106
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
1-JILD, 11-SON (YOʻITJ)
ALOHIDA TALIM EHTIYOJLARIGA EGA SHAXSLAR DA
INKLYUZIV TA’LIM
Karimova Nadiya Baxoniddinovna
Namangan Davlat Pedagogika Instituti Pedagogika fakulteti Maxsus
pedagogika (logopediya) yo’nalishi 3-kurs talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.14032553
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Qabul qilindi: 27-oktabr 2024 yil
Ma’qullandi: 29-oktabr 2024 yil
Nashr qilindi: 30-oktabr 2024 yil
Inklyuziv ta'lim da alohida ehtiyojli bolalar bilan ta'lim
ishlarni amalga oshirib borish buning uchun integratsiya
va inklyuziv jaroyonlarini chuqur tarzda o'rganishning
alohida ahamiyati va zarurligini hisobga olgan holda
ushbu maqola haqida tegishli konseptual asos tahlil
otkazilib talim tashkilotlarida integratsiyalashgan ba
inklyuziv ta lim ni tashkil etish boyicha horijiy va
mahalliy tajriba kõrib chiqildi.
KEY WORDS
Inklyuziv
ta'lim,alohida
ta'lim
ehtiyojlariga
ega
shaxslar
integratsiya,ta'lim,maktab,sinf
I
nklyuziya bu- alohida ehtiyojli òquvchilarni ehtiyojlarini qondirish, ta'lim - tarbiya,
madaniyati va jamiyatda bòlib òtayotgan jarayonlarga ularni jalb qilish va ta'lim olishi yòlida
bòlayotgan qiyinchiliklarni yengillashtirish bòyicha olib borilayotgan chora tadbirlar
hisoblanadi. Inklyuziv ta'limda hamma bolalarning ehtiyojlarini hisobga olgan ,huquq va
qobiliyatlarini hurmat qiladigan , ijtimoiy adolat hamda tenglikka erishishni maqsad qilib
olingan bòlishi kerak bòladi. Maxsus ehtiyojli va nogiron bolalar ham faqat mahsus ehtiyojli va
nogiron bolalar ham faqat mahsus maktablarda emas balki soĝlom bolalar òqiydigan
umumta'lim maktablarda ta'lim tarbiya olishlari mumkin bòladi ya'ni inklyuziv ta'limda.
Buning uchun maktablar, òqituvchilar ham inklyuziv ta'lim tizimiga tayyor holda bòlishlari
kerak bòladi. Ularni maktab darajasi, jismoniy shart- sharoitlari va òqishga imkon omillari shu
ta'lim talabalariga tòla javob berishi shart va zarurdir.
Inklyuziv ta'lim ijtimoiy modelga òxshaydi va u muammoni bolalarda emasculated balki
dastur va metodlarda deb hisoblaydi. Bunday ta'limga bazillion bir òzgartirishlari kiritish
kerakligini anglatadi. Bunda har bir bolaning ehtiyojiga asoslangan holda òquv
rejalari,tayyorlanadi va uslubiyatning psixologik muammolari bilan boĝliq tomonlari tògri
yòlga qòyiladi.
Alohida ehtiyojga ega bòlgan bolalarni jamiyat hayotiga moslashuvi va uning muammolari har
doim dolzarb muammolardan biri bòlib kelmoqda. Bolalarninogironligi ularni hayot
faoliyatini cheklabgina qolmasdan ,ijtimoiy moslashmaslikka olib keladi. Bu Esa òz harakteri
ustidan nazorat qila olmaslik, shu bilan òz -òziga hizmat qilolmaslik, oldinga intilishi, mòljal
ola bilish, òqishi, muloqati uning kelajakda mehnat faoliyatini rivojlanishiga salbiy tasir
kòrsatadi. Bunday vaziyatda bolaning rivojlanishidagi òzgarishlari bòlishi uning oilasiga
boĝliqdir.
Agarda oilada mobodo alohida ta'lim ehtiyojiga ega bola tuĝulganda , ota - onalarning hayotga
bòlgan qaràshlari òzgalarga bòlgan munosabatlar òzgaradi. Shining uchun alohida ehtiyojli
107
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
1-JILD, 11-SON (YOʻITJ)
bolalarning reabiliytatsiya va jamiyatga integratsiya haqida gapirilganda, nafaqat shu
bolalarning ehtiyojlarini balki oilaning ham ehtiyojlarini e'tiborga olish zarurki, ularning
kòpchiligi majmuaviy ijtimoiy kòmakka muhtoj bòladi.
Alohida ehtiyojga ega bòlgan bolalarga:
- ijtimoiy moslashishda qiyinchiliklari va kamdan kam bolalar boĝchaga borishi.
- tashqi muhitdan himoyalangan .
- jismoniy jarayonlarning rivojlanish darajasi pastligi baholash natijalari asosida òquv
dasturining bir yoki bir nechta bòlimlarida rivojlanish darajasini pastligi.
- baholash natijalari asosida òquv dasturining bir yoki bir nechta bòlimlardan yuqori darajada
rivojlanishi.
- shaxsiy xususiyatlarda zaif mativatsiya, yengil qòzĝaluvchanlik, hissiy va irodaviy sohadagi
buzilishlar psixologik muvozanati buzilgan oilada ota -onalari tomonidan yetarli tarbiya
berilmaganligi va boshqalar kiradi.
Har tomonlama rivojlangan soĝlom avlodni tarbiyalash har bir davlatning òta muammoli
vaziyatlardan biridir. Istalgan davlatlardagi kelajak , uning taraqqiyoti va gullab yashnashi
òsib kelayotgan avlodning tarbiyasi qayerda va qanday amalga oshirilishi, bola shaxsining
qay tarzda shakllanayotganinga bevosita boĝliqdir. Oila jamiyatning asosiy boĝini, hujayrasi,
òzagi hisoblanadi. Har qanday bola mehribon , baxtli va mustaqil bòlishi mumkin , har qanday
bola shaxs sifatida rivojlanadi, faqat bu rivojlanish turlicha yoki, òziga xos bòlishi mumkin .
Unday bolalar barchamiz kabi hurmatlashga, sevimli hamda xalqimizga tòlaqonli faxrli inson
bòlib yetishishga munosibdir. Har qanday bola nogiron , bolib tuĝilaman yoki alohida
ta'limga muhtoj bolib tuĝilaman deb òylamagan ular ham , hayotga , jamiyatga òz hissasini
qòshishi uchun tuĝilaman
deb dunyoga keladi. Shining uchun jismoniy harakatlari
chegaralangan turli sabablarga kòra nogiron bòlib qolgan bolalarni jamiyatga qòshish har
qanday soĝlom shaxslarni mutaxasis pedagoglarni va ota onasini hizmati katta hisoblanadi.
Har qanday bolalar yani yoshlar bu binning kelajakimizdir. Inklyuziv ta'lim tashkil etilgan
muassalar nufuzining qanchalik muhimligi, mana shu maxsus tayyorgarlikga ega bòlgan
òqituvchilarga boĝliqd
Foydalanilgan adabiyotlar
1. R.SH SHamaxmudov "Maxsus va inklyuziv ta'lim uslubiy qòllanma ,
2. 2. S.B.Sharikov,
A.S.Obuxov ,
B.B.Вагириа , А.А.Филалова "Профессионально
личностные розитсии педагогов ,
3. "Inklyuziv ta'lim : Nazario va Amalie masalar"- G.M.Davletov, Inklyuziv ta'lim va pedagogik
psixologiya"- A.A.Qadirova,
4. 4. "Inklyuziv ta'lim konseptual yondashuvlar"- M.B.Tashkentova, Madjidova D.A, Islamova
N. S. Inklyuziv talimda
o'quvchilar nutqini korreksiyalash xususiyatlari
" Raqamli
texnologiyalar davrida tillarni intensiv
òqitishning
psixologik- pedagogik jihatlari"
respublika ilmiy Amalie anjumani, ÒzPFITI, 2023-yil 2- iyun .-B .38-41.
