65
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
1-JILD, 14-SON (YOʻITJ)
KIMYO VA INGLIZ TILI O‘RTASIDAGI INTEGRATSIYA:
TALABALAR KO‘NIKMALARINI RIVOJLANTIRISHDAGI
YANGI YONDASHUV
Mamatkulova Xurshidabonu Anvarjon qizi
CAMU Xalqaro Tibbiyot Universiteti Tibbiyotda xorijiy til fani
asisstenti,
G’afforov Hojiakbar
CAMU Xalqaro Tibbiyot Universiteti Davolash yo‘nalishi 124-guruh
talabasi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.14281953
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Qabul qilindi:29-noyabr 2024 yil
Ma’qullandi: 1-dekabr 2024 yil
Nashr qilindi: 5-dekabr 2024 yil
Hozirgi globallashuv davrida fanlararo
ta’lim yondashuvi zamonaviy ta’lim tizimining
ajralmas qismi bo‘lib, o‘quvchilarning bir vaqtning
o‘zida bir nechta fan bo‘yicha bilimlarini
rivojlantirishga xizmat qiladi. Ayniqsa, tabiiy
fanlar va xorijiy tillarni birlashtirish orqali o‘quv
jarayonini yanada qiziqarli, interaktiv va samarali
qilish mumkin. Kimyo va ingliz tili o‘rtasidagi
integratsiya xalqaro ta’lim tizimlarida keng
qo‘llanilayotgan
usullardan
biri
bo‘lib,
o‘quvchilarga nafaqat kimyo fanini chuqur
o‘zlashtirish, balki ingliz tilidagi texnik va ilmiy
adabiyotlarni tushunish imkoniyatini beradi.
Kirish.
Kimyo xalqaro fan bo‘lib, uning rivoji ko‘p jihatdan ingliz tiliga bog‘liq. Ingliz tili bugungi
kunda ilm-fan va texnologiyalar sohasida xalqaro muloqot tili sifatida tan olingan. Shuningdek,
ko‘plab kimyoviy tadqiqotlar, maqolalar va darsliklar aynan ingliz tilida nashr etiladi. Shu
sababli, kimyo fanini ingliz tilida o‘qitish nafaqat o‘quvchilarning fan bo‘yicha bilimlarini
oshiradi, balki ularni xalqaro ilmiy hamjamiyatga kirishga tayyorlaydi. Ushbu maqola kimyo
va ingliz tilini integratsiyalashgan holda o‘qitish usullarini, bu jarayonning samaradorligini va
o‘quvchilarning ilmiy kompetensiyalariga ta’sirini chuqurroq o‘rganishga qaratilgan.
Metodlar.
Mazkur tadqiqot davomida bir nechta tadqiqot usullari qo‘llanildi. Ular yordamida
kimyo va ingliz tili integratsiyasining samaradorligi o‘rganildi. Quyida tadqiqotda qo‘llanilgan
asosiy metodlar bayon etiladi:
1. Adabiyotlar tahlili
: Tadqiqotning boshlang‘ich bosqichida kimyo fanini ingliz tilida o‘qitish
bo‘yicha mavjud xalqaro tajribalar va ilmiy maqolalar o‘rganildi. Bunda xalqaro CLIL (Content
and Language Integrated Learning) metodikasiga oid ilmiy tadqiqotlar va kimyo fanini
o‘qitishga oid qo‘llanmalar asosiy manba sifatida qo‘llandi.
2. Eksperiment
: Eksperiment sifatida O‘zbekistondagi kimyo darslarida ingliz tilidan
foydalanishga asoslangan integratsiyalashgan mashg‘ulotlar tashkil qilindi. Ushbu darslarda
talabalar kimyo faniga oid asosiy tushunchalarni ingliz tilida o‘rganishdi va amaliy
mashg‘ulotlarda foydalanishdi. Eksperiment bir oy davomida o‘tkazilib, talabalarning
boshlang‘ich va yakuniy ko‘rsatkichlari tahlil qilindi.
3. So‘rovnoma va kuzatish
: Darslarda qatnashgan talabalar orasida so‘rovnoma o‘tkazildi.
So‘rovnoma orqali talabalarning ingliz tilida o‘qitilgan kimyo darslari bo‘yicha fikrlari va ular
66
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
1-JILD, 14-SON (YOʻITJ)
uchun yangi usulning samaradorligi o‘rganildi. Shuningdek, dars jarayonida talabalarning
faoliyati va kimyo bo‘yicha bilim darajasidagi o‘zgarishlar kuzatib borildi.
Ushbu metodlar yordamida kimyo va ingliz tilini birlashtirgan holda o‘qitishning
samaradorligi aniqlab berildi va ushbu yondashuvning ijobiy va salbiy jihatlari tahlil qilindi.
Natijalar.
Tadqiqot natijalari ushbu yondashuvning samaradorligini yaqqol ko‘rsatdi.
Talabalar bilan o‘tkazilgan eksperiment va so‘rovnomalar natijalari quyidagi ma’lumotlarni
berdi:
1. Terminologiyani o‘zlashtirishdagi yutuqlar
: Eksperiment davomida talabalar kimyo
fanidagi asosiy tushunchalarni ingliz tilida samarali o‘zlashtirdilar. Dars davomida “acid”,
“base”, “reaction” kabi terminlarni amaliy mashg‘ulotlar bilan bog‘lash talabalarning ushbu
tushunchalarni chuqurroq anglashiga yordam berdi. Bundan tashqari, talabalarning 90%
ingliz tilidagi atamalarni tushunish darajasining oshgani qayd etildi.
2. Ilmiy matnlarni o‘qish va tushunish
: Eksperimentdan oldin talabalar ingliz tilida yozilgan
ilmiy maqolalarni o‘qishda qiynalgan bo‘lsa, tajriba yakunida ularning 78 foizi bunday
matnlarni tahlil qilishni o‘rgandi. Xalqaro ilmiy maqolalarni tahlil qilish darslar davomida
keng qo‘llanildi.
3. So‘rovnoma natijalari
: So‘rovnoma ma’lumotlariga ko‘ra, talabalarning 85 foizi ingliz
tilidagi darslar ularning fan bo‘yicha qiziqishini oshirganini aytgan. Shuningdek, talabalar
ingliz tilini amaliy mashg‘ulotlarda foydalanish orqali o‘zining kasbiy ko‘nikmalarini
rivojlantirish imkoniyatiga ega bo‘lganini ta’kidlagan.
Munozara.
Mazkur tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, kimyo va ingliz tilini
integratsiyalashgan holda o‘qitish o‘quv jarayonining samaradorligini sezilarli darajada
oshiradi.
Integratsiyalashgan
darslar
talabalarning
kimyo
bo‘yicha
bilimlarini
mustahkamlaydi, ularning xalqaro standartlarga mos keladigan ilmiy til ko‘nikmalarini
shakllantiradi. Ammo ushbu yondashuvni joriy qilishda ayrim qiyinchiliklar ham kuzatildi.
Jumladan, ingliz tilini yaxshi bilmaydigan talabalar uchun bunday darslar murakkablik
tug‘dirishi mumkin. Ushbu muammoni bartaraf etish uchun kimyo fanini ingliz tilida
o‘qitishdan oldin talabalar uchun tayyorgarlik kurslari yoki terminologiya asoslarini
o‘rgatishga qaratilgan maxsus mashg‘ulotlar tashkil qilish zarur.
Xulosa.
Kimyo va ingliz tilini birgalikda o‘qitishning afzalliklari ko‘p: u talabalarni ilmiy
faoliyat uchun tayyorlaydi, xalqaro hamjamiyat bilan ishlash imkoniyatlarini oshiradi va
texnik ingliz tilini rivojlantiradi. Ushbu maqola olingan natijalar asosida bunday yondashuvni
boshqa tabiiy fanlar va texnika yo‘nalishlariga keng tatbiq etish zaruriyatini ta’kidladi.
Kelgusida bu yo‘nalishda yanada chuqurroq tadqiqotlar olib borish talab etiladi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
Coyle, D., Hood, P., & Marsh, D. (2010). CLIL: Content and Language Integrated
Learning. Cambridge University Press.(CLIL metodikasining asosiy tamoyillari va fanlararo
ta’limdagi o‘rni haqida batafsil ma’lumot beruvchi asar).
2.
Бурбис, И.В. (2017). Интеграция иностранных языков в естественнонаучные
дисциплины: методологические подходы и практические примеры. Москва:
Просвещение.(Rus tilida kimyo va boshqa tabiiy fanlarni xorijiy tillar bilan bog‘liq holda
o‘qitish yondashuvlari tahlil qilingan).
3.
Nunan, D. (1999). Second Language Teaching and Learning. Heinle & Heinle
Publishers.(Xorijiy tilni o‘qitishda zamonaviy metodik yondashuvlar haqida ma’lumot).
4.
National Research Council (2011). A Framework for K-12 Science Education: Practices,
Crosscutting Concepts, and Core Ideas. Washington, DC: National Academies Press.(Tabiiy
fanlarni o‘qitishda xalqaro standartlar va amaliy yondashuvlar).
5.
Абдурахимова, Н.Х. (2020). "Кимё фанини инглиз тилида ўқитиш методик
ёндошувлари". Илм-фан ва таълимда инновациялар журнали, 3(4), 21-27.
(O‘zbek tilida kimyo fanini ingliz tilida o‘qitishga oid mahalliy tadqiqot maqolasi).
67
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
1-JILD, 14-SON (YOʻITJ)
6.
European Commission (2018). Science Education for Responsible Citizenship.
Retrieved from ec.europa.eu(Yevropa Ittifoqining fan va ta’limni rivojlantirish bo‘yicha
strategik tavsiyalari).
7.
O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi (2021). Tabiiy fanlarni o‘qitish bo‘yicha
metodik qo‘llanma. Toshkent: "Sharq" nashriyoti.(Tabiiy fanlarni xorijiy tillar bilan
integratsiya qilish bo‘yicha mahalliy yondashuvlar).
8.
Richards, J.C., & Rodgers, T.S. (2001). Approaches and Methods in Language Teaching.
Cambridge University Press.(Til o‘qitish metodikalarining tahlili va ularning tabiiy fanlarga
tatbiqi).
9.
Ахмедова, З.Ш. (2022). "Интеграция содержания и языка в обучении химии".
Химия и образование, 5(2), 56-63.(Kimyo darslarida CLIL metodikasini qo‘llash natijalari
bo‘yicha rus tilidagi ilmiy maqola).
10.
Biggs, J., & Tang, C. (2011). Teaching for Quality Learning at University. Open
University Press.
