121
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
1-JILD, 13-SON (YOʻITJ)
O‘ZBEKISTONDA YURIDIK SOHA UCHUN MILLIY
RAQAMLI HUQUQIY MA'LUMOTLAR DEIDENTIFIKATSIYA
TIZIMINI YARATISH
Irzayeva E’zoza Baxtiyor qizi
Toshkent davlat yuridik universiteti Xalqaro huquq va qiyosiy
huquqshunoslik fakulteti, I kurs talabasi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.14242028
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Qabul qilindi: 9-noyabr 2024 yil
Ma’qullandi: 19-noyabr 2024 yil
Nashr qilindi: 29-noyabr 2024 yil
Mazkur maqola doirasida muallif O‘zbekistonda
yuridik soha uchun milliy raqamli huquqiy
ma’lumotlar, ushbu huquqiy
ma’lumotlarning
deidentifikatsiya tizimini yaratish va deidentifikatsiya
haqida ma’lumotlarni yoritib bergan. Shuningdek bu
tizim qanday yaratilishi, bu tizimning O’zbekistonning
yuridik sohasi uchun ahamiyati, deidentifikatsiya
tizimining xalqaro tajribalari va O’zbekistonda
deidentifikatsiya tizimi bo’yicha qilinishi kerak bo’lgan
takliflar xalqaro va mahalliy ma’lumotlar asosida
tahlil qilingan.
KEY WORDS
milliy
raqamli
huquqiy
ma’lumotlar, deidentifikatsiya va
deidentifikatsiya
tizimi,
ma’lumotlar xavfsizligi, maxfiylik.
1.Kirish
“So‘nggi yillarda mamlakat iqtisodiyotining raqamli sektori kengayib, uning asosiy
o‘sish omillari hisoblangan elektron tijorat platformalari, raqamli servislar va ularda amalga
oshiriladigan to‘lovlarni sifatli va xavfsiz qayta ishlash bilan bog‘liq moliyaviy texnologiyalar
shiddat bilan rivojlanmoqda.
Shu bilan birga, keyingi vaqtlarda bank kartalaridan foydalangan holda o‘g‘rilik yoki
firibgarlik holatlarining ko‘payishi aholining raqamli moliyaviy savodxonligi hamda huquqni
muhofaza qiluvchi organlar xodimlarining malakasi yetarli emasligi, tijorat banklari, to‘lov
tizimi operatorlari va to‘lov tashkilotlarida huquqbuzarliklarning oldini olishning zamonaviy
tizimlari mavjud emasligidan dalolat bermoqda.
” Bu shuni anglatadiki, raqamli
texnologiyalar va ular orqali sodir etilayotgan jinoyatlar har bir sohaga, shu jumladan, davlat
organlarining tizimiga ham kirib keldi.Buning natijasida, bugungi zamonaviy dunyoda sodir
bo’layotgan ma’lumotlarning daxlsizligini buzishga doir jinoyatlar huquqiy, iqtisodiy, harbiy,
siyosiy va ijtimoiy hayotda “ma’lumotlarning xavfsizligini ta’minlash” degan yangi, nozik va
mas’uliyatli vazifaning ko’rib chiqilishini taqozo etmoqda. Bu borada, ayniqsa, O’zbekistonda
yuridik soha uchun milliy raqamli huquqiy ma’lumotlar deidentifikatsiya tizimini yaratish
ma’lumotlar xavfsizligi bilan bog’liq ko’plab muammolar uchun yechim bo’la olishi
kutilmoqda. Chunki yuridik soha qolgan barcha sohalar bilan chambarchas hisoblanadi.
Masalan, bank faoliyati yoxud shaxsiy hayotga doir ma’lumotlarni ruxsatsiz ravishda oshkor
etish yoki egallab olish kabi jinoyatlar bilan bog’liq holatlar yuridik soha va uning raqamli
huquqiy tizimi orqali hal etiladi.
2.Milliy raqamli huquqiy ma’lumotlar
1
122
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
1-JILD, 13-SON (YOʻITJ)
“
Raqamli huquq – muayyan harakatning raqamli texnologiyalar asosida amalga oshirilishini
joriy etish hamda amal qilishini ta’minlashning huquqiy jihatlarini nazarda tutuvchi qoidalar
majmuyi. Biroq hozir “raqamli huquq” tushunchasi, uning tutgan o‘rni va huquqiy voqelik
sifatidagi mohiyati ilmiy-amaliy jihatdan yetarli darajada tahlil etilmagan. Amaldagi
qonunchilik to‘g‘ridan-to‘g‘ri raqamli huquqlar haqidagi qoidani nazarda tutmaydi. Biroq
keyingi yillarda raqamlashtirishning huquqiy asoslari borasida qator qonun hujjatlari qabul
qilingani e’tirofga loyiq. Jumladan, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 28-
apreldagi “Raqamli iqtisodiyot va elektron hukumatni keng joriy etish chora-tadbirlari
to‘g‘risida”gi qarori, 2020-yil 5-oktyabrdagi 6079-farmoni bilan tasdiqlangan “Raqamli
O‘zbekiston – 2030” strategiyasida raqamli huquqlarga oid muayyan normalar belgilangan.
Biroq qonunchilik, shuningdek, huquq fanida “raqamli huquq” tushunchasi, uning mohiyati va
huquqiy kategoriya sifatida talqini borasida tasavvurlar hali yetarli emas. “Raqamli huquqlar”
(digital rights) termini xorijiy mamlakatlarda “raqamli makondagi inson huquqlari” sifatida
talqin etiladi.
” O’zbekistonda xorijiy va milliy raqamli huquqiy ma’lumotlardan foydalanish
imkoniyati mavjud. Milliy raqamli huquqiy ma’lumotlar bazasiga “Lex.uz”, “Norma.uz”,
“Advice.uz” va boshqa sayt va platformalar kiradi. Bunday sayt va platformalar milliy raqamli
huquq tizimini xalqaro miqyosdagi standartlarga moslashtirish, raqamli texnologiyalardan
samarali foydalanish va fuqaro, shaxslarga yanada ko’proq qulayliklarni yaratish uchun
xizmat qilmoqda.Lekin milliy raqamli huquqiy ma’lumotlar bazalarida to’ldirilishi kerak
bo’lgan kamchiliklar ham bor.Xususan, bu bazalar qonunchilik hujjatlarini qamrab olish bilan
birga, o’zida yuridik sohada qilingan ilmiy ishlar, shu sohaga bag’ishlangan jurnal va
maqolalarni mujassam etmagan. Ammo xalqaro elektron huquqiy bazalar(LexisNexis,
Westlaw va h.k)ning ma’lumotlari qamrovi juda keng.Chunki ular anglo-sakson huquqiy
tizimini yoritib, o’z ichiga sud pretsedentlari, kazuslar, maqola va jurnallarni ham oladi.
O’zbekistonning milliy huquqiy tizimida pretsedentlar mavjud bo’lmaganligi sababli, ularni
emas, huquq sohasidagi ilmiy maqola va jurnallarni milliy raqamli huquqiy ma’lumotlar
bazasiga kiritish uning qamrovini kengaytiradi hamda yuridik sohadagi kishilar uchun
ma’lumotlar jamlanmasiga ega bo’lish imkoniyatini yaratadi.
3.Deidentifikatsiya nima?
Deidentifikatsiya – bu ma’lumotlarning xavfsizligini ta’minlash uchun uni ma’lum darajada
maxfiylashtirish. Deidentifikatsiya jarayoniga quyidagilar kiritiladi:
1
.Ma’lumotlarni anonymizatsiya qilish – bu ma’lumotlarni anonimlashtirishdir. Bu usulda
ma’lumotlarda shaxsni tanib olish uchun kerakli identifikatsiya belgilari olib tashlanadi yoki
o’zgartiriladi. Natijada bu ma’lumotlarni , bu ma’lumotlarning egasi bilan bog’lash
qiyinlashadi.
2
. Ma’lumotlarni pseudominlashtirish – bu shaxsga oid ma’lumotlarni bevosita aniqlash
imkoniyatini kamaytirish uchun o’zgartirish usuli. Bunda haqiqiy identifikatorlar maxsus kod
yoki taxalluslar bilan almashtiriladi, biroq asl identifikatorlar maxsus kalit yoki ma’lumotlar
bazasida saqlanadi va uning egasi undan bemalol foydalana oladi.
3
. Kiptografik usullar – ma’lumotlarni shifrlash orqali ularga ruxsatsiz kirishning oldini oladi
va himoya darajasini oshiradi.
“
Deidentifikatsiya
– foydalanuvchi
ma'lumotlaridan tushunchalarni chiqaradigan va
tushunchalar va foydalanuvchi ma'lumotlarini tegishli ma'lumotlar maxfiyligi va tegishli
2
https://huquqburch.uz/raqamli-huquq-nima/
-- Raqamli huquq nima?
Rustam XURSANOV,
Toshkent davlat yuridik universitet Fuqarolik huquqi
kafedrasi dotsenti, yuridik fanlar nomzodi.
123
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
1-JILD, 13-SON (YOʻITJ)
standartlarga mos keladigan shaklda saqlaydigan ma'lumotlarni deidentifikatsiya qilish tizimi.
Tizim foydalanuvchi ma'lumotlarini oladi, ular shaxsiy identifikatsiya ma'lumotlarini va bir
yoki bir nechta standartlar bilan boshqariladigan boshqa nozik ma'lumotlarni, shu jumladan
ma'lumotlardan qanday foydalanish mumkinligini va uni qancha vaqt saqlab qolish
mumkinligini ko'rsatadigan standartlarni o'z ichiga olishi mumkin. Ma'lumotlardan tizim
bog'langan foydalanuvchilarning turli jihatlarini tavsiflovchi tushunchalarni chiqaradi. Tizim,
shuningdek, ma'lumotlarning qismlarini tanlab xeshlaydi, bu esa tegishli foydalanuvchilarning
identifikatorini yashiradi. Tushunchalar ham, tanlab xeshlangan ma'lumotlar ham individual
foydalanuvchilarni aniqlamaydi va shuning uchun ular bir xil standartlarga bo'ysunmaydi va
cheksiz muddatga saqlanishi mumkin. Keyinchalik, standartlar bilan himoyalangan
ma'lumotlar bekor qilingandan so'ng, tizim so'rovga javoban tushuncha ma'lumotlarini
taqdim etishi mumkin.
Elektron raqamli imzo to’g’risidagi qonunga muvofiq: “
elektron raqamli imzoning yopiq
kaliti
— elektron raqamli imzo vositalaridan foydalangan holda hosil qilingan, faqat imzo
qo‘yuvchi shaxsning o‘ziga ma’lum bo‘lgan va elektron hujjatda elektron raqamli imzoni
yaratish uchun mo‘ljallangan belgilar ketma-ketligi”
deb belgilangan. Bu ham ma’lumotning
maxfiyligi hisoblanib deidentifikatsiyaga bir misol bo’ladi.
4.Deidentifikatsiya tizimining O’zbekistonning yuridik sohasi uchun ahamiyati
“O‘zbekiston — 2030” strategiyasida quyidagi asosiy g‘oyalar aks ettirilganligi inobatga
olinsin:
barqaror iqtisodiy o‘sish orqali daromadi o‘rtachadan yuqori bo‘lgan davlatlar qatoridan o‘rin
olish;
aholi talablariga va xalqaro standartlarga to‘liq javob beradigan ta’lim, tibbiyot va ijtimoiy
himoya tizimini tashkil qilish;
aholi uchun qulay ekologik sharoitlarni yaratish;
xalq xizmatidagi adolatli va zamonaviy davlatni barpo etish”
mamlakatning suvereniteti va xavfsizligini kafolatli ta’minlash”
O’zbekiston Respublikasi Prezidentining “O’zbekiston – 2030” farmonida asosiy g’oya deb
belgilangan mamlakatning suvereniteti va xavfsizligini kafolatli ta’minlash deganda nafaqat
Qurolli Kuchlar va harbiy jihatdan, balki internet orqali qilinayotgan tahdidlardan ham
himoya qilish tushinilishi kerak. Chunki bugungi kunda kiberjinoyatlar O’zbekistonni ham o’z
ichiga qamrab olmoqda.
“
Kiberjinoyatchilik
— axborotni egallash, uni o‘zgartirish, yo‘q qilish yoki axborot tizimlari
va resurslarini ishdan chiqarish maqsadida kibermakonda dasturiy ta’minot va texnik
vositalardan foydalanilgan holda amalga oshiriladigan jinoyatlar yig‘indisi”
3
-- Copyright © 2024 LexisNexis.
4
– O‘zbekiston Respublikasining “Elektron raqamli imzo to‘g’risida” gi
qonuni.
5
https://lex.uz/uz/docs/-6600413
– O’zbekiston Respublikasi Prezidentining “O’zbekiston – 2030”
strategiyasi to’g’risidagi qonuni.
6
– O’zbekiston Respublikasining “Kiberxavfsizlik to’g’risida”gi qonuni.
7
– O’zbekiston Respublikasining “Kiberxavfsizlik to’g’risida”gi qonuni.
124
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
1-JILD, 13-SON (YOʻITJ)
“Kibermakonda shaxs, jamiyat va davlat manfaatlarini tashqi va ichki tahdidlardan himoya
qilish davlatning kiberxavfsizligini ta’minlashda ustuvor hisoblanadi.”
Ushbu ustuvor prinsip
O’zbekiston Respublikasining Kiberxavfsizlik to’g’risidagi qonunida belgilab qo’yilgan. Bu
prinsipni amalga oshirish uchun kiberjinoyatchilikka qarshi tura oladigan tizim yaratish talab
qilinadi. Ma’lumotlarni deidentifikatsiya qilish – kiber jinoyatchilarga shaxs, jamiyat va
davlatning ma’lumotlariga ruxsatsiz kirishi va ularni egallab olishiga katta to’siq yaratadi.
O’zbekiston Respublikasining “Shaxsga doir ma’lumotlar” to’g’risidagi qonuni 5-moddasiga
binoan ushbu qonunning asosiy prinsiplaridan biri “shaxsga doir ma’lumotlarning maxfiyligi
va himoya qilinganligi;
8-moddasiga ko’ra: “O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Davlat
personallashtirish markazi shaxsga doir ma’lumotlar sohasidagi vakolatli davlat organidir”
28-moddasida: “Subyektning roziligisiz yoki boshqa qonuniy asos mavjud bo‘lmagani holda
shaxsga doir ma’lumotlarni oshkor etish va tarqatishga yo‘l qo‘yilmasligi to‘g‘risida mulkdor
va (yoki) operator yoki shaxsga doir ma’lumotlardan foydalanishga ruxsat olgan boshqa shaxs
tomonidan rioya etilishi majburiy bo‘lgan talab shaxsga doir ma’lumotlarning maxfiyligidir.”
Yuqoridagi moddalar ko’rsatib turibdiki, shaxslarning ma’lumotlarining maxfiyligini
ta’minlash ham davlat organlari zimmasida. Bu o’z-o’zidan deidentifikatsiya tizimining yuridik
soha uchun ahamiyatini yaqqol namoyish etadi. Buning sababi shundaki, davlat organlarining
vakolatlari qonun, farmon, kabi normativ-huquqiy hujjatlar orqali mustahkamlanadi va
tartibga solinadi. Normativ-hujjatlar esa qonunchilikning asosidir. O’zbekistonda yuridik soha
uchun milliy raqamli huquqiy ma’lumotlar deidentifikatsiya tizimini yaratish uchun , avvalo,
unining yuridik asosi bo’lishi kerak. Masalan, deidentifikatsiya tizimini yaratish bo’yicha
farmon, farmoyish yoxud qaror qabul qilinishi orqali rasmiy ravishda harakat boshlanadi.
Natijada kibermakonda shaxslarning ma’lumotlarini xavfsiz saqlash va ularning maxfiyligini
ta’minlash imkoniyati yanada kengayadi. Shu o’rinda ta’kidlash joizki, ma’lumotlarni maxfiy
saqlash to’g’risida qonunlar mavjud. Masalan, O’zbekiston Respublikasining “davlat sirlarini
saqlash to’g’risidagi” qonuni. Lekin bu qonunning 10-moddasida keltirilganidek, “Davlat
sirlarini saqlash – bunday sirlarga ega bo‘lgan barcha davlat organlari, korxonalar,
muassasalar, tashkilotlar, birlashmalar, shuningdek O‘zbekiston Respublikasining mansabdor
shaxslari va fuqarolarining burchi. Davlat sirlaridan foydalanish bilan bog‘liq biron-bir ishlar
bunday sirlarni saqlash yuzasidan choralar ko‘rilganidan keyingina amalga oshiriladi”
deb
belgilangan. Bu faqatgina davlat sirlariga ega bo’lgan shaxslarga bu sirlarni oshkor etmaslik
majburiyatini yuklaydi. Deidentifikatsiya tizimi esa ma’lumotlarni maxfiylashtirish natijasida
uning xavfsizligini ta’minlash ma’suliyatini o’ziga oladi. Bu tizimni yuridikk sohada
yaratishning maqsadi shaxs, jamiyat va davlatning ma’lumotlarini xavfsiz himoya qilishning
huquqiy asoslarini yaratishdir. Chunki har bir shaxs o’z shaxsiy hayoti va ma’lumotlarining
8
https://lex.uz/docs/-5960604 --
O’zbekiston Respublikasining “Kiberxavfsizlik to’g’risida”gi qonuni.
9
https://lex.uz/docs/-4396419 --
O’zbekiston Respublikasining “Shaxsga doir ma’lumotlar
to’g’risida”gi qonuni.
10
https://lex.uz/docs/-4396419 --
O’zbekiston Respublikasining “Shaxsga doir ma’lumotlar
to’g’risida”gi qonuni.
11
https://lex.uz/docs/-4396419 --
O’zbekiston Respublikasining “Shaxsga doir ma’lumotlar
to’g’risida”gi qonuni.
12
-- O’zbekiston Respublikasining “Davlat sirini
saqlash to’g’risida”gi qonuni.
125
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
1-JILD, 13-SON (YOʻITJ)
daxlsizligi huquqiga ega. Ammo bugungi zamonaviy dunyoda texnologiyalar rivojlangan sari
uning salbiy ta’sirlari ham ortib bormoqda.
https://youtube.com/shorts/lEGiBO-
– ushbu videoda , hattoki, samalyotlar bilan bog’liq ma’lumotlarni
ham egallash mumkinligi ko’rsatgan. Bu esa butun boshli o’sha reys uchun ma’lumotlarining
oshkor etilishi va reysdagi odamlarning daxlsizligini ham buzish uchun imkoniyat yaratadi. Bu
holatda maxfiylikni ta’minlash mas’ul organlarning vazifasi hisoblanadi. Ammo
https://youtu.be/gYlPcmwSdm0?si=wFpGjAOsfAImrQTq
– ushbu videoda esa odamlarning
o’zi ham ehtiyotkor bo’lishlari kerakligi ko’rsatilgan. Ogohlikni davr talab etmoqda.
5.Deidentifikatsiya tizimi xalqaro tajribalarda
https://youtube.com/shorts/ioe9E0JKn70?si=qSuEhucWspj5Bhl2
– ushbu videoda qanday
qilib yuz orqali ma’lumotlarni ruxsatsiz egallab olish tasvirlangan bo’lsa, quyidagi jurnalda
uning oldini olish uchun tadqiqotlar amalga oshirilganligi aytib o’tilygan.
“Funders for this research include Japan Society For The Promotion of Science.
The news journalists obtained a quote from the research from Tohoku University: "It is
necessary to protect the privacy of face images to prevent their malicious use by face image
de-identification techniques that make face recognition difficult, which prevent the collection
of specific face images using face recognition. In this paper, we propose a face image de-
identification method that generates a de-identified image from an input face image by
embedding facial features extracted from that of another person into the input face image. We
develop the novel framework for embedding facial features into a face image and loss
functions based on images and features to de-identify a face image preserving its appearance."
According to the news reporters, the research concluded: "Through a set of experiments using
public face image datasets, we demonstrate that the proposed method exhibits higher de-
identification performance against unknown face recognition models than conventional
methods while preserving the appearance of the input face images."
Deidentifikatsiya bo’yicha xalqaro tajribalarda qoidalar va ma’muriy javobgarliklar mavjud:
“This document is current through October 4, 2024
NH - New Hampshire Code of Administrative RulesAGENCY He-C. DEPARTMENT OF HEALTH
AND HUMAN SERVICES; COMMISSIONERCHAPTER He-C 1600. NEW HAMPSHIRE HEALTH
CARE QUALITY ASSURANCE COMMISSIONPART HE-C 1601 DE-IDENTIFICATION OF
INFORMATION
HE-C 1601.04 ELEMENTS OF DE-IDENTIFICATION.
(a) A record presented to the commission shall be considered de-identified of elements
identifying an individual if the following information concerning individuals, their relatives,
employers, or household members is removed from the record:
(1) Names;
(2) All address information smaller than a state, including street address, city, county,
precinct, and zip code etc.
13
Journal on Image and Video Processing -
126
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
1-JILD, 13-SON (YOʻITJ)
(b) A record presented to the commission shall be considered de-identified of elements
identifying a facility if the following information concerning the facility, its employees, any of
its agents or subcontractors, employees, or medical staff members is removed from the record:
(1) Names;
(2) All address information smaller than a state, including street address, city, county,
precinct, and zip code;
(3) Telephone numbers;
(4) Fax numbers and etc.”
Xorijiy mamlakatlarda
deidentifikatsiya bo’yicha tadqiqotlar amalga oshirilmoqda.
Deidentifikatsiya qonunchilik hujjatlariga ham kiritilmoqda. Identifikatorlar orqali egallab
olinadigan ma’lumotlarni deidentifikatsiya qilishning metodlari ham ishlab chiqilmoqda.
6. Deidentifikatsiya tizimi bo’yicha takliflar
1.
O’zbekistonda yuridik soha uchun raqamli milliy huquqiy ma’lumotlar
deidentifikatsiya
tizimini
yaratish.
Bu tizim xalqaro tadqiqotlarni, xorijiy mamlakatlarning sinalgan usullarini o’rganish va
amaliyotga taqdim etish, milliy raqamli texnologiyalarni rivojlantirish orqali yaratiladi.
“Janubiy Koreyada 2008-yilda “Intellektual robotlarni ommalashtirishga ko‘maklashish
to‘g‘risida”gi qonun ishlab chiqilgan. Qonun aqlli robot sanoati uchun barqaror rivojlanish
strategiyasini yaratish va ilgari surish orqali hayot sifatini yaxshilash va iqtisodiyotni
rivojlantirishga qaratilgan.
“Janubiy Koreya qonuni SI strategiyasini ishlab chiqish bo‘yicha ilk tashabbus edi. 2017-yilga
kelib beshta davlat SI milliy strategiyasini qabul qilgan bo‘lsa, 2018–2019-yillarda ularning
soni 30 taga yetdi. Shunday qilib, BAA, Xitoy, Fransiya, Shvetsiya, Meksika, Singapur, Yaponiya
va Germaniyada SI sohasida strategiyalar ishlab chiqilgan
3
.
” Ushbu davlatlarning Sun’iy
Intellekt borasidagi tajribalari va strategiyalarini tadqiq qilish va SI ni O’zbekistonda
deidentifikatsiya tizimini yaratishga yo’naltirish mumkin.
2
.Deidentifikatsiya tizimini yaratish uchun
treninglar
o’tkazish.
Treninglar deidentifikatsiya tizimini yaratishning maqsadi
shaxs, jamiyat, davlat
ma’lumotlarining xavfsizligini ta’minlash ekanligini tushuntirishdan iborat bo’ladi.
Deidentifikatsiya tizimi bo’yicha o’quv dasturlar, electron yo’riqnomalar ishlab chiqiladi.
Treningning ishtirokchilari davlat organlari xodimlari va raqamli innovatsiyalar bilan
shug’ullanuvchi mutaxassislar bo’ladi. Ular deidentifikatsiya tizimidan xabardor qilinadi.
3.Kiberpolitsiyachi
yaratilishi kerak.
14
NEW HAMPSHIRE CODE OF ADMINISTRATIVE RULES
Copyright © 2024Matthew Bender & Company, Inc. a member of the LexisNexis
Group.
15
https://huquqburch.uz/suniy-intellekt-rivojlanishi-va-uni-tasniflash-mexanizmlari/
16
https://huquqburch.uz/suniy-intellekt-rivojlanishi-va-uni-tasniflash-
,
Хисамова З.И., Бегишев И.Р. Правовое регулирование
искусственного интеллекта Baikal research journal, 2019. T. 10, № 2.
127
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
1-JILD, 13-SON (YOʻITJ)
Kibermakonda kiberjinoyatchilar bor ekan, demak, jinoyatlarning oldini olish va tartib
o’rnatish uchun kiberpolitsiyachi ham kerak. U ma’lumotlarninng daxlsizligi va bu boradagi
jinoyatlar bilan shug’ullanish orqali deidentifikatsiya tizimiga hissa qo’shadi.
4. Legal tech
sohasini rivojlantirish.
Deidentifikatsiya tizimini yuridik sohada yaratish va qo’llash uchun Legal tech bo’yicha
yanada ko’proq imkoniyatlar yaratilishi kerak. Bu orqali huquq sohasidagi xodimlarning
raqamli texnologiyalarni huquqiy tizimda to’g’ri qo’llash qobiliyati paydo bo’ladi.
7. Xulosa
O’zbekiston Respublikasida yuridik soha uchun milliy raqamli huquqiy ma’lumotlar
deidentifikatsiya tizimini yaratish muhim ahamiyat kasb etadi. Ammo bu borada yetarlicha
ishlar amalga oshirilmaganligi tufayli hozirda bu soha rivojlanmagan. Shuning uchun ham uni
yaratish talabi ko’rib chiqilmoqda. Ushbu maqola ham bu tizimning yaratilishi natijasida
ma’lumotlar xavfsizligi ta’minlash va bu boradagi muammolarga yechim toppish kabi
masalalarni muhokama qildi. Axborot asrining talablariga javob berish uchun raqmli
texnologiyalarni rivojlantirish va uning salbiy tomonlarini ko’zdan qochirmaslik kerak.
Internet saytlar, elektron va boshqa manbalardan ma’lumotlarga ruxsatsiz kirib olishning
oldini olish va ma’lumotlar daxlsizligi huquqini ta’minlash uchun O’zbekistonda
deidentifikatsiya tizimini yaratish kerak.
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati
1.
Raqamli mahsulotlar (xizmatlar) iste’molchilari huquqlarini himoya qilish va raqamli
texnologiyalar vositasida sodir etiladigan huquqbuzarliklarga qarshi kurashishni kuchaytirish
choralari to‘g‘risida. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining qarori, 30.11.2023 yildagi PQ-
381-son.
2.
Raqamli huquq nima?—maqola. Rustam XURSANOV, Toshkent davlat yuridik
universitet Fuqarolik huquqi kafedrasi dotsenti, yuridik fanlar nomzodi.
3.
Myron@targetednews.com -- Copyright © 2024 LexisNexis.
4.
“O‘zbekiston — 2030” strategiyasi to‘g‘risidaO‘zbekiston Respublikasi Prezidentining
Farmoni, 11.09.2023 yildagi PF-158-son.
5.
Kiberxavfsizlik to‘g‘risida O‘zbekiston Respublikasining Qonuni, 15.04.2022 yildagi
O‘RQ-764-son.
6.
Shaxsga doir ma’lumotlar to‘g‘risida O‘zbekiston Respublikasining Qonuni, 02.07.2019
yildagi O‘RQ-547-son.
7.
Journal
on
Image
and
Video
Processing
-
https://jivp-
eurasipjournals.springeropen.com.
8.
NEW HAMPSHIRE CODE OF ADMINISTRATIVE RULES Copyright © 2024Matthew
Bender & Company, Inc. a member of the LexisNexis Group.
9.
https://huquqburch.uz/suniy-intellekt-rivojlanishi-va-uni-tasniflash
mexanizmlari/, Хисамова.З.И.Бегишев.И.Р.Правовое регулирование искусственного
интеллекта Baikal research journal, 2019. T. 10, № 2. 10.
10.
Elektron raqamli imzo to‘g‘risida. O‘zbekiston Respublikasining Qonuni, 12.10.2022
yildagi O‘RQ-793-son.
11.
Davlat sirlarini saqlash to‘g‘risida O‘zbekiston Respublikasining Qonuni, 07.05.1993
yildagi 848-XII-son
