tahlil qilish va tizimlashtirishda muhim
ahamiyat kasb etadi.
Najmiddin Komilov tasavvuf ta’limotining mohiyati, tariqatlar tarixi, tasavvuf adabiyotining
badiiy-estetik xususiyatlarini tahlil qilar ekan, tasavvuf falsafasidagi komil inson
tushunchasiga alohida e’tibor qaratadi. Uning fikricha, tasavvufning eng muhim g‘oyasi –
komil inson tarbiyasi, inson ruhiyatini poklash, ma’naviy kamolotga erishish orqali haqiqiy
insoniylik darajasiga ko‘tarilish. Bu g‘oya professor Najmiddin Komilovning barcha asarlarida,
xususan, «Hazrati Inson» kitobida keng ko‘lamda yoritib berilgan.
N.Komilovning olib borgan ilmiy izlanishlari shuni ko‘rsatadiki, tasavvuf faqatgina diniy-
mistik ta’limot emas, balki chuqur falsafiy-axloqiy, ma’naviy-ma’rifiy mazmunga ega bo‘lgan
ijtimoiy-falsafiy ta’limotdir. U insonning ruhiy va ma’naviy kamoloti uchun zarur bo‘lgan
axloqiy qoidalar va hayotiy tamoyillarni o‘zida mujassam etadi.
Professor Najmiddin Komilov o‘zining tasavvuf tadqiqotlarida nafaqat tasavvufning tarixiy
taraqqiyoti va nazariy asoslarini, balki uning hozirgi zamon uchun ahamiyatini ham ochib
berishga harakat qildi. U tasavvufdagi bag‘rikenglik, insonparvarlik, ma’naviy kamolot kabi
g‘oyalarning zamonaviy jamiyat uchun muhim ekanligini ta’kidlaydi. Bu esa tasavvuf
104
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD, 7-SON, (YOʻITJ)
ta’limotining abadiy qadriyatlarini, uning ma’naviy-axloqiy tizimining hozirgi kunning dolzarb
masalalarini hal etishdagi ahamiyatini ko‘rsatib beradi.
Xulosa qilib aytganda, professor Najmiddin Komilov o‘zbek tasavvufshunosligi va
adabiyotshunosligida chuqur iz qoldirgan olim sifatida tan olinadi. Uning ilmiy merosi va
tasavvufshunoslik maktabi bugun ham o‘z ahamiyatini yo‘qotmagan bo‘lib, bu sohada yangi
tadqiqotlar olib borish uchun nazariy va metodologik asos bo‘lib xizmat qiladi. O‘zbek
tasavvufshunosligi rivojida Najmiddin Komilov ilmiy merosining ahamiyati hali uzoq yillar
davomida o‘z qiymatini saqlab qoladi.
Xulosa va takliflar
Professor Najmiddin Komilovning ilmiy merosi va tasavvufshunoslik maktabining o‘zbek
adabiyotshunosligi va madaniyatshunosligi rivojidagi o‘rni va ahamiyati quyidagi xulosalar
bilan belgilanadi:
Birinchidan, Najmiddin Komilov mustaqillik yillarida o‘zbek tasavvufshunosligi ilmining
shakllanishiga asos solgan olimlardan biridir. U tasavvufni ilmiy o‘rganish, tasavvuf adabiyoti
va falsafasini xalqqa yetkazishda yangicha ilmiy yondashuvni yaratdi. Olimning tasavvuf
ta’limotining mohiyati, tushunchalari, tariqatlar tarixi, tasavvuf adabiyotining badiiy-estetik
xususiyatlari bo‘yicha olib borgan tadqiqotlari o‘zbek tasavvufshunoslik ilmining nazariy-
metodologik asoslarini yaratishga xizmat qildi.
Ikkinchidan, Najmiddin Komilov tasavvufning ma’naviy-ma’rifiy ahamiyatini ochib berish,
uning chuqur falsafiy-axloqiy mohiyatini tushuntirish orqali tasavvuf ta’limotiga bo‘lgan
noto‘g‘ri qarashlarni bartaraf etishga katta hissa qo‘shdi. Uning tadqiqotlari tasavvufning
faqat diniy-mistik ta’limot emas, balki inson ma’naviyati, ruhiy-axloqiy kamoloti bilan bog‘liq
ulkan falsafiy tizim ekanligini ko‘rsatib berdi.
Uchinchidan, professor Najmiddin Komilovning tasavvuf klassiklarining asarlarini o‘zbek
tiliga tarjima qilishi, sharhlashi va tadqiq etishi milliy adabiyotimiz va ma’naviyatimizni
boyitishga katta hissa qo‘shdi. Jaloliddin Rumiy, Farididdin Attor, Abdurahmon Jomiy kabi
tasavvuf adabiyoti namoyandalarining asarlarini tarjima qilish va sharhlash orqali o‘zbek
kitobxoniga tasavvuf adabiyotining noyob namunalarini taqdim etdi.
To‘rtinchidan, N.Komilov o‘zbek navoiyshunosligiga tasavvufiy yondashuvni olib kirdi va
Alisher Navoiy ijodini tasavvuf ta’limoti nuqtai nazaridan tadqiq etish metodologiyasini
yaratdi. Bu esa Navoiy ijodining yangi qirralarini, uning irfoniy-tasavvufiy qarashlarini
chuqurroq anglash imkonini berdi.
Beshinchidan, N.Komilovning sharq xalqlari adabiy aloqalari, tarjima san’ati, manbashunoslik
sohalaridagi tadqiqotlari o‘zbek adabiyotshunosligi rivojiga, qiyosiy adabiyotshunoslik
ilmining shakllanishiga muhim hissa bo‘lib qo‘shildi. Uning tarjima nazariyasi va amaliyoti,
manbashunoslik va matnshunoslik masalalariga bag‘ishlangan asarlari bu sohalarning nazariy
va metodologik asoslarini rivojlantirdi.
Oltinchidan, Najmiddin Komilovning tasavvufshunoslik maktabi bugungi kunda o‘zbek
adabiyotshunosligi va madaniyatshunosligi sohasida samarali faoliyat ko‘rsatmoqda. Uning
shogirdlari tasavvuf adabiyoti, tasavvuf tarixi va falsafasi bo‘yicha yangi tadqiqotlar olib
bormoqda, bu sohada yangi ilmiy ishlar yaratmoqda. Bu esa Komilov maktabining
davomiyligini ko‘rsatadi.
Yettinchidan, professor Najmiddin Komilovning ma’naviyat, tasavvuf va adabiyot sohasidagi
ilmiy merosi bugungi kunda ham o‘z ahamiyatini yo‘qotmagan. Uning tadqiqotlari tasavvuf
ta’limotining milliy ma’naviyatimiz rivojidagi o‘rni, komil inson tarbiyasining muhimligi, inson
ruhiyati va ma’naviyatini yuksaltirishning zamonaviy ahamiyati haqidagi qarashlari hozirgi
kunda ham dolzarbligini saqlab qolmoqda.
Sakkizinchidan, Najmiddin Komilovning ilmiy va amaliy faoliyati, uning shaxsiy fazilatlari va
ma’naviy qarashlari o‘zining hayotiy tajribasi bilan tasavvuf ta’limotining mohiyatini – komil
inson tarbiyasining muhimligini ko‘rsatib berdi. U faqat nazariy tasavvufshunos emas, balki
105
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD, 7-SON, (YOʻITJ)
amalda o‘z hayoti va faoliyati bilan tasavvuf axloqining muhim jihatlarini namoyon etgan
inson sifatida e’tirof etiladi.
Yuqoridagi xulosalardan kelib chiqqan holda, Najmiddin Komilovning ilmiy merosini yanada
chuqurroq o‘rganish va targ‘ib qilish bo‘yicha quyidagi takliflar ilgari suriladi:
1.
Najmiddin Komilovning tasavvufshunoslik ilmi rivojiga qo‘shgan hissasini atroflicha
o‘rganish maqsadida maxsus ilmiy-tadqiqot ishlarini amalga oshirish, uning ilmiy faoliyati va
merosini monografik tarzda tadqiq etish.
2.
Professor Najmiddin Komilovning tasavvufshunoslik maktabini o‘rganish, uning
shogirdlari va davomchilarining ilmiy faoliyatini tadqiq etish, bu maktabning ilmiy
an’analarini davom ettirish.
3.
N.Komilovning tasavvuf adabiyoti va falsafasi bo‘yicha olib borgan tadqiqotlarining
metodologik ahamiyatini o‘rganish, uning tasavvuf manbalarini o‘rganish, tasavvuf adabiyoti
namunalarini tahlil etish, tasavvuf falsafasini tushuntirish bo‘yicha ishlab chiqqan ilmiy
yondashuvlaridan zamonaviy tadqiqotlarda foydalanish.
4.
Najmiddin Komilovning tasavvuf klassiklarining asarlariga yozgan tarjima va
sharhlarini ilmiy nuqtai nazardan qayta ko‘rib chiqish, ularni to‘ldirish va yangi nashrlarini
amalga oshirish.
5.
Professor Najmiddin Komilovning ilmiy-ijodiy faoliyatini yorituvchi hujjatli film va
boshqa ommabop materiallar tayyorlash orqali uning ilmiy merosini keng jamoatchilikka
yetkazish.
6.
N.Komilov asarlarini xorijiy tillarga tarjima qilish orqali uning ilmiy merosini xalqaro
miqyosda targ‘ib qilish, bu orqali o‘zbek tasavvufshunosligi ilmining xalqaro ilmiy
hamjamiyatda tanilishiga hissa qo‘shish.
7.
Najmiddin Komilov nomidagi ilmiy mukofot ta’sis etish va tasavvuf adabiyoti, tasavvuf
falsafasi, o‘zbek mumtoz adabiyoti, manbashunoslik sohalarida salmoqli tadqiqotlar olib
borgan olimlarni bu mukofot bilan taqdirlash an’anasini yo‘lga qo‘yish.
8.
Tasavvuf ta’limotidagi komil inson tarbiyasi g‘oyasini zamonaviy ta’lim tizimiga tatbiq
etishda N.Komilov ilmiy merosidan foydalanish, bu orqali milliy ta’lim-tarbiya tizimimizni
boyitish.
Professor Najmiddin Komilovning ilmiy merosi va tasavvufshunoslik maktabi faqat o‘zbek
adabiyotshunosligi uchun emas, balki jahon madaniyati va ma’naviyati rivoji uchun ham
qimmatli ma’naviy xazina hisoblanadi. Uning tadqiqotlari tasavvufning chuqur falsafiy-axloqiy
mohiyatini, inson ruhiyatini poklash va ma’naviy kamolotga erishish yo‘llarini ko‘rsatib
bergan. Bu esa hozirgi globallashuv davrida, ma’naviy-axloqiy inqiroz xavfi kuchayib
borayotgan bir paytda alohida ahamiyat kasb etadi. Shu ma’noda, Najmiddin Komilov ilmiy
merosi va tasavvufshunoslik maktabi faoliyati nafaqat ilmiy-nazariy, balki amaliy jihatdan
ham katta ahamiyatga ega.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1.
هفیلخ دمحم رفعج رتکد ،دیمحلادبع کلم رتکد
.
ناتسکبزا یسراف تایبدا
. –
دنه
:
یگنهرف ینزیار
ناریا یملسا یروهمج ترافس
«
ناریا گنهرف هناخ
». –
۱۳۸۴ ،ون یلهد
(
۲۰۰۴
). –
ص
.
۱۷۳
-
۱۷۴
.
2.
Baxtiyor Omon. Noshir daftari. – Toshkent: «Sharq», 2019. – B.7.
3.
Baxtiyor Omon. Ustoz, murabbiy va do‘st. / Noshir daftari. – Toshkent: «Sharq», 2019.
4.
Saidov A. Tafakkur karvonida tasavvuf vodiysiga safar. / «Kitob dunyosi» gazetasi,
2012 yil 5 oktyabr.
5.
Olim S. O‘zi bir olam edi... – «Imom al-Buxoriy saboqlari», 2013 yil, 2-son. – B.101-103.
6.
M. Berdimurodova. Nechun nigohingni tortadi tuproq yoxud piri komil Najmiddin
Komilovni eslab. / «Karvon qo‘ng‘irog‘i», 2013 yil 5 fevral.
7.
Baxtiyor Omon. Ustoz, murabbiy va do‘st. / Noshir daftari. – Toshkent: «Sharq», 2019.
106
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD, 7-SON, (YOʻITJ)
8.
Mahmudov O. Komil inson – bashariyat kelajagi. /Javohirnoma. VII risola: Latofatnoma.
/ Mas’ul muharrir va so‘nggi so‘z muallifi: Ja’far Muhammad Termiziy. Toshkent: «Shhf»,
2022.– B.415-424.
9.
Komilov N. Tasavvuf. – Toshkent: «Movarounnahr», 2009.
10.
Komilov N. Hazrati Inson. – Toshkent: «NMIU», 2012.
11.
Komilov N. Tasavvuf va she’riyat. – Toshkent: «Adabiyot va san’at», 2001.
12.
Komilov N. Xizr chashmasi. – Toshkent: «Ma’naviyat», 2005.
13.
Komilov N. Bu qadimiy san’at. – Toshkent: «G‘. G‘ulom nomidagi Adabiyot va san’at»,
1988.
14.
Komilov N. Ogahiyning tarjimonlik mahorati. – Toshkent: «Fan», 1970.
15.
Komilov N. Xorazm tarjima maktabi. – Toshkent: «Fan», 1986.
16.
Komilov N. Ruhlar dialogikasi. – Toshkent: «O‘zbekiston», 1997.
17.
Komilov N. Mavlono Jaloliddin Rumiy. – Toshkent: «Fan», 1993.
18.
Rumiy J. Masnaviyi ma’naviy. Birinchi daftar. Tarjimon: N.Komilov. – Toshkent:
«A.Qodiriy nomidagi xalq merosi», 1992.
19.
Attor F. Ilohiynoma. Tarjima va izohlar muallifi: N.Komilov. – Toshkent, 1994.
20.
Jomiy A. Bahoriston. Fors tilidan tarjima, so‘zboshi va izohlar muallifi: N.Komilov. –
Toshkent, 1997.
21.
Usmon Turar. Tasavvuf tarixi. Tarjimon: N.Hasan, muharrir: N.Komilov. – Toshkent:
«Istiqlol», 1999.
22.
Komilov N. Alisher Navoiyning irfoniy qarashlari // Navoiyga armug‘on. – Toshkent,
1991.
23.
Komilov N., N.Murodov. Ogahiy nazmi: xalqchillik, estetik ideal, mahorat. – Toshkent:
«Tafakkur», 2010.
24.
Komilov N. Tafakkur karvonlari. – Toshkent: «Ma’naviyat», 1999.
25.
Komilov N. Imom Moturidiy va moturidiya ta’limoti. // «Imom Buxoriy saboqlari»,
2000, №1.
26.
Komilov N. Tasavvufning jahonshumul ahamiyati. // «Ma’rifat», 2000, №29-30.
27.
Komilov N. Xojagon tariqati va Bahouddin Naqshband. // Bahouddin Naqshband:
hayoti va ijodi. Xalqaro konferensiya materiallari. – Toshkent, 2003.
28.
Komilov N. Sharq she’riyatining asosiy xususiyatlari. // «Sharq yulduzi», 2004, №3.
29.
Komilov N. Fariduddin Attor va so‘fiylik she’riyati. // «Sharqshunoslik», 1999, №9.
30.
Komilov N. Tasavvufni anglab, o‘zligimizni anglaymiz. // «Hayot va qonun», 2004, №4.
31.
Komilov N. Insonni anglab, olamni anglaymiz // «Imom Buxoriy saboqlari», 2007, №1.
32.
Komilov N. Ilm-fanning buyuk forumi. // «Milliy tiklanish», 2004, 24 iyun.
33.
Komilov N. Imom Moturidiy abadiyati. // «Milliy tiklanish», 2000, 3 oktyabr.
34.
Komilov N. Ma’naviy bag‘rikenglik – jamiyat taraqqiyotining asosi // «O‘zbekiston
adabiyoti va san’ati», 2011, 29 iyul.
35.
Komilov N. Ma’naviy yuksalish cho‘qqisi. // «Fidokor», 2003, 16 oktyabr.
36.
Komilov N. Ibn Sino va tasavvuf. // «Imom Buxoriy saboqlari», 2004, №1-2.
37.
Komilov N. Jomiy va o‘zbek adabiyoti. // «O‘zbek tili va adabiyoti», 1999, №6.
38.
Komilov N. Xorazm Ma’mun akademiyasi va ilmiy anjuman// «O‘zbekiston adabiyoti
va san’ati», 2006, 10 noyabr.
39.
Komilov N. Haqiqat tajallisi. // «Sharq yulduzi», 2000, №3.
