109
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
1-JILD, 13-SON (YOʻITJ)
TAKOMILLASHTIRISHDA BIRINCHI QADAM OQIW
BAGDARLAMASıNıŃ SHINIGIWLARDA TOLıQ ENGIZILIWI
Zinatdinova Gulzira Sipatdinovna
Shomanay rayonı mektepke shekemgi ham mektep bilimlendiriw
bolimine qaraslı Dilaram apa mamleketlik jeke sheriklik mektepke
shekemgi bilimlendiriw sholkemi direktorı
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Qabul qilindi: 9-noyabr 2024 yil
Ma’qullandi: 19-noyabr 2024 yil
Nashr qilindi: 27-noyabr 2024 yil
Bul maqala jetilistirilgen oqıw bagdarlamasınıń
oqıw shinigiwlarında tolıq engiziliwi procesin tereń
talqılaydı. Jańa oqıw baǵdarlamasın ámelge asırıw
procesinde júzege keletuǵın metodologiyalıq ózgerisler,
oqıtıwshılar
hám
oqıwshılardıń
jumısın
optimallastırıw, bilimlendiriw nátiyjeliligin arttırıwǵa
qaratılǵan strategiyalar hám olardıń bilimlendiriw
sistemasındaǵı
áhmieti
kórip
shıǵıladı.
Takomillestirilgen baǵdarlamanıń sabaqlarda tolıq
engiziliwi nátiyjesinde oqıwshılardıń bilim dárejesi,
sociallıq kónlikpeleri hám ózin-ózi rawajlandırıw
qábiletleri qalay ózgeretuǵını haqqında dodalanadı.
KEY WORDS
oqıw
bagdarlaması,
jetilistiriw, metodikalıq ózgerisler,
bilimlendiriw
nátiyjeliligi,
oqıwshılar iskerligi, interaktiv
metodlar,
oqıw
procesi,
pedagogika, innovaciyalar
KIRISIW
Bilimlendiriw tarawında innovaciyalardı ámelge asırıw hám oqıw baǵdarlamaların jetilistiriw
arqalı zamanagóy pedagogikalıq sistema oqıtıwdıń sapasın jáne de arttırıwǵa qaratılǵan.
Jetilistirilgen baǵdarlamalar tek ǵana oqıwshılardıń bilimlerin bekkemlewge emes, al olardıń
sociallıq hám jeke kónlikpelerin rawajlandırıwǵa da xızmet etedi. Oqıw baǵdarlamaların
engiziwde júzege keletuǵın mashqalalardı sheshiw, muǵallimlerdi jańa metodika hám
pedagogikalıq texnologiyalar menen tanıstırıw, sonday-aq, oqıwshılardıń oqıwǵa bolǵan
motivaciyasın arttırıw áhmietli másele bolıp esaplanadı.
Tiykargı bólim:
1. Takomillashtirilgan oqıw baǵdarlaması hám onıń mazmunı
:
Jetilistirilgen oqıw baǵdarlaması - bul oqıtıw procesiniń hár tárepleme rawajlanıwın
támiyinleytuǵın qatnastı bildiredi. Bul baǵdarlamada dástúriy oqitiw metodlarınan tısqarı,
jana pedagogikalıq texnologiyalar, interaktiv metodlar, mashqalalar tiykarında oqitiw,
sonday-aq, oqıwshılardıń erkin pikirlew hám dóretiwshilik iskerligin rawajlandırıwga
qaratılgan metodikalar bar. Jetilistirilgen baǵdarlamanıń tiykarǵı maqseti - oqıwshılarǵa tek
ǵana bilim beriw emes, al olardıń sociallıq, emocional hám jeke rawajlanıwına járdem beriw
bolıp esaplanadı.
2. Metodikalıq ózgerisler hám pedagogikalıq texnologiyalar:
Jetilistirilgen oqıw baǵdarlamasın engiziwdiń tiykarı metodikalıq ózgerisler bolıp tabıladı. Bul
muǵallimlerge jańa texnologiyalardı qollanıw imkaniyatın beredi. Oqıtıw procesinde
interaktiv metodlar, máselen, toparlıq islew, bahalaw processlerinde oqıwshılardıń ózin-ózi
bahalawı, proektli oqıw metodları qollanıladı. Sonday-aq, onlayn hám oflayn oqıtıwdıń
110
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
1-JILD, 13-SON (YOʻITJ)
integraciyası oqıwshılarǵa óz bilim hám kónlikpelerin jáne de bekkemlew imkaniyatın beredi.
Bul metodlardıń nátiyjeli engiziliwi oqıwshılardıń bilimlerdi ózlestiriw procesin tezlestiredi
hám sapasın arttıradı.
3. Oqıtıwshılardıń jańa metodikalarǵa beyimlesiwi:
Jetilistirilgen oqıw baǵdarlamasın engiziwdiń tiykarǵı mashqalalarınan biri - oqıtıwshılardıń
jańa metodikalar hám texnologiyalardı ózlestiriwinen ibarat. Muģallimlerdi jana
pedagogikalıq qatnaslar menen tanıstırıw hám olardı usi metodlardı ámeliyatta qollanıwģa
úyretiw áhmiyetli. Bunıń ushın, oqıtıwshılarǵa treningler, seminarlarda qatnasıw, tájiriybe
almasıw imkaniyatların jaratıw zárúr. Jetilistirilgen baǵdarlama oqıtıwshılardıń pedagogikalıq
kózqarasların jańalawǵa, olardı zamanagóy oqıtıw metodları menen tanıstırıwǵa járdem
beredi.
4
. Oqıwshılardıń jumısın jedellestiriw hám sociallıq rawajlandırıw:
Jetilistirilgen baǵdarlama oqıwshılardıń belsendiligin arttırıwǵa úlken áhimiyet beredi.
Baǵdarlamada oqıwshılardıń bilimlerin ózlestiriwden tısqarı, olar sociallıq hám emocional
jaqtan rawajlanıwı kerek. Oqıwshılardıń toparlarda islew, kommunikaciya hám liderlik
kónlikpelerin rawajlandırıwǵa imkaniyat beretuǵın metodikalar jetilistirilgen baǵdarlamada
keńnen qollanıladı. Bul, óz gezeginde, oqıwshılardıń keleshektegi kásiplik hám jeke ómirlerine
unamlı tásir kórsetedi. Jetilistirilgen baǵdarlama oqıwshılarǵa ámeliy kónlikpelerdi
ózlestiriwge járdem beredi, bul bolsa olardıń keleshektegi tabısı ushın tiykar boladı.
5. Bilim sapasın arttırıw hám nátiyjelilik:
Jetilistirilgen baǵdarlamanıń tiykarǵı maqseti - bilim sapasın arttırıw bolıp esaplanadı.
Oqıwshılardıń bilimlerin bahalawda jańa, kóp qırlı qatnaslar qollanıladı. Máselen,
oqıwshılardıń individual hám topar jumısları boyınsha bahalaw, sonday-aq, oqıwshılardıń
ózin-ózi bahalawına imkaniyat jaratıw arqalı oqıwshılardı belsendi oqıwǵa xoshametlew
múmkin. Bilimdi bahalawdıń jańa sistemaları járdeminde oqıwshılardıń kúshli hám kúshsiz
táreplerin anıq belgilew múmkin boladı. Jetilistirilgen baǵdarlama oqıwshılardıń erkin
pikirlew, tallaw hám innovaciyalıq qatnaslardı qollanıw qábiletlerin arttıradı.
Oqıw baǵdarlamasın optimallastırıwdıń zárúrligi
Jetilistirilgen oqıw baǵdarlamasın engiziwdiń tiykarǵı sebebi bilimlendiriw procesinde sapalı
bilim beriwdi támiyinlew bolıp esaplanadı. Ózbekstanda ámelge asırılıp atırǵan bilimlendiriw
reformaları oqıw baǵdarlamaların xalıqaralıq standartlarǵa beyimlestiriwdi, zamanagóy
bilimler menen bayıtıwdı hám oqıwshılardıń zamanagóy talaplar tiykarında rawajlanıwın
támiyinlewdi maqset etedi. Bul process oqıtıwshılardı jańa metod hám texnologiyalarǵa
beyimlesiwge iytermeleydi, bul bolsa bilimlendiriwdiń ulıwma sapasın arttırıwǵa alıp keledi.
Jetilistirilgen birinshi qádem oqıw baǵdarlamasınıń engiziw strategiyaları
Jetislirilgen baǵdarlamanı engiziwde oqıtıwshılardıń mamanlıǵın arttırıw, jańa oqıw
materialların islep shıǵıw hám bilimlendiriw procesin zamanagóy texnologiyalar menen
bayıtıw tiykarǵı strategiyalardan biri esaplanadı. Bul strategiyalardıń ámelge asırılıwı ushın
tómendegiler talap etiledi:
• Tájiriybe arttırıw kursları hám seminarları: Muģallimlerge jana metodlardı úyreniw ushin
seminarlar hám treningler shólkemlestiriledi.
• Jana texnologiyalardan paydalanıw: Elektron bilimlendiriw platformaları hám multimedia
qurallarınan paydalanǵan halda oqıw processlerin shólkemlestiriw.
• Innovaciyalıq oqıw materialların jaratıw: Birinshi qádem baǵdarlamasında jańa sabaqlıq
hám qollanbalardı islep shiģiw, olardı ámeliy tájiriybe tiykarında jetilistir
Interaktiv kózqaraslar hám olardıń bilimlendiriw sistemasındaǵı rol
Jetilistirilgen baǵdarlama sheńberinde interaktiv metodlar tiykarǵı itibardı tartadı. Interaktiv
qatnaslar arqalı oqıwshılardıń ózin-ózi bahalawı, toparlarda islew kónlikpelerin arttırıw hám
jańa bilimlerdi ámeliyatqa engiziw imkaniyatları keńeytiledi. Máselen:
111
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
1-JILD, 13-SON (YOʻITJ)
• Mashqalalar tiykarında oqitiw (PBL - Problem Based Learning): Mashqalani sheshiwge
bagdarlangan oqiw procesleri arqalı oqiwshilar úyrenip atırgan bilimlerin real turmista
qollanıwdi úyrenedi.
• Case Study metodi: Ámeliy jagdaylardı talqılaw arqalı oqiwshilar óz pikirlew qábiletlerin
rawajlandıradı hám sın kózqarastan pikirlew kónlikpelerin ózlestiredi.
Oqıwshılar iskerligin bahalawdıń innovaciyalıq usılları
Jetilistirilgen baǵdarlamada oqıwshılardı bahalawda dástúriy usıllardan ózgeshe túrde, kóp
qırlı bahalaw usılları qollanıladı. Bunday qatnas oqıwshılardıń tek ǵana bilimlerin emes, al
olardıń kónlikpeleri, sociallıq hám emocional rawajlanıwın da esapqa alıw imkaniyatın beredi.
Bul usıllar tómendegilerdi óz ishine aladı:
• Portfolio bahalaw: Oqıwshılardıń sabaq dawamında orınlangan jumısların jıynaw hám
olardı analiz etiw arqalı bahalaw.
• Dáwirlik bahalawlar: Hárbir oqiw teması arqalı ótkeriletuģın qısqa testler hám bahalawlar
arqalı oqıwshılardıń bilimlerin turaqlı baqlap barıw.
Sociallıq hám emocional bahalaw: Topar jumısları hám sóylesiw kónlikpelerin úyreniw ushin
arnawlı bahalaw usıllarınan paydalanıw.
Mugallimlerdiń jana pedagogikalıq texnologiyalardı ámelde qollanıwı
Muǵallimlerdi jetilistirilgen baǵdarlama sheńberinde jańa pedagogikalıq texnologiyalardı
qollanıwǵa tayarlaw áhmietli process esaplanadı. Bunda mugallimlerdiń jaña metodikalardı
ózlestiriwi ushin tómendegi procesler áhmiyetli:
Mentorlıq hám kómeklesiw: Tájiriybeli muģallimler hám jana metodologiyaga iye qánigeler
tárepinen másláhátler beriw.
• Oqıtıwshılardı motivaciyalaw: Oqıtıwshılardıń jańa texnologiyalardan paydalanıwǵa
qızıǵıwshılıǵın arttırıw ushın sıylıqlar hám xoshametlew sistemaların islep shıǵıw.
• Onlayn oqiw platformaları: Muģallimlerdi zamanagóy onlayn platformalar menen islewge
úyretiw, mısalı, Moodle, Google Classroom sıyaqlı.
Jetilistirilgen birinshi qádem oqıw baǵdarlamasınıń bilimlendiriw sistemasındaǵı uzaq
múddetli tásir
Jańa baǵdarlama hám metodologiyanıń uzaq múddetli tásiri bilimlendiriwdiń sapasın jáne de
jaqsılaw, oqıwshılardıń bilimlerin tereńlestiriw hám olardıń jeke rawajlanıwına unamlı tásir
kórsetiw menen baylanıslı. Bul tásirler tómendegishe kórinedi:
• Oqıwshılardıń ózine isenimi artadı: Takomillestirilgen metodlar arqalı bilimlerin nátiyjeli
ózlestirgen oqıwshılar keleshektegi turmista ózin erkin sezedi.
• Bilimlendiriw ortalıǵın jaqsılaw: Interaktiv hám innovaciyalıq metodlar arqalı bilimlendiriw
ortalıǵı interaktiv hám qızıqlı bolıwı támiyinlenedi.
• Mámlekettiń xalıqaralıq reytinglerdegi ornı artadı: Zamanagóy bilimlendiriw kózqarasları
hám jetilistirilgen oqıw baǵdarlaması Ózbekstannıń xalıqaralıq bilimlendiriw reytinglerindegi
ornın jaqsılawǵa úles qosadı.
Juwmaq:
Jetilistirilgen oqıw baǵdarlamasınıń sabaqlarda tolıq engiziliwi, oqıwshılardıń bilim dárejesin,
jumısın hám jeke rawajlanıwın jaqsılawǵa xızmet etedi. Muǵallimlerdiń pedagogikalıq
mamanlıǵın arttırıw, jańa texnologiyalardı qollanıw hám oqıwshılardıń sociallıq kónlikpelerin
rawajlandırıwdıń nátiyjeli usılların engiziw zárúr. Jetilistirilgen baǵdarlama bilimlendiriw
sistemasınıń ulıwma nátiyjeliligin arttıradı, biraq onıń tolıq ámelge asırılıwı ushın barlıq
sharayatlardı jaratıw áhimiyetli.
Paydalanılgan ádebiyatlar:
1. www.edu.uz
2. www.uzedu.uz -
3.Google Scholar - https://scholar.google.com/ -
